Поиск

Okul.MAKTAB

Çevre bilimi.EKOLOGIYA

sft. 1. Ekologiyaga oid, u bilan bogʻliq.

Ekologik holat.

Olimlarning fikricha, mintaqadagi ekologik vaziyatni yaxshilash uchun tub choralar koʻrish talab etiladi. — Gazetadan

2. Ekologik sistema Tirik organizmlar va ularning yashash muhitlaridan hosil boʻladigan yaxlit kompleks.

ot Birgalikda yashaydigan tirik organizmlarning oʻzaro va tevarak-atrofdagi muhit bilan boʻlgan munosabatini, shuningdek, odam va biosfera oʻrtasidagi oʻzaro munosabat masalalarini oʻrganuvchi fan.

yashaydigan aholi muayyan sonining hayotini taʼminlash uchun zarur boʻlgan biologik mahsuldor maydon oʻlchami (gektarda).

Turning irsiy va (yoki) taksonomik belgilariga javob beradigan hamda manba va muhit sharoitlariga bir xil munosabatda boʻlgan organizmlarning (oʻxshash ixtisoslik va oʻzining ekologik oʻrniga ega) pirovard toʻplami.

jamiyat bilan atrof-muhit oʻrtasidagi oʻzaro ekvivalent almashuv oʻlchami.

maʼlum hududda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish maqsad va vositalarining tabiatning oʻzini-oʻzi tiklash qobiliyatlari bilan oʻzaro nomutanosibligi.

halokat oqibatlari, ekologik tizimning (atrof-muhitning) eng past energetik darajadagi muvozanatli holati.

organizmning moslashish reaksiyasini idora qiladigan tabiiy muhit omili. Maʼlumki, organizmning moslashishi chegarasidan tashqarida letal omil (oʻlim) yotadi. E.o. odatda abiotik o., biotik o. va antropogen o.ga boʻlinadi.

aholi salomatligi va/yoki atrof-muhit holatining oʻrtacha statistik koʻrsatkichlaridan ogʻishiga sababchi boʻlishi mumkin boʻlgan nomaqbul vaziyat; atrof-muhit holatini ifodalovchi ayrim parametrlari, alomatlari, omillarining belgilangan (optimal, yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan) qiymatlaridan chetlashi.

qayerda joylashganligidan va tur uchun oʻtib boʻlmas toʻsiqlar mavjudligidan qatʼi nazar, turning mazkur joyda yashashiga mos sharoitlar mavjud boʻlgan mintaqa.

har qanday ekologik ahamiyatga molik faoliyatning asl natijalari boʻyicha mutaxassislarning kichik guruhi tomonidan qisqa vaqt ichida amalga oshiriladigan obyektiv mustaqil tahlil, baho, mos keladigan tavsiya va takliflar ishlab chiqilishi; dastur buyurtmachisi kim ekanligi, hamda tekshirish natijasida yigʻilgan hujjatlarning qoʻllanilish imkoniyatlariga koʻra u tashqi va ichki ekologik auditga boʻlinadi. E.a. tadbiri Tabiatga boʻladigan taʼsirni baholash (TBTB)-dan shu bilan farq qiladiki, u rejalash bosqichida emas, balki bevosita ishlab chiqarish jarayonida oʻtkaziladi.

ekologik reglamentlar asosida hisob-kitob qilingan va huquqiy maqom tusini olgan antropogen taʼsir kuchi qiymati. U muvaqqat xarakterga ega boʻlib, fan, texno-

organizmlarning koʻpgina turlari orqali aniqlangan ekologik munosabatlarning konkret tipi.

raqib tomonga yashash muhitiga taʼsir koʻrsatish (havoni, suvni, tuproqni ifloslantirish yoki zararlash, oʻsimliklar va hayvonlar dunyosini qirish) yoʻli bilan zarar keltirish.

tabiatdan foydalanishni boshqarish mexanizm va vositalarini taraqqiy ettirishga qaratilgan harakatlarni izchil ravishda olib borish; ekologik strategiya va siyosatni shakllantirish va asoslab berish har qanday ekologik dasturning tarkibiy qismidir.

oʻzaro almashinuv shakliga bogʻliq boʻlmagan atrof-muhit va uning alohida unsurlari sifatini (tarkibini, tashkillanishini) belgilovchi oʻlcham (baho).