«қўлсиз» — қидирув

қўлсиз

Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

сфт. 1. Қўли ёʻқ.

— Оёқсиз, қўлсиз қолса ҳам майли эди, — деди Ҳошимжон йиғлаб ва укасининг қони суртилган милтиққа тикиларкан. — Ойбек, Қуёш қораймас

2. Қўли ишламайдиган, шол.

У қўлсиз бўлиб ётибди.

3. кўчма кам қўлл. Ёрдамчисиз, дастёрсиз.

Тўлиқ мақола →

қўл

Изоҳли луғат · яна 8 та луғатда

от 1. Одамнинг бармоқ учларидан елкасигача бўлган қисми, аъзоси.

Бақувват қўллар. Қўлни олдинга чўзмоқ. Икки қўлни юқори кўтармоқ. Қўл кучи. Бош қашигани ҳам қўлим тегмайди.

Ёʻлчи иккинчи қўли билан Қора Аҳмаднинг бир қўлини орқага қайирди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Шу аъзонинг билакдан бармоқлар учигача бўлган қисми; панжа.

Қўл билан силамоқ. Қўл билан ушламоқ.

Ёʻлдош орқадан аста келиб, Элмуроднинг кўзини икки қўли билан бекитди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Қози домла қўлларини ювиб туриб, дастурхонга кўз югуртирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. Иш-меҳнат бажарувчи аъзо (восита) сифатида.

Қўлим банд,

Мен бу мол-дунёни, ер-сувни қўлим билан топган эмасман, ақлим билан топганман. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Отабек билан бирга Ташкент тушиб, ўз қўллари билан тўйимизни ўтказишингизга ишониб Юсуфбек ҳожи. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

4. с. т. Ҳайвонларнинг олдинги оёқлари.

Қўйнинг қўли ва сони. Қўл гўшти.

5. с. т. Бармоқ.

Ўрта қўл. Беш қўл баравар эмас. — Мақол

6. Ҳар кимнинг ўзига хос ёзув усули, услуби, ёзуви, хати ва унинг ифодаси.

Қутидор қизининг мақсадига тушуниб, икки турли қўлни дарров пайқаб олди: — Виждонсиз, иблис, — деб қўйди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

[Низомиддинов:] Хат билмайдиган оғзаки гувоҳлар ҳам бор, ёзиб берай десам, ҳамма аризалар бир одамнинг қўли билан ёзилган, деган шубҳа бўлмасин. — С. Аҳмад, Ҳукм

7. Имзо.

Далолатномага қўл қўймоқ. Шартномага қўл қўймоқ.

Хўжабеков — раис, Саидғози бир кичкина одам Барча ҳужжатларда Хўжабековнинг қўли. — С. Анорбоев, Оқсой

Омборчи: — Бўта қўл қўймаган қоғозни қоғоз демайман, — деб катта кетворди. — С. Аҳмад, Ҳукм

8. Ҳар кимнинг ўзига хос иш усули, услуби, иши, хатти-ҳаракати; шуни акс эттирувчи ифода.

Ҳовлини ўраб турган деворлар ҳам янгидан урилган, ичкарисидан ҳаммаси ганч билан сувалган. Ҳамма ёқда ака-сининг қўли кўринади. — Ҳ. Аҳмар, Ким ҳақ?

9. Имкон, имконият.

10. (3-ш. эгалик ҳамда ж.к. ва ў.-п. к. шаклида кўм. ваз.: қўлига, қўлида) Ихтиёрига, измига; ихтиёрида, измида.

Киши ҳурмати ўз қўлида. — Мақол

[Кумуш] Бу уйдан чиқиб кетишни, бир-икки ойлаб Отабекни Зайнаб қўлига топшириб қўйишни яна мувофиқ кўчмас. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Агарда хон кўтариш менинг қўлимда бўлса эди, хон қилиб Отабекни кўтарар эдим. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Қўли тегмайди Бирор ишни бажаришга вақти ёʻқ; қўли банд, иш билан банд.
Икки қўлини бурнига суқиб (ёки тиқиб)
Қаёққа қўл узаца етади Имкониятга эга, имконияти катта.
Қўли баланд
Қўли калта (ёки қисқа) Имконияти кам, чекланган, қурби етмайдиган. [Дадажон ака:] Ўйлаб қарасам, дўппи тор экан. Каттароқ тўй қилишга қўлимиз калта экан. — И. Раҳим, Ихлос
Қўли узун Ҳар қандай нарсага етишиш, эришиш имкони бор, шундай қудратга эга. Унинг қўли узун эди, давлатнинг бир қисмини дадасидан, укасидан яширин ишлатиб, холис ўзига қарашли катта бир бойлик орттирган эди. — Ойбек, Танланган асарлар
Қўлидан келади Бирор ишни амалга ошириш учун имконияти, ҳуқуқи бор, куч-қуввати етади, бирор ишни қила, бажара олади. У [Нури] жуда дадил ва айёр қиз. Унинг қўлидан ҳар қандай иш келади. — Ойбек, Танланган асарлар
Беш қўлини оғзига урмоқ (ёки тиқмоқ)
Гаҳ деса (ёки деганда) қўлга қўнадиган қилиб олмоқ
Ёлғиз (ёки якка) қўл
Кўнглига (ёки юрагига, кўксига, қўлтиғига, қўйнига) қўл солиб кўрмоқ Бировнинг фикри ёки ички сирини билиш мақсадида турли гаплар айтмоқ, шу мақсадда гапга солмоқ. Ўктам тўй-ҳашам тўғрисида сўз очиб, қизнинг кўнглига қўл солмоқчи бўлди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
Оёғи олти(та), қўли етти(та)
Оёғини қўлга олиб
Чап (ёки сўл) қўл Чап томон; чап, сўл. Чап қўлга юрмоқ. Чап қўлдаги кўча.
Ўнг қўл 1. Ўнг томон; ўнг. Ўнг қўлга бурилмоқ. Ўнг қўлдаги уй. Ўнг қўлдан машина келиб қолди.— Қаёққа юрамиз, — деди Сидиқжон қайрилиб, унинг кўзига қараб. — Ўнг қўлга, — деди хотин. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариБу киши Азизбекнинг амири лашкари ва ўнг қўли бўлган Райимбек додхоҳ эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Қўл бермоқ Бировга ихлос қўймоқ, уни пир деб танимоқ. Бир кун Марғилондан бир эшон келди. Бойимиз ўша кишига қўл берган экан, яъни ўша кишининг муриди экан. — И. Раҳим, Ихлос
Қўл келмоқ Қулай, мос, кўнгилдагидек бўлиб тушмоқ. Ерни бегона ўтлардан тозалашда қўл келадиган асбоб.Далабоп қаттиқ тринкадан беш-олти метр оламан. Уларга жудаям қўл келади. — А. Убайдуллаев, Ҳаёт оқими
Қўл кўтармоқ 1. Розилик, хоҳиш ёки овоз бериш ишораси сифатида қўлини юқорига кўтармоқ. Кимда-ким Нуъмон ҳожи Қаландаров бу ердан бадарға қилинсин деса, қўлини кўтарсин. Ҳамма баравар қўл кўтарди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариҚуршовга олинган душман қисмлари қаршиликни тўхтатиб, қўл кўтардилар;Нега соҳибкорга қўл кўтардинг? Кучингни қаерга қўйишни билмаяпсанми? — Ж. Шарипов, Хоразм
Қўл силтамоқ
Қўл тегизмоқ (ёки урмоқ) 1. Фақат бўлишсиз шаклда: қўл тегизмаслик Ҳатто истеъмол учун олмаслик. Овқатга ҳеч ким қўл урмади;У [Мухаммад] қайси ишга қўл урса, уни уддалай олар эди. — М. Осим, Сеҳрли сўз
Қўл учида ёки қўл учи билан 1. Астойдил эмас, истар-истамас; шунчаки, юзаки. Доктор уни қўл учидагина кўрди, дори бермади, тайинли бир гап ҳам айтмади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариУ [Холмат] Тўрахоновдан ҳақиқий ёрдам кутган Фақат баландпарвоз сўзлар эшитди ва [тўғонни] пала-партиш, қўл учида қуришга даъват қилинди. — Ш. Рашидов, Қудратли тўлқинБу қандай гап ахир, ўзим қўл учида тирикчилик қиламан-у, сенинг учун шу кунимдан ҳам айрилайми? — Ҳ. Шамс, Оқпадар
Қўл ювмоқ
Қўлга олмоқ 1. Пора бериш, алдаш ва шу кабилар ёʻллар билан ўзига мойил қилмоқ. Хумпарнинг оғзи-бурнини мойлаб, қўлга олиб бўлмасмикин? — П. Турсун, ЎқитувчиМухторхонни Афғонистон чегарасида қўлга олибдилар. — А. Қаҳҳор, Сароб
Қўлга тушмоқ 1. Айби, жиноий иши ошкор бўлиб тутилмоқ. Гап тарқади: биров тилмоч Ҳоким тўранинг хотини билан қўлга тушиб қопти, деса, яна биров тилмоч Ҳоким тўранинг қоровули билан қўлга тушиб қопти, деяр эди. — С. Аҳмад, ҲукмҚўлга тушибсан, сени роса лақиллатишибди.
Қўли бормайди Истаги, хоҳиши ёʻқ; ҳафсаласи ёʻқ. Тутни кесишга қўлим бормаяпти.Мол кетди — жон кетди, ишга ҳам қўлим бормайди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён
Қўли очиқ ёки очиқ қўл Ҳеч нарсани аямайдиган, сахий. Қўли очиқнинг ёʻли очиқ. — Мақол
Қўли эгри Ўғри.
Қўли юпқа Камбағал, қашшоқ. Ўша кунлари Малоҳат ая яшаётган қишлоқдан етмиш чақирим нарида қўли юпқароқ бир кишининг хонадонига олов туташиб ёниб кетибди. — Газетадан
Қўли қичиди
Қўли кўлига тегмаслик Ниҳоятда тез, чаққон ҳаракат қилмоқ, тез ишламоқ.
Қўлини совуқ сувга урмайди Ҳеч иш қилмайди. Нусратилла рўзғорда қўлини совуқ сувга урмайди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар
Қўлни бигиз қилмоқ
Қўлни ювиб, қўлтиққа тиқмоқ (ёки урмоқ) Бирор нарсадан ҳафсаласи пир бўлиб, ихлоси қайтиб, уни тарк этмоқ, ундан юз ўгирмоқ, воз кечмоқ, қайтмоқ. Баъзилари ғайратлари бекорга кетаётганини кўриб, қўлларини ювиб, қўлтиққа урдилар. — М. Осим, Аждодларимиз қиссаси
Қўлни қўлга бермоқ Бирор соҳада баҳамжиҳат бўлмоқ, ўзаро бирлашмоқ. Қўлни қўлга бериб ишламоқ.Қадрдон далалар, меҳнат тонгида Қўлни қўлга берар икки бахтли ёш. — Ғайратий
Ҳаром қўл Бировнинг ҳақидан ҳазар қилмайдиган, нопок (одам ҳақида). Қаердаки ҳаром қўл бор, у ерда баракат ёʻқ. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

Тўлиқ мақола →

қолип

Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

от 1. Тикиладиган поябзалнинг ичига қўйиладиган ва унинг катта-кичиклигини, шаклини белгилайдиган мослама.

Ёғоч қолип. Қирқинчи қолип. Этикни қолипга тортмоқ.

Унинг катта боши-да худди қолипга тортилган маҳсидай таранг турган чуст дўпписи ҳам бор эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

2. Амалий санъатда: безак нақшни қўйиб (тортиб), босиб ясаш учун ишлатиладиган махсус шаклдаги мослама; андаза.

3. махс. Қуйма детал ёки маҳсулотга шакл берадиган мослама.

Ғишт қолипи. Совун қолипи. Қозон қолипи. Қолипга детал қуймоқ.

Айвонда совунгарнинг қолипидай қотиб қолган ўртоқ Меҳмонов бу сўзларни эшитар экан, қўлини пахса қилиб, хотинига ўкира кетди. — С. Абдулла, Обрўйим тўкилади

4. кўчма Андаза, шаблон.

Бир қолипдаги гап. Бир қолипда қурилган иморатлар.

Очиғини айцам, уларни бир қолипда ишлашдан чекинишга мажбур қилишгача бориб етдик. — Газетадан

5. кўчма Ҳад, чегара, меъёр.

Синфда бордир бир хил Эркатой, ҳаддан ошган, Шўхлиги суюқлашиб, Қолипдан ошиб-тошган. — Ҳ. Назир

Одам тақдирини ҳал қилиш учун сизнинг қолипдан чиққан саволингиз торлик қилади. — А. Мухтор, Туғилиш

Ғишт қолип(и)дан кўчди

Тўлиқ мақола →

қўлли

Изоҳли луғат · яна 1 та луғатда

сфт. Қўли бўлган, қўли бор.

Бир қўлли одам.

Ёлғиз қўлли Ёрдамчиси, дастёри ёʻқ.
Қаттиқ қўлли Қарамоғидаги одамларни қаттиқ ушлайдиган, талабчан. Қаттиқ қўлли раҳбар.[Ўктам] Кўринишда ювош, юмшоқ, лекин чоғи келганда ғоят қаттиқ қўлли, иродали экани сезилган секретарга, жуда яқин одамдек, сирдошдек, узоқ тикилди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
Қўлли бўлмоқ Эгали бўлмоқ, қўлма-қўл бўлиб кетмоқ. Китоб қўлли бўлиб кетганга ўхшайди.

Тўлиқ мақола →

қолоқ

Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

сфт. 1. Тараққиёт поғонасининг қуйи босқичида бўлган, тараққиёт жиҳатидан орқада қолган, унчалик тараққий қилмаган.

Қолоқ мамлакат.

2. Дунёқараши, онг-тушунчаси паст бўлган; етук эмас.

Узларини дин ва шариат мухлиси деб атаб, айрим қолоқ кишиларни алдаб, шилиб юрган бетавфиқлардан нима кутиш мумкин?! — Муштум

Афғонистоннинг қолоқ одамларини ўта содда, кўчманчиларни эса ярим бадавий дейдиганлар хато қилади. — Мирмуҳсин, Чодрали аёл

3. Ҳозирги замон талабига жавоб беролмайдиган, истеъмолдан чиққан; эски.

Қолоқ усул. Қолоқ технология.

4. Ишда, ишлаб чиқариш режаларини бажаришда, моддий-техника базасининг ривожланиши ва шу кабиларда бошқалардан орқада бўлган.

Қолоқ хўжалик. Қолоқдан чўлоқ яхши. — Мақол

Бизда мусобақа қолоқларга кўмаклашиш ёʻли билан умумий юксалишга эришишга асослангандир. — Газетадан

5. Дарсларни ўзлаштира олмай, бошқалардан орқада қолган, ёмон ўқийдиган, улгурмовчи.

Қолоқ ўқувчи.

Тўлиқ мақола →

қўлбоғ

Изоҳли луғат · яна 1 та луғатда

от Болани (чақалоқни) бешикка белашда икки қўлини ёнига қилиб, билаклари ва қорин устидан тортиб боғланадиган энли боғич.

Қўлбоғларим тортасан зич, Қон юришмас жисмимда ҳеч, Қолдим қуриб худди хивич — Муштум

Бизнинг қўлбоғ, гаврапўш, сумак, тувак ҳам қовуслик бешик. — Чустий

Тўлиқ мақола →

Қидирув

Луғат мақолалари