По запросу «qirol» — результатов: 125: с: Узбекский
ot Monarxiya davlati, qirollik boshligʻi.
fl. 1. Narsaning beti(sirti)ni pichoq, kapgir va shu kabilar narsa bilan sidirmoq, tarashlamoq.
Oʻzing ham qirib qoʻygan sabziday boʻlibsan. — E. Raimov, Ajab qishloq
kapgir bilan qozonni qirar ekan, jerkib: — Hadeb yigʻi toʻgʻrisida gapirmang, — dedi. — A. Qahhor, Asror bobo
shundoqqina koʻrinadigan joyiga kimdir mix bilan qirib, Erkin, deb yozib qoʻyibdi. — S. Ahmad, Saylanma
Sigiringizning qanshariga temiratki chiqibdi, namakob surkadim, nos surkadim — boʻlmadi, pichoq bilan qirib, kerosin surkash kerakmish. — A. Qahhor, Yangi yer
2. Moʻy-tuklarni oʻtkir asbob bilan tarashlab, tagidan kesib olmoq; shu usulda tozalamoq.
Soch(ni) qirmoq.
Mahkam aka Sarsenboyning sochini ustarada qira boshladi. — R. Fayziy, Sen yetim emassan
3. Qirgʻich, qoshiq va shu kabilar asboblar bilan sidirib maydalamoq.
Turp qirmoq.
Yoshlar kabob chaynashyapti, men boʻlsa, qovunni qirgʻichda qirib yedim. — I. Rahim, Ixlos
4. Koʻplab yoki yoppasiga oʻldirmoq, qirgʻin qilmoq.
Dushmanni qirmoq. Zararkunandalarni qirib tashlamoq.
Bu qon kom desang, yana toʻkaman. Hammasini qiraman. — Oybek, Tanlangan asarlar
Baliqchi qushlar kemiruvchilarni koʻproq qiradi. — Fan va turmush
5. s. t. Koʻplab, koʻp miqdorda yigʻmoq, toʻplamoq, qoʻlga kiritmoq, oʻlja qilmoq.
Bolalar olchani rosa qiribdi.
Gaplariga qaraganda, u bir necha maktabda hisobdan dars berar va pulni kirar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
QIR I 'yassi togʻ', 'baland tekislik'. Togʻlarda konlar, hirlarda galla behad (Habibiy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli qïr tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 314; DS, 445); keyinchalik oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïr > qir. QIR II 'chet\ 'zih'. U ehtiyotkorlik bilan koʻz h i r i n i tashlab hoʻydi-yu, .. (Sharof Rashidov). Bu 41-35 soʻz hozirgi oʻzbek tilida mustaqil ishlatilmay, odatda iboralar tarkibida qatnashadi. Qadimgi turkiy til aks ettirilgan manbalarda ham bu soʻz keltirilmagan. ССТТНda (II, 42), КРСda (493) bu soʻz nohaq ravishda qïr ( 1 baland tekislik') soʻzining maʼnolaridan biri si — fatida keltirilgan. Aslida qadimgi turkiy tilda 'chet', 'zih' maʼnosini anglatuvchi alohida soʻz boʻlgan, OʻTILda bu soʻz qir II tarzida keltirilgan
P. Tursun, Oʻqituvchi
Togʻlarda turli konlar, qirlarda gʻalla behad — Habibiy
ot 1. Qirol lavozimi, vazifasi.
Qirollik qilmoq.
2. Hokimiyat boshida qirol turadigan davlat, mamlakat.
ot Xotin qirol; qirolning xotini; malika.
королевский судroyal court
korol ayn. Qirol. s. t. Shoh (shaxmat va qarta oʻyinida). Gʻishtin korol.
royalizm Qirol hokimiyatiga tarafdorlik, qirol hokimiyatini yoqlash; monarxizm.
imperiya Podshoh, qirol, imperator boshqaradigan yirik, koʻp millatli davlat. Bir qancha mustamlaka yerlari boʻlgan, totalitar tuzumga asoslangan yirik davlat.
monarx Monarxiya davlatining boshida turuvchi shaxs (shoh, imperator, qirol, xon, sulton va shu kabilar), hukmron; mustabid; odatda davlat unga meros boʻlib oʻtadi.
figura s. t. Gavdaning tuzilishi, bichimi; qaddi-qomat, jussa. Figurasi nihoyatda chiroyli. U qoʻgʻirchoqlar yasaydi suvenir figuralarning nodir kolleksiyasini yaratadi.
palata Baʼzi mamlakatlarda: parlament yoki boshqa oliy davlat organining tarkibiy qismi. Oʻzbekistonda: parlament — Oliy Majlisning ikki tarkibiy qismi: quyi palata — Qon
