Поиск

узбекскийTektonika (yer qobigʻining tuzilishi va unda yuz beradigan oʻzgarishlarni oʻrganadigan fan)каракалпакскийТектоника (жер қабығының дүзилиси ҳәм онда жүз беретуғын өзгерислерди үйренетуғын пән)английскийTectonics

I.T.Uilson, K.Le. Pishon (1968) fikricha, zamonaviy mobilistik geotektonik nazariya boʻlib, mantiya konveksiyasi (moddalarning zichlik va temperatura farqiga koʻra oʻrin almashinish harakati) taʼsirida litosfera plitalarining astenosfera boʻyicha gorizontal yoʻnalishda siljishi va ularning oʻzaro taʼsiridan Yer yuzasidagi moddalar va strukturalarning rivojlanishini oʻrganadi. L.P.Zonenshayn va b. (1990) fikricha L.p.t. yangi geotektonik nazariya boʻlib, uning rivojlanishi quyidagi mezonlarga asoslandi: 1) Yer yuzasi va okean tublarining geologik tuzilishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan birinchi marotaba foydalanildi, shunga koʻra L.p.t. global konsepsiya hisoblanadi; 2) geotektonik tuzilishni oʻrganishda aktualizm prinsipi asosiy metodologik prinsip sifatida ilk bor qoʻllanildi. Bu prinsip yer, Litosfera plitalari tektonikasi

I.A.Lobkovskiy (1988) fikricha, litosfera plitalarining mukammal tektonikasi va litosferaning tektonik tabaqalanish konsepsiyasining sintezi. P.i.ya.t.ga muvofiq, plitalar tektonikasining namoyonlanishiga koʻra, uning ikki masshtabi va pogonasi; yaʼni litosfera va poʻst pogonalari ajratiladi. Litosfera pogonasi litosfera ostidagi astenosfera qati boʻylab litosfera plitalarining juda katta masshtabda (bir necha ming kilometrga) sirgʻalib siljishini tavsiflaydi. Plitalar tektonikasining poʻst pogonasi poʻst mikroplitalari va bloklarini regional masshtabda (oʻn va yuz kilometrcha) sirgʻalib siljishi va deformatsiyalanishini tavsiflaydi. Har ikki turdagi siljishlar litosfera yoki poʻst ostida joylashgan astenoqat — plastik qat boʻylab amalga oshadi (I.L.Lobkovskiy, 1988). P.i.ya.t. plitalar tektonikasi tahlili doirasini kengaytirish, plitalar tektonikasining oʻziga xos x-u-, Plitalarning ikki yarus (pogona)li tektonikasi