Қидирув

«ёз» бўйича 631 та натижа: Ўзбекчадан

Филтр

Бўлим

Луғатлар Эртаклар Шевалар Ресурслар

Луғат тури

Изоҳли Таржима Терминологик Фразеологик

Тилдан

Ўзбекча Русча Инглизча Туркча

Тилга

Русча Инглизча Қорақалпоқча Немисча Франсузча Арабча Туркча

Луғат мақолалари

230 та

ёз

Изоҳли луғат · яна 4 та луғатда

ЁЗ ъбаҳор билан куз оралиғидаги фаслъ. Ё з ёпинчигингни ҳўйма, ҳишда ўзинг биласан (Мақол). Қадимги туркий тилда асли 'йилнинг иссиқ ярмиъ маъносини (асосан ъбаҳоръ маъносини) англатган бу сўз ўз — бек тилида юқорида таърифланган маънони англатади; бу от асли я:з тарзида талаффуз қилинган (ЭСТЯ, IV, 71), кейинроқ а: унлисининг чўзиқлик белгиси ёʻқолган (ПДП, 386; Девон, ИИИ, 174; ДС, 250); ўзбек тилида а ун — лиси â унлисига алмашган: я:з > яз > йâз. Бу от асли йâз- И (ъёй—ъ) феълининг ъкуртак (барг) чиқар-ъ маъносидан ўсиб чиққан бўлса керак

1. Йилнинг баҳор билан куз орасидаги энг иссиқ фасли

Лайлак келди — ёз бўлди. Дангасанинг иши битмас, ёз келса ҳам, қиши битмас — Мақол

Ёз кечасининг ёқимли салқини. Кўкда дарахтлар устида ғуж-зуж юлдузлар ёнади — Ойбек, Танланган асарлар

Куз келди-ю, кетди ёз: гул, майса ўт сарғайди — Ҳ. Пўлат

Қирқинчи йштинг ёз палласи эди — С. Кароматов, Олтин қум

2. кўчма Умрнинг энг гуллаган, ёшлик даври

Ёзим ўтди, чиройингизга тўймаи асло бу қувноқ кўнгил — Ғайратий

Тўлиқ мақола →

ёзмоқ

Изоҳли луғат · яна 7 та луғатда

фл. 1. Ўроғлиқ, тахланган нарсани очмоқ, ёймоқ.

Гиламни ёзиб кўрмоқ.

Бостирмада Зиёдахон супра ёзиб, ун элаб ўтирар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Ҳаммасига дастурхон ёзиб, сувнинг ўрнига шарбат, асал билан қанд-у новвот, зиёфат устига зиёфат қилди. — Юсуф ва Аҳмад

2. Ғижимланиб, бужмайиб қолган нарсани текисламоқ.

Солиев холи қолгач, ғаладондан сарғайиб кетган аллақандай қоғозларни олиб, кафти билан ғижимини ёзди. — Муштум

3. Тўшамоқ, солмоқ.

Башорат ўзини қаёққа қўйишини билмас, опаларига кўрпача ёзиб, яхшилаб ўтиришларини илтимос қилар эди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

Она-бола бир ўрин ёзиб ётдилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

4. Очмоқ, ёймоқ; ростламоқ; кермоқ.

Панжасини ёзмоқ. Қанот ёзмоқ.

Пирнафас ака қулочини ёзиб, кучи борича санч-қини отди. — Ж. Шарипов, Хоразм

5. Тўпланиб, ўралиб, уйилиб турган нарсани ёймоқ, тарқатмоқ.

Хирмондаги пахталарни ёзмоқ.

Беш танобга солинган тупроқни ёзиб, очилган ерни ҳам чопиб, шудгор қилиб қўяди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Сочингни ёзма дедим-ку! Қулоғингга тош биткур! — Н. Сафаров, Саодатнинг қиссаси

Пастроқда заррин попукларини ёзиб, хотин-қизлар артелининг байроғи ҳилпирайди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

6. Чиқармоқ, очмоқ.

Кимдир суқиб кетган тол ёғочи кўкариб, япроқ ёзди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Ариқ лабларида ниҳол барг ёзар, Теварак гулбаҳор, теварак кўркам. — Р. Бобожон

7. Тарқатмоқ, ёʻқотмоқ.

Хафалигини ёзмоқ.

Бечора канизлар дард-аламларини ўйин-кулги билан чиқарар, ғамларини шу билан ёзардилар. — Ж. Шарипов, Хоразм

Кўнглини ёзмоқ Дард-у ҳасратини айтиб, ғам-аламдан фориғ бўлиб, кайфиятини яхшиламоқ. Гаплашиб, кўнглимни ёзгим келяпти. — С. Аҳмад, ЮлдузҚўшиқ айтиб, кўнглимизни ёзамиз Эринсак, дуторнинг торин узамиз. — Юсуф ва Аҳмад
Оёқнинг чигилини ёзмоқ Бир оз юриб, оёқ увушганини тарқатмоқ. Иброҳимов оёғининг чигилини ёзгани ўрнидан турди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Қанот ёзмоқ 1. Қанотини ёймоқ, кермоқ. Кейин бир тўхтаб олди-да, [бургут] қанотларини ёзиб, олдинга талпинди. — Ў. Умарбеков, ЧаросҚалбимда янги бир орзу — Шерободга отланиш орзуси қанот ёзди. — Ўзбекистон қўриқлари

Тўлиқ мақола →

ёзги

Изоҳли луғат · яна 4 та луғатда

сфт. 1. Ёзга оид, ёзда бўладиган; ёздаги.

Ёзги ёмғир. Ёзги тун. Ёзги иссиқ. Ёзги меҳнат — қишки роҳат. — Мақол

Баҳор кезларида майсаларга ястаниб, дарахт тагларида бирга дарс тайёрлаганимиз, ёзги каникулда тоғларга саёҳат қилганимиз менинг эсимдан чиқмайди. — П. Турсун, Ўқитувчи

2. Ёз учун мўлжалланган, ёзга мос; ёз-лик.

Ёзги кинотеатр,

Қурбон ота елиб-югуриб, сал кунда қишки ва ёзги чойхонанинг кам-кўстини тўғрилаб олди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Тўлиқ мақола →

ёзиқ

Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

от эск. Айн. гуноҳ.

Ажалингнинг етиши қилган ёзиғингдан эмас, бек акангнинг қонсираши! деган гап [Ҳасаналининг] кўнглига тушар эди-да, беихтиёр уфлаб юборар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ёзиғим не? Ўзимдай бир ғарибани яхши кўрганимми? [деди Матпано]. — Ёшлик

Бизнинг худога нима ёзиғимиз бор экан. — З. Саид, Н. Сафаров, Тарих тилга кирди

Тўлиқ мақола →

ёзма

Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

сфт. Хат, ёзув воситасида ифодаланган, ёзилган.

Ёзма маълумот.

Дарс тайёрлашни ёзма ишларни бажаришдан бошлаш мақсадга мувофиқ. — Фан ва тур-муш

Ёзма адабиётдан ташқари, халқимиз юзлаб ажойиб достонлар яратган. — Шукрулло, Жавоҳирлар сандиғи

Тўлиқ мақола →

ёзув

Изоҳли луғат · яна 8 та луғатда

от 1. Ёзмоқ ИИ 1 феълидан ҳаракат номи.

Ёзув машинаси бўлмаган терговчи маҳкамасининг мирзаси бечора протоколни жуда зўр диққат ва ҳафсала билан кўчирган. — Чўлпон, Кеча ва кундуз

Натижада Ёʻлчи ҳар кун терлаб-пишиб, соатларча ёзув машқ қилди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Муайян бир тилда қабул қилинган ёзма белгилар ёки тасвирлар тизими; алифбо.

Араб ёзуви. Руник ёзув.

Ўнлаб халқлар: мордвалар, комилар, марилар, қорақалпоқлар, хакаслар ва бошқалар ўз миллий ёзувларига эга эмас эди. — ЎТА

3. График белгиларнинг тасвири, ҳарфлар.

Яна бу қўлёзмада шоирнинг Жомий ғазалига тахмис ёʻли билан ёзган мухаммаси ҳам бор. Лекин ёзувлари жуда чаплашиб кетганлиги учун ўқий олмадик. — ЎТА

4. Ёзилган нарса, матн, хат.

Асад қори тахтадаги ёзувни тартиби билан ўқий бошлади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Мирзакаримбой соқолини селкиллатиб кулди ва бу ёзувдан рози бўлганини билдирди — Ойбек, Танланган асарлар

Мана шундай ёзувлар Тошга ўйиб ёзилган. — З. Диёр

5. Уйга ёзиш учун берилган вазифа.

Ойи-чи, ойи, бугун ёзувдан тўрт олдим [деди Бахтиёр]. С. — Зуннунова, Янги директор

Магнитофон ёзуви Магнитофонга ёзилган матн. Ана шундан кейин ансамбл иштирокчиларига кечаги магнитофон ёзуви қўйиб эшиттирилди. — С. Аҳмад, Юлдуз

Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 230 →

Таърифлар ичида

215 та

қоғозбозлик

Изоҳли луғат

қоғозбозлик Амалда эмас, қоғоздагина иш битириш, қоғозбоз каби иш тутиш. Ҳурматли Тўқлиев ва Қораев ўртоқлар! Қоғозбозлик билан план сира юз бўлмайди. Мушт

емиш

Изоҳли луғат

емиш Озиқ-овқат бўладиган нарса; овқатлик. Молга берсанг соз емиш, боқар сени ёз-у қиш. Мақол — Емиш олиб келдим, — деди Баҳри эридан қўрқа-писа, — шавла билан

тўзғимоқ

Изоҳли луғат

тўзғи айн. Тўзмоқ 1, 2, 4, 5. Хазон тўзғиб кетди. Чорак соатдан кейин шовқин кўтарилиб, маслаҳат мажлиси тўзғиб кетди. А. Мухтор, Чинор Низомжон унинг [Дилдорн

сағри

Изоҳли луғат

сағри От, эшак, қорамол кабиларнинг орқа оёғининг устки қисми. От сағридан, қўй бағридан. Мақол Бек от сағрисига аччиқ билан қамчи босди. Ҳ. Ғулом, Машъал То

сўри

Изоҳли луғат

сўри Ток, қовоқ ва шу кабилар чирмашувчи ўсимликларни ўстириш, кўтариб қўйиш учун шийпон шаклида, тик ёки қия қилиб кўтарилган мослама, қурилма. Токларни

мубтало

Изоҳли луғат

мубтало Бирор иллат, касаллик ёки кўнгилсиз воқеага дучор бўлган, учраган; гирифтор. [Гули] Нечун туғдинг мени бахти қарони? Балога мубтало мотамсарони? Уйғун ва

Ҳаммасини кўриш · 215 →

Эртаклар

103 та

Аждар қуш

Халқ оғзаки ижоди

Етим қиз ғорда яшар экан, уни аждар қуш асраб, ўзига макон қилиб олади. Бир ботир йигит аждар қушни ўлдириб, қизни қутқаради ва у билан бахтли ҳаёт кек

Алвасти

Халқ оғзаки ижоди

Бир йигит тасодифан алвастининг телпагини қўлга киритади ва шу орқали кўринмас бўлиб қолади. У алвасти билан бирга турли саргузаштларга дуч келади, жумлад

Ақлли қиз (2)

Халқ оғзаки ижоди

Уч ўғил ва бир қизи бор отанинг кўзлари ожиз бўлиб қолади. Қиз отасининг кўзини очиш учун дори излаб, кўплаб қийинчиликларни енгиб ўтади ва охир-оқ

Айиқполвон

Халқ оғзаки ижоди

Уч опа-сингил оталарининг золимлигидан қочиб, ҳар бири ўз ёʻлига равона бўлади. Кенжа қиз Иқбол айиқ билан турмуш қуриб, Айиқполвон исмли ўғил кўради.

Аёз

Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда подшоҳнинг ўғил фарзанд кўриш истаги ва бу истакнинг амалга ошиши учун қилинган ҳийла-найранглар тасвирланади. Шунингдек, оддий деҳқоннинг о

Баҳром ва Шерзод

Халқ оғзаки ижоди

Баҳром ҳунарга қизиққан шаҳзода бўлиб, отаси билан келишмовчилик туфайли юртидан кетади. У ўз ҳунари туфайли хавфли вазиятдан қутулиб, севгисини топади.

Ҳаммасини кўриш · 103 →