Қидирув

воқеликдаги нарса ва ҳодисаларнинг боғланишлари, муносабатлари, муҳим хусусиятларини акс эттирувчи тушунча, категория ҳамда қонунлар системасидан иборат илмий тафаккур формаси. Н. айрим фактлар, муаммолар, гипотезалар ҳамда билиш методларини бир бутун қилиб бирлаштирган ҳолда фаннинг асосий компонентини ташкил қилади. Н. фактларни кузатиш, экспериментлар қўйиш, тасвирлаш, классификациялаш ва умумлаштириш асосида пайдо бўлиб, унинг вазифаси муайян фан соҳасидаги заруриятлар негизида қонуниятлар очишдан иборатдир. Энг илғор ва революцион Н. марксча-ленинча Н. бўлиб, у табиат ва жамият тараққиётининг умумий қонунларини ўрганади., назария

ўйинлар назарияси

таржима назарияси. Сўз санъатининг муҳим бир соҳаси: бадиий таржима санъати, таржима принсиплари ҳақида баҳс юритувчи филологик фан.

навбатлар назарияси

билиш процессининг манбалари ва асосий қонуниятлари, ҳақиқатни аниқлашнинг форма ва методлари ҳақидаги таълимот. Материалистик Б. н. сезги, идрок, тасаввур ва тафаккур реал нарсаларни, уларнинг хусусият ва муносабатларини акс эттиради, бинобарин, барча ақлий процесслар ўзининг обектив мазмунига эгадир, деган қоидага асосланади. Идеализм эса руҳни бирламчи деб, билимларнинг мазмунини, субектив сабабларга кўра, соф руҳ томонидан яратилган деган уйдирмага асосланади. Диалектик материализм Б. н. нинг асосий принсипи обектив олам инсон иродаси ва онгидан ташқари мавжуддир, олам ҳаракатдаги материядан иборат, билиш эса материянинг формалари, хусусият ва муносабатларини акс эттиришдир, деган қоидага асосланади. Диалектик материализм Б. н. дунёни ва унинг қонуниятларини билиш мумкин деган қоидага кўра, обектив билишни инкор қилувчи агностицизмга қаршидир. Диалектик материализм Б. н. билиш ижтимоий амалиётга асосланади, деган қоидага таянади. Билиш процесси икки босқичдан иборат бўлади (қ. Рационалное познание, Чувственное познание)., билиш назарияси

адабиёт назарияси. Адабиёцҳунослик фани (қ. Литературоведение)нинг таркибий бир қисми бўлиб, адабиётнинг ўзига хос хусусиятларини инсон маънавий фаолиятининг махсус шакли сифатида таҳлил этади, адабиётнинг тараққиёт қонунларини, тур ва жанрларини, кишилик жамияти ривожидаги ўрни ва ролини, бадиий асарларни тадқиқ этиш методлари ва принсипларини, асарлар тузилишининг таркибий хусусиятларини, бадиий асар тили ва бошқа тасвирий ифода воситаларини ўрганади. Адабиёт барқарор ва доим такрорланиб турувчи хусусиятларга эга бўлгани учун адабиёт назарияси адабиёт тараққиётини бошқариб борувчи ана шу умумий қонунлар асосида бадиий асарларни таҳлил этиш принсиплари ва методикасини, услуб ва оқимларни, адабий жараённи белгилаб беради.