Қидирув

фл. 1. Игна-ип билан чоклаб уламоқ, бириктирмоқ; шу ёʻл билан бирор нарса тайёрламоқ.

Ярани тикмоқ. Қопнинг оғзини тикмоқ: Қалпоқ тикмоқ. Этик тикмоқ.

Даҳлизда Ҳасанали узилган от ас-бобларини улаб тикар эди. — А. Қодирий, Утган кунлар

Дилбар ҳам сизга атаб бир чиройли рўмолча тикди. — С. Зуннунова, Янги директор

Фотима опа ҳар хил қийқиндилардан олиб, қўғирчоққа кўйлакча тикиб берди. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

2. Ўрнатмоқ, қадамоқ; қурмоқ.

Байроқ тикмоқ.

Уларда иморат-бино ёʻқ эди, ҳаммаси ўтов тикиб ўтиришар эди. — Бўтакўз

майсалар устига чодир тика бошлашди. — Мирмуҳсин, Меъмор

3. Экмоқ, қадамоқ.

Ерга уруғ тикмоқ. Чигирткалар экин ер, экмай-тикмай, текин ер. — Мақол

Кун исиши билан ариқлар қуриган. Мўл ҳосил ундирмоқ ниятида экин тиккан деҳқон бор сувни, олтин тортгандай, мисқоллаб сарфлайди. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

4. Болалар ўйинида: ганакни маълум тартибда териб қўймоқ, жойламоқ.

Иккитадан ёнғоқ тикмоқ.

5. Қиморда: ўйинга пул ёки бошқа нарса қўймоқ.

Отаси ўлиб, катта меросга эга бўлган бойваччаларнинг кўпи пул тикиб, хўроз уриштириб роҳатланар эди. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

Бой беради-ю, ўзи ютмагунча ўйинни тўхтатмайди, ҳеч нарсаси қолмаганда, бутун аъзоларини битта-битта тикаверади, қўли, бурни борингки, занжирлаб ташланг, бари бир ўйнайди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

6. Турли ўйин ва мусобақаларда: ғолиблар учун, ютуқ сифатида бирор нарса атамоқ, ўртага қўймоқ.

Мен ҳаммаларингнинг гувоҳликларингда мусобақага бир қўй тикаман. — Н. Сафаров, Дон

7. кўчма Баъзи сўзлар билан бирикиб, шу сўз ифодалаган нарсани (бирор шахс ёки нарса учун) бахшида этиш маъносини билдиради.

Ҳамроҳларим ўз жонини тикиб бўлса-да, ғалабани таъмин этдилар. — Н. Сафаров, Оловли излар

Мен бутун дунёмни Раҳмонқулга тикканман — Ҳ. Ғулом, Машъал

Шундай яхши кунлар келиши учун курашган, чўлни бўстон қилишга ҳаётини тиккан одамларни эъзозлаймиз. — Ўзбекистон қўриқлари

Каноп ёки пахта толасидан тўқилган қалин, пишиқ газмол, мато (кўпинча матрац, дастурхон ва ш.к. учун ишлатилади)

Ойниса ёʻл-ёʻл тик кўрпачада.. ўтираркан, ўғли Ёʻлдошбекдан келган хатни қайта ўқиб чиқди — Ҳ. Ғулом, Тошкентликлар

Тикдан бир хилда тикилган кийим кийган, мадори кетган ярадорлар ҳовлига чиқишди — Р. Файзий, Ҳазрати инсон

фл. Тикмоқ феълининг мажҳул нисбати.

Бир кунда юзта кўйлак тикилди. Ўтлоққа ўтовлар тикилди. Майдонга баланд дор тикилди. Эзгу иш учун бош ҳам, жон ҳам тикилди.

У [Фотима] енгларига чиройли қизил кашталар тикилган украинча оқ шойи кофта, қора юбка кийган эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Кечқурун биёбонда Тикилди юз палатка Куй янгради гармонда, Файз бағишлаб ҳаётга! — Ё, Мирзо

погов. букв. котёл, на который уставились в ожидании, не закипит (а закипит — так еда не уварится, не загустеет), в ожидании время долго тянется, когда

от 1. Ўсимликларнинг, шунингдек, баъзи ҳайвонларнинг ингичка учли, нинасимон аъзоси.

Қизил гул тикани. Янтоқ тикани. Типратикан тикани. Тикан бўлиб оёққа қадалгунча, гул бўлиб кўкракка санчил. — Мақол

Воҳид жон-жаҳди билан сиқим-лаган наъматак тиканлари кафтига эмас, юрагига санчилди гўё! — Саодат

2. Шундай нарсали (тиканли) ўт-ўсимликлар.

Экувсиз қолган ерларда тиканлар ўсиб ётибди.

3. Нарсаларнинг ўткир тикансимон қис-ми.

Тўсиқ симнинг тикани.

сфт. 1. Юқорига ёки пастга тик ёʻналган; тик, вертикал.

Тикка қоя. Тикка ўсган дарахт. Тутун тикка кўтарилмоқда. Найза ерга тикка санчилди.

Ариқ қазувчилар эртасига келиб қарасалар, тикка жар ўпирилиб тушиб, ариқлари кўмилиб, теп-текис бўлиб қолибди. — С. Анорбоев, Оқсой

Қайнаб чиқар нефт булоқлари, Фонтан бўлиб отилар тикка. — Ё. Мирзо

Қўрбоши кулиб юборди. Унинг амри билан полвон яна илгариги жойига келиб, чатаноғини кериб, тикка турди. — А. Қаҳҳор, Кўр кўзнинг очилиши

2. Ердаги маълум нуқтага нисбатан вертикал ёʻналишдаги тепа жой.

Кулранг осмоннинг олис-олис бурчларида юлдузлар мил-тиллайди. Ҳов ана, тиккада ёрқин бир юлдуз — тонг юлдузи порламоқда. — Ҳ. Ғулом, Сенга интиламан

У [Раҳим Саидов\ пастга тушди. Кун тиккага келган, кўча ёнарди. — Ў. Умарбеков, Ёз ёмғири

3. Тўппа-тўғри ёʻналган; у ёқ-бу ёққа бурилмайдиган, оғмайдиган; адил, тўғри.

Узун ғиштин ёʻлка дарвозахонадан бошланиб, чорбоғни тикка кесиб ўтади. — Ҳ. Ғулом, Бинафша атри

Мастон иланг-биланг ёʻлни қолдириб, мўлжалланган тепаликка қараб тикка ёʻл солди. — А. Қаҳҳор, Мастон

4. кўчма Тап тортмасдан, қўрқмасдан; дадил, тик.

Бетига тикка айтмоқ. Тикка олишмоқ.

Ёвга қарши тикка босиб борганман. — Т. Тўла

Нега сен менга тикка гапирадиган бўлиб қолдинг — ? Мирмуҳсин, Умид

Бу гапни ғар ҳам кўтара олмас, тикка юлишар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари