Қидирув

ўзбекчаТектоника (ер қобиғининг тузилиши ва унда юз берадиган ўзгаришларни ўрганадиган фан)қорақалпоқчаТектоника (жер қабығының дүзилиси ҳәм онда жүз беретуғын өзгерислерди үйренетуғын пән)инглизчаTectonics

И.Т.Уилсон, К.Ле. Пишон (1968) фикрича, замонавий мобилистик геотектоник назария бўлиб, мантия конвексияси (моддаларнинг зичлик ва температура фарқига кўра ўрин алмашиниш ҳаракати) таъсирида литосфера плиталарининг астеносфера бўйича горизонтал ёʻналишда силжиши ва уларнинг ўзаро таъсиридан Ер юзасидаги моддалар ва структураларнинг ривожланишини ўрганади. Л.П.Зоненшайн ва б. (1990) фикрича Л.п.т. янги геотектоник назария бўлиб, унинг ривожланиши қуйидаги мезонларга асосланди: 1) Ер юзаси ва океан тубларининг геологик тузилиши тўғрисидаги маълумотлардан биринчи маротаба фойдаланилди, шунга кўра Л.п.т. глобал консепсия ҳисобланади; 2) геотектоник тузилишни ўрганишда актуализм принсипи асосий методологик принсип сифатида илк бор қўлланилди. Бу принсип ер, Литосфера плиталари тектоникаси

И.А.Лобковский (1988) фикрича, литосфера плиталарининг мукаммал тектоникаси ва литосферанинг тектоник табақаланиш консепсиясининг синтези. P.i.ya.t.ga мувофиқ, плиталар тектоникасининг намоёнланишига кўра, унинг икки масштаби ва погонаси; яъни литосфера ва пўст погоналари ажратилади. Литосфера погонаси литосфера остидаги астеносфера қати бўйлаб литосфера плиталарининг жуда катта масштабда (бир неча минг километрга) сирғалиб силжишини тавсифлайди. Плиталар тектоникасининг пўст погонаси пўст микроплиталари ва блокларини регионал масштабда (ўн ва юз километрча) сирғалиб силжиши ва деформацияланишини тавсифлайди. Ҳар икки турдаги силжишлар литосфера ёки пўст остида жойлашган астеноқат — пластик қат бўйлаб амалга ошади (И.Л.Лобковский, 1988). P.i.ya.т. плиталар тектоникаси таҳлили доирасини кенгайтириш, плиталар тектоникасининг ўзига хос х-у-, Плиталарнинг икки ярус (погона)ли тектоникаси

мембранали кучланишлар таъсирида литосфера плиталари юзасининг ёрилиши ҳақидаги гипотеза (Д.Теркот, 1974). Бу гипотезага кўра, плиталар сайёранинг геоид юзаси бўйлаб қутбдан экватор ёʻналишида силжийди, сайёра сирти эгрилигининг ушбу ёʻналишда ўзгаришидан мембранали кучланишлар юзага келади ва у литосфера плиталарининг ёрилишига олиб келади. Маълумки, Ернинг ташқи қобиғи қаттиқ плиталардан иборат. Ер пўсти ва мантиянинг юқори қисми биргаликдаги ўртача қалинлиги 100 км ли литосферани ташкил қилади. Қаттиқ плита геологик вақт давомида гўё эластик жисм сифатида деформацияланади. Агар Ер идеал даражадаги қобиқдан иборат бўлганда эди, юқоридаги плиталар деформацияга учрамай ҳара-, Мембранали тектоника

Бадиий асар қисмларининг ўзаро мувофиқ яхлит узвий қурилиши (қ. Композиция)., архитектоника

1. 1 Ҳозирги вақтда учраётган тектоник жараёнларнинг сейсмик ифодаси., Сейсмик тектоника

2. Геология соҳасининг қисми. С.т. сейсмик (зилзилаланиш) жараёни ва тектоника боғлиқлигини ўрганади. С.т. тадқиқотлари харита кўринишда бўлиб, унда тектоник структуранинг жойлашиш шакли ва зилзилаланинг марказий зоналари акс эттирилади. Зилзила муҳитнинг ўзига хос тектоник тузилишига боғлиқлигини аниқлашга ёрдам беради. Боғлиқлик зилзилаланинг жойини, кучини ва частотасини башоратлаш ва сейсмик раёнлаштириш хариталарини тузишда фойдаланилади.