Hayot Foundation лойиҳаси
Лойиҳа ҳақида
Ўз
Ўз

Қидирув

«ёздир» бўйича 146 та натижа: Ўзбекчадан

Филтр
Бўлим
Луғатлар Эртаклар
Луғат тури
Изоҳли Таржима Терминологик Фразеологик
Тилдан
Ўзбекча Туркча
Тилга
Русча Инглизча Қорақалпоқча Немисча Франсузча Арабча Туркча

Луғат мақолалари

137 та
ёз
Изоҳли луғат · яна 4 та луғатда

ЁЗ ъбаҳор билан куз оралиғидаги фаслъ. Ё з ёпинчигингни ҳўйма, ҳишда ўзинг биласан (Мақол). Қадимги туркий тилда асли 'йилнинг иссиқ ярмиъ маъносини (асосан ъбаҳоръ маъносини) англатган бу сўз ўз — бек тилида юқорида таърифланган маънони англатади; бу от асли я:з тарзида талаффуз қилинган (ЭСТЯ, IV, 71), кейинроқ а: унлисининг чўзиқлик белгиси ёʻқолган (ПДП, 386; Девон, ИИИ, 174; ДС, 250); ўзбек тилида а ун — лиси â унлисига алмашган: я:з > яз > йâз. Бу от асли йâз- И (ъёй—ъ) феълининг ъкуртак (барг) чиқар-ъ маъносидан ўсиб чиққан бўлса керак

1. Йилнинг баҳор билан куз орасидаги энг иссиқ фасли

Лайлак келди — ёз бўлди. Дангасанинг иши битмас, ёз келса ҳам, қиши битмас — Мақол

Ёз кечасининг ёқимли салқини. Кўкда дарахтлар устида ғуж-зуж юлдузлар ёнади — Ойбек, Танланган асарлар

Куз келди-ю, кетди ёз: гул, майса ўт сарғайди — Ҳ. Пўлат

Қирқинчи йштинг ёз палласи эди — С. Кароматов, Олтин қум

2. кўчма Умрнинг энг гуллаган, ёшлик даври

Ёзим ўтди, чиройингизга тўймаи асло бу қувноқ кўнгил — Ғайратий

Тўлиқ мақола →
ёзмоқ
Изоҳли луғат · яна 7 та луғатда

фл. 1. Ўроғлиқ, тахланган нарсани очмоқ, ёймоқ.

Гиламни ёзиб кўрмоқ.

Бостирмада Зиёдахон супра ёзиб, ун элаб ўтирар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Ҳаммасига дастурхон ёзиб, сувнинг ўрнига шарбат, асал билан қанд-у новвот, зиёфат устига зиёфат қилди. — Юсуф ва Аҳмад

2. Ғижимланиб, бужмайиб қолган нарсани текисламоқ.

Солиев холи қолгач, ғаладондан сарғайиб кетган аллақандай қоғозларни олиб, кафти билан ғижимини ёзди. — Муштум

3. Тўшамоқ, солмоқ.

Башорат ўзини қаёққа қўйишини билмас, опаларига кўрпача ёзиб, яхшилаб ўтиришларини илтимос қилар эди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

Она-бола бир ўрин ёзиб ётдилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

4. Очмоқ, ёймоқ; ростламоқ; кермоқ.

Панжасини ёзмоқ. Қанот ёзмоқ.

Пирнафас ака қулочини ёзиб, кучи борича санч-қини отди. — Ж. Шарипов, Хоразм

5. Тўпланиб, ўралиб, уйилиб турган нарсани ёймоқ, тарқатмоқ.

Хирмондаги пахталарни ёзмоқ.

Беш танобга солинган тупроқни ёзиб, очилган ерни ҳам чопиб, шудгор қилиб қўяди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Сочингни ёзма дедим-ку! Қулоғингга тош биткур! — Н. Сафаров, Саодатнинг қиссаси

Пастроқда заррин попукларини ёзиб, хотин-қизлар артелининг байроғи ҳилпирайди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

6. Чиқармоқ, очмоқ.

Кимдир суқиб кетган тол ёғочи кўкариб, япроқ ёзди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Ариқ лабларида ниҳол барг ёзар, Теварак гулбаҳор, теварак кўркам. — Р. Бобожон

7. Тарқатмоқ, ёʻқотмоқ.

Хафалигини ёзмоқ.

Бечора канизлар дард-аламларини ўйин-кулги билан чиқарар, ғамларини шу билан ёзардилар. — Ж. Шарипов, Хоразм

  • Кўнглини ёзмоқ Дард-у ҳасратини айтиб, ғам-аламдан фориғ бўлиб, кайфиятини яхшиламоқ. Гаплашиб, кўнглимни ёзгим келяпти. — С. Аҳмад, ЮлдузҚўшиқ айтиб, кўнглимизни ёзамиз Эринсак, дуторнинг торин узамиз. — Юсуф ва Аҳмад
  • Оёқнинг чигилини ёзмоқ Бир оз юриб, оёқ увушганини тарқатмоқ. Иброҳимов оёғининг чигилини ёзгани ўрнидан турди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
  • Қанот ёзмоқ 1. Қанотини ёймоқ, кермоқ. Кейин бир тўхтаб олди-да, [бургут] қанотларини ёзиб, олдинга талпинди. — Ў. Умарбеков, ЧаросҚалбимда янги бир орзу — Шерободга отланиш орзуси қанот ёзди. — Ўзбекистон қўриқлари
Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 137 →

Эртаклар

9 та
Бир хумча олтин
Халқ оғзаки ижоди

Уч ўғилга отасидан қолган бир хумча олтин ва уларнинг тақдири ҳақида ҳикоя қилинади. Эртакда мардлик, адолат ва дўстликнинг қадр-қиммати очиб берилади.

Эрназар билан Кимёназар
Халқ оғзаки ижоди

Эртакда отасидан сеҳрли пичоқ мерос қолган Эрназар исмли йигитнинг саргузаштлари ҳикоя қилинади. У акаларининг ҳасадидан қочиб, ўзига янги ҳаёт қуришга

Маликаи Ҳуснобод
Халқ оғзаки ижоди

Золим подшоҳнинг қизи Маликаи Ҳуснобод отасининг зулмига қарши чиқиб, ўз тақдирини ўзи белгилашга интилади. У кўплаб қийинчиликларни бошидан кечириб,

Моҳистара
Халқ оғзаки ижоди

Шаҳзода Шавкат сирли кийикни қувиб, ўзга оламга тушиб қолади ва у ерда паризод Моҳистарага ошиқ бўлади. Бу саргузашт унинг ҳаётини бутунлай ўзгартириб

Мурқумомо
Халқ оғзаки ижоди

Камбағал чол топган гавҳар тухумлар туфайли бойиб, подшоҳга айланади. Аммо унинг хотини Мурқумомо қушини сўйишга рози бўлади, бу эса болаларнинг бошига

Орзижон билан Қамбаржон
Халқ оғзаки ижоди

Қамбаржон тушида кўрган Орзижон исмли маликага ошиқ бўлиб, уни топиш учун узоқ ёʻлга отланади. Унинг саргузаштлари давомида турли қийинчиликлар ва сино

Ҳаммасини кўриш · 9 →