Проект Hayot Foundation
Ру

Поиск

По запросу «tom» — результатов: 926: с: Узбекский

Фильтр

Словарные статьи

346
tom

TOM ' binoning ustini bekitib turuvchi qismi'. Mingboshi t o m d a g i karnaychilarga "bas" isho— rasini hildi (Mirzakalon Ismoiliy). Bu ot qadimgi turkiy tilda tam tarzida talaffuz qilingan (ДС, 529); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tam > tâm. Bu soʻz asli 'devor' maʼnosini anglatgan (Devon, I, 299; II, 206; III, 172). Mahmud Koshgʻariy bu soʻzni uy soʻzi bilan ham tarjima qilgan (Devon, III, 151). Tâm soʻzini ' uy' maʼnosida ishlatish oʻzbek tili shevalarida hozir ham mavjud. DSda qayd etilishicha, qadimgi turkiy tilda 'binoning ustini bekitib turuvchi qismi' maʼnosi tagʻam soʻzi bilan anglatilgan (526- bet); keyin — chalik bu soʻz tarkibidagi gʻa tovushlari talaffuz qilinmay qoʻygan boʻlsa kerak: tagʻam > tam > tâm

1. Uyning, binoning ustini bekitib turuvchi tepa qismi

Poy tom. Tunuka tom. Ikki nishabli baland tom. yash Asfalt yoʻllar, tunuka va shifer tomlardan qaynoq hovur koʻtarshshdi — S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi

Keta-ketguncha yakkam-dukkam loysuvoq tomlar, devorlari toʻkilay deb turgan pastak uylarni koʻraverib, dilingiz xira tortadi — K. Yashin, Hamza

2. Baʼzi qurilmalarning qor-yomgʻir, quyosh va shu kabilardan himoya qiluvchi tepa qismi

Toʻlanboy Ikromjonning ahvolini koʻrib turganidan, u ham indamadi-da, ketdik, deb kabina tomini mushtladi — S. Ahmad, Ufq

Hkkojw boshliq qori tizzaga uradigan kizil vagon tomiga chikib, atrofni kuzata boshladilar — N. Safarov, Jasoratning davomi

3. Uy, hovli-joy

Eshakka muguz bitsa, egasini suzadi, Tuyaga qanot bitsa, tomingni buzadi — Maqol

yaya Shunda borib, bir tomni ochdi — bari tillaga toʻla, bir tomni ochdi — kumushga toʻla — "Ravshan"

"..Dashti qipchoqlar boyisa, xotin oladi, turkiylar boy boʻlsa, tom soladi" [oʻylardi Masuma beka] — Mirmuhsin, Meʼmor

Полная статья →
tommoq

fl. Tomchilab oqmoq; chakka-chakka oqib turmoq, tushmoq, tomchilamoq.

Xatga siyoh tomdi. Shimga yogʻ tomdi. Tomchi tomib boʻlguncha, daryo oqib oʻtadi. — Maqol

Toma-toma koʻl boʻlur, hech tommasa, choʻl boʻlur. — Maqol

Sovuq tomchilar uning yuziga, boʻyniga tomib gʻashini keltirdi. — Oybek, Quyosh qoraymas

Koʻz yoshlari egarning qoshiga va otning yoliga toma boshlaydir. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Uning koʻzlaridan oppoq soqoliga qatra-qatra yosh tomar edi. — A. Qahhor, Asror bobo

  • Koʻzlaridan qon tomadi Oʻta gʻazabli holatni qayd etadi. Azim tajang bir qadam oldinga tashladi. Koʻzlaridan qon tomardi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
  • Ogʻzidan (yoki labidan, tilidan) bol (yoki asal) tomadi Nihoyatda shirin soʻz, xushmuomala. Kattadan-kichikka ogʻzidan bol tomib muomala qiladigan xola negadir men bilan til uchida soʻrashib qoʻya qoldi. — T. Alimov, DashshoʻLablaringizdan bol tomadi, yonib turgan olovsiz. — K. Yashin, Hamza
  • Yuzidan qon tomadi [Qishlogʻimiz] Odamlari shunaqangi xushbichimki, bir qarashdayoq suqingiz kiradi. Yuzlaridan qon tomadi. — E. Raimov, Ajab qishloq
  • Qamchisidan qon tomadi Oʻta zolim, qahri qattiq. Qiz avval qoʻrqdi, otasi uning Sidiqjon bilan soʻzlashib turganini emas, bogʻga tushganini bilsa ham, terisiga somon tiqadi: bu xususda otasining qamchisidan qon tomar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Полная статья →
tomir

ot 1. Odam va hayvonlar tanasida qon yoki limfa oqadigan naychasimon aʼzo.

Tomirdan qon olmoq. Tomirga dori quymoq.

Toʻlagan yerga qarab jim qoldi. Uning chakka tomirlari boʻrtdi, burnining uchi yiltiradi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Umuman, narsa-hodisaning hayoti, faoliyatini taʼminlovchi omil, vosita.

Sanoatning yuragidir marten pechi, Yurak boʻlgach, ishlaydi-da erta-kechin. Bu yurakni yurgizadi usta Anvar, Sanoatning tomiriga poʻlat oqar. — Mushtum

Qishloqning hayot tomiri urib turgan har bir joyda tashabbus yaqqol sezilib turadi. — Gazetadan

3. Yurak harakati natijasida qon tepishi; puls.

4. S. Mushaklarni suyakka biriktiruvchi puxta, elastik toʻqima; pay.

[Yoʻlchi] Tomiri tortishgan odam kabi, bir lahza qotib qoldi, soʻng qilichini mahkam ushlab, bukchayib, ohistagina yerga yiqildi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Tomirlarini yozish uchun boshini orqaga tashlab, bir-ikki silkitib oldi. — S. Karomatov, Oltin qum

5. Oʻsimlik tanasida suyuqlik va undagi erigan moddalar oqadigan toʻqima naychalar.

6. Ildiz.

Ariq boʻylarida, qir etaklarida oʻtgan yilgi oʻtlarning tomiridan nozik maysalar unib chiqa boshlagan. — S. Anorboyev, Oqsoy

Agar u har kuni ertalab, kechqurun soyga tushmaganda edi, koʻza-koʻza suv quyib, tomiriga nam yubormaganda edi, oʻrik allaqachon xazon boʻlardi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

7. Ildiz, negiz.

Yaxshi naql — tomiri aql. — Maqol

Joʻraxon bu muhim masalani aytishdan bosh tortganda, buning tomiri juda uzoq ekanligini Gʻulomjon darrov fahmlab oldi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

8. Bir-birini qoʻllovchi, bir-biriga homiylik qiluvchi kishilar oʻrtasidagi oʻzaro bogʻlanish, aloqa; ildiz.

Zatakoʻz domlayam, Turdivoy xalfayam, hammasi Bularning tomiri uzun, Zagʻchakoʻz mudarris boʻlgan ekan, oʻgʻillari, shogirdlari katta-katta amalda deyishadi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Shuhratparastlar xalqqa yuqoridan qanday zarar yetkazgan boʻlsalar, pastdan ham shunday zarar yetkazganlar. Ularning tomiri bitta. — H. Gʻulom, Senga intilaman

9. Qarindosh, urugʻ; qarindoshlik rishtasi.

Yurtga dongʻi ketgan Jonaliboyga, Qizing berib, boyga tomir boʻlaylik. — Poʻlkan

Tojiboy oʻzi kambagʻallardan boʻlsa ham, tomiri Olaxoʻja maxsum bilan tutashgan edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

10. Tutingan oʻrtoq, yaqin doʻst.

To-miringni maqtama, yomon chiqsa, qaytasan. — Maqol

Ikki oʻrtada soʻz bergandik, to-mirmiz deb, Zuvalasi ayrim bitta xamirmiz deb. — Gʻ, Gʻulom

Mingning zotini bilgandan birning otini bil, deganlar, tanishib qoʻyaylik, tomir. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qis-sasi

  • Qon tomirlari Arteriyalar, kapillyarlar va venalardan iborat tomirlar., arteriola, vena, kapillyar.
  • Tomirni (yoki tomir) urishini (yoki tepishini) koʻrmoq Tomirni ushlab, yurak, qon harakatini, pulsni aniqlamoq. Tabib, Ota-bekdan voqeani soʻrab bilgandan soʻng, Kumushning tomirini koʻrib, labini tishlab qoldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
  • Tomiriga (yoki ildiziga, oyogʻiga, tagiga) bolta urmoq Elmurod oʻzining jaholatga qarshi boʻlgan bilimini odamlarga yoyish bilan domlaning tomiriga bolta urayotganini yaxshi fahmlamasdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
  • Tomir otmoq (yoki yoymoq) 1. Ildizini har tarafga yoʻnaltirmoq, ildizi rivojlanmoq; Ammo butun bir soboli yashab, tomir otib qolgan bejirim joylarni yoʻq qilish — xutor sistemasini yoʻqotish, degan gapga kirmaydi. — J. Abdullaxonov, Xonadon;Sherbek katta koʻcha toʻrt tomonga tomir otgan joyda toʻxtab qoldi. — S. Anorboyev, Oqsoy;Odamlar orasida ham devpechak borligini, u asta tomir yoyib borayotganini bilgandi-yu, ammo oʻsha devpechakning ildizini topa olmay dogʻda edi. — S. Ahmad, Hukm
Полная статья →

Показать все · 346 →

В определениях

106

Показать все · 106 →

Сказки

212
Abduaziz
Устное народное творчество

Abduaziz boy otasidan qolgan mol-mulkni sovurib, qirqta joʻrasidan yordam soʻraydi, ammo ular yordam bermaydi. Keyinchalik u karvon bilan safarga chiqib, quduqd

Ahmoq podsho
Устное народное творчество

Bu ertakda oʻgʻrilik qilgan bir kishining aybi bilan boshlangan voqealar zanjiri ahmoq podshohning bemaʼni hukmlari tufayli kulgili tus oladi. Adolatni oʻrnatis

Ajdar qush
Устное народное творчество

Yetim qiz gʻorda yashar ekan, uni ajdar qush asrab, oʻziga makon qilib oladi. Bir botir yigit ajdar qushni oʻldirib, qizni qutqaradi va u bilan baxtli hayot kec

Aldoqchi mushuk
Устное народное творчество

Bu ertakda oʻrmondagi hayvonlarni doimiy aldab yuradigan bir dono mushuk haqida hikoya qilinadi. Mushuk oʻzining ayyorligi bilan turli vaziyatlardan chiqib keta

Alvasti
Устное народное творчество

Bir yigit tasodifan alvastining telpagini qoʻlga kiritadi va shu orqali koʻrinmas boʻlib qoladi. U alvasti bilan birga turli sarguzashtlarga duch keladi, jumlad

Andijonlikning hikoyasi
Устное народное творчество

Andijonlik yigitning sarguzashtlari haqidagi ushbu ertakda, yigitning boyga xizmatga kirishi va turli qiyinchiliklarga duch kelishi tasvirlanadi. Uning boshidan

Показать все · 212 →

Диалектные материалы

261
DULAVA, dölosha
Fargʻona viloyati · dulava

miskarlikda mislagan ( || mistovoq) ning bir turi. Lavxuriga o'xshaydi, ammo dulavaning labi tikkasiga qayrilib, so'ng yon tomonga bukilgan bo'ladi

O‘mma
Xorazm viloyati · O‘mma

Oshiq suyagining old tomoni

abdav
Jizzax viloyati · obdov

Tomdan yog‘in suvi tez oqib tushib ketishi uchun tom sathida qilinadigan qiyalik

adoqlamoq
Qashqadaryo viloyati · tugatmoq

quyi tomon harakat qilmoq; tugatmoq

almag'avaq
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · tomosha qovoq

bot. tomosha qovoq (kichik, olmaga o'xshash bolalar o'ynaydigan qovoq)

Показать все · 261 →

Страницы

1
Loyiha haqida

til.uz — oʻzbek tiliga bagʻishlangan milliy raqamli portal.