СИР 1 буюм бетини қоплаш учун суртиладиган ялтироқ бўёқ'. Унинг баланд ва с и р и кўчиб кетган эски устунли айвонида уч-тўртта намозхон буж— майиб ўтиришибди (Парда Турсун). Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу от асли сïр тарзида талаффуз қилинган (Девон, И, 313; КРС, 682), ўзбек тилида ï унлисининг қатгиқлик белгиси ёʻқолган: сïр > сир. \а. уш — махфий нарса, яширин иш ёки ран; қалб, кўнгил
1. Ўзгалардан махфий тутилган ёки ўзгаларга номаълум бўлган бирор иш, ран, нарса ва б
Ҳарбий сир. Юракдаги сир. Сир сақламоқ. Сир тутмоқ. Сирни ошкора қилмоқ. Душманнинг кулгани — сирингни билгани — Мақол
Ўз дўстим деб сир айтма, дўстингнинг ҳам дўсти бор — Мақол
Отабек нима деб айтишга сўз тополмай қолди. Чунки юрак сирини ифода қиларлик жумла топиш мумкин эмас эди. А — Қодирий, Ўтган кунлар
Аҳмад юрагида яшириб юрган сир туну кун, бир дақиқа ҳам унга тинчлик бермасди — Ф. Мусажонов, Ҳиммат
2. Ҳали очилмаган, аникданмаган, илм-фан ҳали ўрганиб етмаган, инсон учун ҳали номаълум нарса
Коинот сирлари
Ойга учирилган иккинчи ракета космос сирларини билишга дойр қимматли маълумотлар берди — "Фан ва турмуш"
Олимларнинг ушбу ҳолдан Чимирилди қошлари. Бу қанақа сир бўлди, деб Томом қотди бошлари — А. Орипов, Йиллар армони
Одамзод доимо дунё сирларини билишга ҳаракат қилиб келган — "Фан ва турмуш"
3. Бирор соҳа ёки фаолият турининг ўзигагина хос бўлган хусусият; малака
-Бўтам, сиз кошинпазлик ҳунаридаги ҳамма сирларни диққат билан ўрганганмидингиз?[деб сўради Меъмор] — Мирмуҳсин, Меъмор
Бадиий ижод сирларига, ижод психологиясига қизиқиш оммавий маънавий эҳтиёжга айланиб қолган экан, уни ўрганиш фойдали — У. Норматов, Талант тарбияси