Қидирув

фл. 1. Куч билан тортиб, юлқиб, бутундан ажратмоқ, бутунни қисмга бўлмоқ.

Ҳўкиз бир силтаб, арқонни узиб юборди.

Жўра пошша бўйнидан марварид маржонини чиқарди-да, ипини шарт-шарт узиб, марваридларни кигизга тўкди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Дуторчи дуторнинг қулоғини жаҳл билан қаттиқ бураб, торини узиб юборди. — А. Қаҳҳор, Қаноциз читтак

Зиёдахон, зувала узар экан, ҳазиломуз жавоб берди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Палак, новда ёки тупидан ажратиб олмоқ, кесмоқ.

Қовун узмоқ. Помидор узмоқ. Узум узмоқ. Олма узмоқ.

Гулга термилиб ўтиришни эмас, ўша гулни узиб, искаб юришни ёқтиради. — С. Сиёев, Отлиқ аёл

3. Кесиб, қирқиб, жойидан бўлак қилмоқ.

Қилич билан бошини узмоқ.

Глуховнинг иккала оёғини нақ сонидан снаряд узиб кетди. — Т. Рустамов, Мангу жасорат

4. Турган, ёпишган жойидан ажратмоқ, холи қилмоқ.

Бу харсангни ердан узиб бўлмайди. Тандирдан нон узмоқ.

Жапақ қизчани бағридан зўрға узиб, отилиб ташқарига чиқди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

Юнус тиззаларини оғриқ кемириб еб ташлаётган бўлса ҳам, бошини ёстиқдан узиб, қимирлатиб қўйди. — С. Анорбоев, Оқсой

5. Давом қилдирмаслик; тўхтатмоқ, кесмоқ.

Гапни узмоқ. Суҳбатни узмоқ.

[ Саодат:] Қўрқмасим ҳам борми, ўзингга эҳтиёт бўл, хатингни узма. — Н. Сафаров, Саодатнинг қиссаси

Бўй етган қиз, ҳозир сен билан алоқани узган, узмаса ҳам, бўшаштирган бўлар эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

6. Қарзни тўламоқ, эвазини бермоқ (қайтармоқ).

[Ғофир:] Шунча қарзим бор эканми? Мен буни қандай узаман, бой ота? Ҳамза, — Бой ила хизматчи

Олган омонатини батамом уздими? — К. Яшин, Ҳамза

юртдан еган ошларини узиш ниятида тўй тараддудига тушди. — С. Аҳмад, Хазина

7. Қаттиқ тишламоқ ёки чақмоқ; тишлаб ёки чақиб яраламоқ.

Итнинг иши — узмоқ, Ёмоннинг иши — бузмоқ. — Мақол

Атроф-да ғув-ғув пашша: оёқларга ёпишади, бурун катакларига суқилади, қулоқни узади. — Ойбек, Танланган асарлар

8. кўчма Қаттиқ таъсир қилиб азоб бермоқ, оғритмоқ, ачиштирмоқ (иссиқ, совуқ, зарб, гап-сўз ва шу кабилар ҳақида).

Қизилқумда қиш изғирини баданни узиб ола бошлаган кезда, кечаги студент трассага келиб, колонна механиги бўлиб ишга тушган эди. — Ҳ. Назир, Ўтлар туташганда

Шудгор, қизиган мисдай, оёқни жизиллатиб узиб олади. — Ф. Ғулом, Тирилган мурда

Пишиқ ўрилган чарм қамчин билан Ёʻлчининг очиқ кўкрагини ва бўйнини узиб олди — Ойбек, Танланган асарлар

ўртоқ Дебилов шу гаплари билан Фармонқул акани бир узиб олди. — С. Маҳкамов, Шогирд

от 1. кам қўлл. Кечириш, афв этиш.

Ёшликда ҳаммадан ҳам хатолик ўтади. Кичикдан — хато, каттадан — узр. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

2. Бирон иш, хатти-ҳаракатни оқловчи нарса; сабаб, важ.

Ишлашдан қўрқишим тўғрисидаги узримни айтиб йиғладим. — Ғ. Ғулом, Тирилган мурда

Уйланиш сизга ҳам фарз, ҳам қарз. Бунга қолганда, албатта, бир узр кўрсатолмайсиз. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Молимизни ортган туякашлар шу саройга тайинланган эдилар. — Ҳар ҳолда, бу узр эмас! — А. Қодирий, Ўтган кунлар

3. Афв этиш, кечириш ҳақидаги илтимос; кечирим.

Ўтиб кетган, ҳозир ҳаммамизни ҳам хижолатга қўйган иш тўғрисида Фармонқул, узр тариқасида бўлса ҳам, гап очармикин, деб хавотирда эдим. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

4. унд. с. Афв этинг, кечиринг маъноларида ишлатилади.

— Узр, сизни қўрқитиб юбордим, — деди Ғуломжон. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

— Узр, айбга буюрмайсиз, — деди Нусратбек, олимни ишдан қолдираётганига ийманиб. — С. Нуров, Нарвон

1. múshe (denedegi)

2. bólek

Ўзбекистон ахборот агентлигиUzbekistan Information Agency.

от 1. Транспорт ёʻлларининг туташган, кесишиб ўтган жойи.

Энг йирик темир ёʻл узели — А. стансияси учун шиддатли жанг давом этмоқда эди. — Н. Сафаров, Оловли излар

2. Бир жойга ўрнаштирилган, вазифаси жиҳатидан бир-бирига боғланган иншоотлар, механизмлар, қурилмалар ва шу кабилар йиғиндиси.

Гидроиншоотлар узели.

Қотишма тайёрлаш узелида қишга яхши тайёргарлик кўрилмаган. — Газетадан

3. Машина ёки аппаратнинг ўзаро бириккан бир қанча содда деталлардан ташкил топган яхлит бир қисми.

Абдусаттор тракторнинг узелларини кўздан кечирди. — Ўзбекистон қўриқлари

Шубҳасиз, пахта териш машинасида ҳамма узел ва агрегатлар муҳим. — Газетадан

4. анат. Организмдаги маълум ҳужайраларнинг ғуж ўрнашган жойи; тугун.

Лимфатик узел. Нерв узели.

Юпқа ёйилган хамирни қўлда узиб, қиймали шўрвага солиб пишириладиган таом.