Қидирув

от Тўнг хусусиятга эгалик, тўнг шахсга хос хусусият, хатти-ҳаракат.

— Мен ўз бошимга ўзим ҳоким! — тўнглик билан жавоб берди Тўғонбек. — Ойбек, Навоий

Алдагани бола яхши деганларидай, Тўламат мўйлов бола табиат; яхши гапнинг қули. Тўнглик қилсангиз, тўнини тескари кийиб олади — ундан қайсари ёʻқ. — С. Анорбоев, Оқсой

Қиёмов билан анчадан бери чиқишмай юради — бунга сабаб ўзининг тўнглиги, тўғрисўзлиги бўлса керак. — Мирмуҳсин, Умид

от 1. 1 Кун чиқиш пайти, субҳидам, саҳар, азон.

Баҳор тонги. Тонг пайти. Тонг шабадаси. Тонг қоронғиси.

Хўрозлар ҳам уйғониб, Бердилар тонгдан хабар. Кимларга оғир ботар, Кимни ширин аллалар. — Ғайратий

Тонгга яқин тўплар, машиналар, танклар қаланган, жангчилар қайнаган катта манзилнинг қўйнига кирди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Эрта тонгда Нуруллабойда Аравага қўшилди отлар. — Э. Раҳим

2. кўчма Бирор нарсанинг бошланиш пайти, илк даври.

Бахт тонги.

Кунлар келар — қоп-қора уфқ Ол шафақдан бўлар лоларанг, Нажот тонгин очади қуёш. — Ғайратий

Tonga, Königreich Tonga, Tongaer, tongaisch, Nuku alofa

от Тўнка, кунда.

Тол тўнгаги. Тўнгак ковламоқ. Қўполдан тўнгак айлансин. — Мақол

Ақлли [одам] тўнгакка нозик ерини, ёриладиган ерини топиб туриб, болта уради — ақли билан ёради, ўзини қийнамайди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Сидиқжон сал юргандан кейин ёʻл бўйидаги каттакон тўнгакда ўтирган хотинни кўрди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

сфт. Тонгга мансуб, тонгда бўлган ёки бўладиган.

Тонгги шабада.

Конлар — инженерни, тоғлар — Фарҳодни, Устасин чақирар тонгги гудоклар. — Ғ. Ғулом

от 1. Ёввойи чўчқа, қобон; умуман, чўчқа.

Ер овлоқ бўлса, тўнғиз тепага чиқар. — Мақол

Эшак — иши билан, тўнғиз — тиши билан. — Мақол

Унинг Турсунбойнинг

қамиш чайласи олдидан ўрдаклар учади, яқингинасидан тўнғизлар ўтади. — С. Аҳмад, Уфқ

Қамиш ўрмонларнинг бир хилдаги салобатли шовуллаши билан тўлган жимжитлик тўнғиз овчиларининг гоҳо узоқларда гумбурлаган милтиқлари товушидан бузилади, холос. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

Бизникилар: Карам шўрва ичмаймиз, тўнғиз гўшти солади, дейишган эди, гўшт-ёғни ҳам ўз қўлимизга берадиган бўлишди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

2. кўчма Тарбия кўрмаган, нодон ёки виждонсиз одам ҳақида; шу ҳайвонга нисбатли ҳақоратни билдиради.

Муҳтарам кабин отамизга! Сиз билан мени қоронғи зиндонларга тушириб, дор остларигача тортган Ҳомид исмли бир тўнғизни, ниҳоят, икки йиллик саргардонлик сўнгида тупроққа қориштиришга муваффақ бўлдим. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

— Кет, тўнғиз, кет, тавба қилиш замони ўтди — дер эди халқ. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

— Анави тўнғизнинг хириллаб ухлашига ҳавасим келяпти, — у Ғаввосни кўрсатди. — Мирмуҳсин, Меъмор

3. Мучал йил ҳисобида ўн иккинчи йил номи.

Унинг йил — тўнғиз.

Ҳай, Шукур кампир, мучалингиз тўнғиз бўлиб, сафар ойининг ўн бирида туғилганмисиз, нима бало, сира эл бўлмайсиз-а? — А. Мухтор, Опа-сингиллар