Поиск

A. Tensli tomonidan kiritilgan boʻlib, u tarkibidagi organizm va anorganik omillar teng huquqli komponentlar boʻlmish dinamik muvozanatdagi nisbatan barqaror tizimni ifodalaydi. Boshqacha qilib aytganda, tirik mavjudotlar jamoalari va ularning yashash muhitini oʻz ichiga qamrab olgan funksional tizimga ekotizim deyiladi.

— keng hududlarda ekotizimdagi avtoxton va alloxton jarayonlarining oʻzaro harakatlari natijasida sodir boʻladigan jadal taraqqiyot.

ekotizimning muayyan qismida uning oʻz sifat xususiyatlarini oʻzgartirish qobiliyati.

ekotizimni tashkil qiluvchi hamjamoaning xususiy muhlatiga taxminan ikki barobar keladigan vaqt.

ekotizimning fundamental xususiyatlarini: biologik mahsuldorlik, aylanishning jadalligi, xilma-xilligi va h.k. ifodalovchi qiymatlar, koʻrsatkichlar.

ekotizim komponentlari xususiyatlaridan kelib chiqqan holda uning oldindan bashorat qilib boʻlmaydigan yangi sifatiy xususiyatlari.

u yoki bu ekotizim tarkibiga kiruvchi tirik organizmlarning maʼlum maydonda muayyan vaqt birligida ishlab chiqaradigan organik moddalar miqdori (mas. kg/ga x yil hisobida). Baʼzan u organizmlarning energiyani isteʼmol qilishi tezligi birligida baholanadi (mas. tirik moddaning kkal/m x yil hisobida).

ekotizimdagi qaytarib boʻladigan va uning barqarorlik chegarasidan chiqib ketmaydigan oʻzgarishlar roʻy bera boshlaydigan ekotizim holati parametrining darajasi.

ekotizim holati parametrining eng yuksak darajasi (barqarorligi chegarasi), unda ekotizimda ortga qaytarib boʻlmas oʻzgarishlar vujudga kela boshlaydi.

— inson faoliyatining ekotizimlar (landshaftlar) tuzilmasiga va faoliyatining amalga oshirilishiga koʻrsatayotgan taʼsiri. E.k.a.t. inson faoliyati sohalari va shakl-lari (qishloq xoʻjaligi, sanoat), modda va energiya almashinuvi yoʻnalishlari (olish, kiritish), taʼsirning davomiyligi va tartiboti (doimiy, vaqti-vaqti bilan, davriy), taʼsir oqibatlari boʻyicha (ijobiy, salbiy) va h.k. asosida tasniflanadi.

1. biotopida suv koʻproq oʻzining suyuq holatida mavjud boʻlgan ekotizim (mas. koʻl, hovuz, botqoqlik);

2. daryo, koʻl yoki yer osti suv gorizontidan yoxud undan tashqarida suvdan turli maqsadlarda foydalanish.

quruqlikda joylashgan ekotizim (mas. oʻrmon, oʻtloq, choʻl).

ekotizimning tashqi muhit taʼsiriga bardosh bera olish qobiliyatining pastligi.

landshaftning (ekotizimning) tashqi taʼsirga ogʻishmay, oʻz tarkibi va elementlarining oʻzaro aloqalari xususiyatlarini umumiy suratda saqlab qolish qobiliyati.

asosiy funksiyalari (eng avval mahsuldorlik) agronomik tadbirlar (yerni shudgorlash, unga oʻgʻit, zaharli kimyoviy moddalar solish va h.k.) yoʻli bilan taʼminlab turiladigan sunʼiy ekotizim (biogeotsenoz). Tabi-