Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«қириб» бўйича 387 та натижа: Ўзбекчадан

Филтр

Луғат мақолалари

117 та
қирмоқ
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

фл. 1. Нарсанинг бети(сирти)ни пичоқ, капгир ва шу кабилар нарса билан сидирмоқ, тарашламоқ.

Ўзинг ҳам қириб қўйган сабзидай бўлибсан. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

капгир билан қозонни қирар экан, жеркиб: — Ҳадеб йиғи тўғрисида гапирманг, — деди. — А. Қаҳҳор, Асрор бобо

шундоққина кўринадиган жойига кимдир мих билан қириб, Эркин, деб ёзиб қўйибди. — С. Аҳмад, Сайланма

Сигирингизнинг қаншарига темиратки чиқибди, намакоб суркадим, нос суркадим — бўлмади, пичоқ билан қириб, керосин суркаш керакмиш. — А. Қаҳҳор, Янги ер

2. Мўй-тукларни ўткир асбоб билан тарашлаб, тагидан кесиб олмоқ; шу усулда тозаламоқ.

Соч(ни) қирмоқ.

Маҳкам ака Сарсенбойнинг сочини устарада қира бошлади. — Р. Файзий, Сен етим эмассан

3. Қирғич, қошиқ ва шу кабилар асбоблар билан сидириб майдаламоқ.

Турп қирмоқ.

Ёшлар кабоб чайнашяпти, мен бўлса, қовунни қирғичда қириб едим. — И. Раҳим, Ихлос

4. Кўплаб ёки ёппасига ўлдирмоқ, қирғин қилмоқ.

Душманни қирмоқ. Зараркунандаларни қириб ташламоқ.

Бу қон ком десанг, яна тўкаман. Ҳаммасини қираман. — Ойбек, Танланган асарлар

Балиқчи қушлар кемирувчиларни кўпроқ қиради. — Фан ва турмуш

5. Кўплаб, кўп миқдорда йиғмоқ, тўпламоқ, қўлга киритмоқ, ўлжа қилмоқ.

Болалар олчани роса қирибди.

Гапларига қараганда, у бир неча мактабда ҳисобдан дарс берар ва пулни кирар эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

  • Томогини (ёки ҳалқумини) қирмоқ Ёʻталиб ёки томоқни хириллатиб, кескин овоз чиқармоқ. У томоғини қириб, гап бошлади.Саидғози ўтирганларнинг диққатини тортиш учун томоқ қириб ёʻталди. — С. Анорбоев, Оқсой
Тўлиқ мақола →
қир
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

ҚИР И 'ясси тоғ', 'баланд текислик'. Тоғларда конлар, ҳирларда галла беҳад (Ҳабибий). Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу от асли қïр тарзида талаффуз қилинган (Девон, И, 314; ДС, 445); кейинчалик ўзбек тилида ï унлисининг қаттиқлик белгиси ёʻқолган: қïр > қир. ҚИР ИИ 'чет\ 'зиҳ'. У эҳтиёткорлик билан кўз ҳ и р и н и ташлаб ҳўйди-ю, .. (Шароф Рашидов). Бу 41-35 сўз ҳозирги ўзбек тилида мустақил ишлатилмай, одатда иборалар таркибида қатнашади. Қадимги туркий тил акс эттирилган манбаларда ҳам бу сўз келтирилмаган. Ссттнда (ИИ, 42), КРСda (493) бу сўз ноҳақ равишда қïр ( 1 баланд текислик') сўзининг маъноларидан бири си — фатида келтирилган. Аслида қадимги туркий тилда 'чет', 'зиҳ' маъносини англатувчи алоҳида сўз бўлган, Ўтилда бу сўз қир ИИ тарзида келтирилган

П. Турсун, Ўқитувчи

Тоғларда турли конлар, қирларда ғалла беҳад — Ҳабибий

Тўлиқ мақола →
қирқ
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

ҚИРҚ 'ўттиз билан эллик оралиғидаги ўнлик миқдор'. Қ и р ҳ и г а чидаган ҳ и р ҳ бирига ҳам чида (Мақол). Қадимги туркий тилда қам шундай маънони англатган бу сўз асли қïрïқ тарзида талаффуз қилинган (ДС, 446), кейинроқ қïрқ шакли юзага келган (Девон, И, 333); ўзбек тилида ï унлисининг қаттиқлик белгиси ёʻқолган: қïрïқ > қïрқ > қирқ. Бу сўз охиридаги — (ï)қ қисми феълдан от ясовчи қўшимча бўлса керак, лекин манбаларда бу ердаги маънони англатувчи қïр— феъли ўз аксини топмаган

1. 40 рақами ва шу ракам билан ифодаланадиган сон, миқдор. Қирқ кокил - майда ўрилган соч

Қирқ киши

Қирқ метр газмол

Қирқ сўм пул

Қирқ тонна юк

Қирқдан учни айирмоқ

Бир кун туз ичган жойга қирқ кун салом (бер) — Мақол

Қирққа чидаган, қирқ бирга ҳам чида — Мақол

Ўттизида эр атанган қирқида шер атанар — Мақол

Бир оз сабр қилсанг, қирқ кокил қилиб қўярдимки, орқангда толбаргакдай ҳилпирарди — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

2. Киши вафотидан сўнг ўттиз еттинчи ёки ўттиз тўкқизинчи куни ўтказиладиган маросим

Ёʻлдош мотамсаро. Онасининг жанозаси, йигирмаси, қирқи, хатми қуръон деб анча чиқимдор бўлганга ўхшайди — Суннатилла Анорбоев, Меҳр, 1964

Тўлиқ мақола →
қирс

тақл. с. Баъзи нарсаларнинг синиши, очилиб-ёпилиши ва шу кабилардан ҳосил бўладиган товушни билдиради.

[Ўлмас опа] Ёнбошидаги жийда бутоқчасини қирс этиб синдириб олди. — Ш. Холмирзаев, Тўлқинлар

Хон соат қопқоғини қирс этиб ёпиб, занжирларини чувалаштириб, қўйнига солди. — Мирмуҳсин, Чўри

сумкачасини қирс этиб очди-да, ўн сўмлик чиқариб берди. — Ю. Шомансур, Қора марварид

У кимса учун бу вазифа чўнтагидаги бодомни қирс этиб чақиб егандай жўн гап. — Мирмуҳсин, Меъмор

Тўлиқ мақола →
қирт

тақл. с. Нарсаларнинг бир-бирига ишқаланиши, қирилиши, узилиши ва шу кабилардан ҳосил бўладиган товушни билдиради.

Ип қирт этиб узилди.

Турсуной тугмагулни икки бармоқ орасига олиб, қирт этиб узди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 117 →

Таърифлар ичида

50 та
чийилламоқ

чийилла Ингичка, ўткир ёқимсиз овоз чиқармоқ. — Чийиллама! — деди ҳай-қириб Ёʻлчи [Салим бойваччага]. Ойбек, Танланган асарлар Бурчакдаги электрчойнак чийилл

тарашламоқ

тарашла Силлиқ, текис қилиб олмоқ, қирмоқ(соч, соқол, жун ва шу кабиларни). — Сиз, — деди Азмиддин, калта, сийрак соқолини пўрим тарашлаган Бўронбекка қараб Ҳ. Ғул

шишмоқ

шиш Организмда ёки унинг бирор қисмида ташқи таъсир ёки касаллик туфайли шиш ҳосил бўлмоқ. Унинг оёғи шишиб кетибди. Кўп йиғлаганликдан. [Кумушнинг] кўзла

шишмоқ

шиш Организмда ёки унинг бирор қисмида ташқи таъсир ёки касаллик туфайли шиш ҳосил бўлмоқ. Унинг оёғи шишиб кетибди. Кўп йиғлаганликдан. [Кумушнинг] кўзла

жиктоқ

жиктоқ Балиқчилар туркумига мансуб қуш (чигирткаларни кўплаб қириб, қишлоқ хўжалигига фойда етказади).

Ҳаммасини кўриш · 50 →

Эртаклар

206 та
Абдуазиз
Халқ оғзаки ижоди

Абдуазиз бой отасидан қолган мол-мулкни совуриб, қирқта жўрасидан ёрдам сўрайди, аммо улар ёрдам бермайди. Кейинчалик у карвон билан сафарга чиқиб, қудуқд

Аҳмоқ подшо
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда ўғрилик қилган бир кишининг айби билан бошланган воқеалар занжири аҳмоқ подшоҳнинг бемаъни ҳукмлари туфайли кулгили тус олади. Адолатни ўрнатис

Аждар қуш
Халқ оғзаки ижоди

Етим қиз ғорда яшар экан, уни аждар қуш асраб, ўзига макон қилиб олади. Бир ботир йигит аждар қушни ўлдириб, қизни қутқаради ва у билан бахтли ҳаёт кек

Ақл билан давлат
Халқ оғзаки ижоди

Ушбу эртакда Ақл ва Давлат ўртасидаги баҳс тасвирланган бўлиб, улардан қайси бири ҳаётда муҳимроқ эканлиги синовдан ўтказилади. Ҳикоя давомида бир боланин

Ақлли қиз (2)
Халқ оғзаки ижоди

Уч ўғил ва бир қизи бор отанинг кўзлари ожиз бўлиб қолади. Қиз отасининг кўзини очиш учун дори излаб, кўплаб қийинчиликларни енгиб ўтади ва охир-оқ

Ақлли, идрокли, зеҳнли
Халқ оғзаки ижоди

Уч ака-ука отасидан қолган олтинни бўлишиш учун ёʻлга чиқади. Ёʻлда уч йигит ўзларининг ақл-идроки билан бир туякаш ва қозини ҳайратда қолдиради.

Ҳаммасини кўриш · 206 →

Шева материаллари

14 та
чўпса
Андижон вилояти · чўпса

Тишлари ўйиб-ўйиб ясалган эгов тури; пичоқ қинининг ёғочини қириб ишлайдиган асбоб

чўпса
Андижон вилояти · шутургардон

Пичоқчиликда — пичоқ қинининг ичига қўйиладиган чўпни қириб ишлайдиган металл асбоб

чäнкилдäмäк
Қорақалпоғистон Республикаси · жанжаллашмоқ

ўжарлик қилиб гап сотмоқ, бақириб жанжаллашмоқ

гиладилка
Фарғона вилояти · градилка

Моделнинг удир-будурини қириб силлиқлайдиган асбоб

мйрзақур
Қашқадарё вилояти · зиёфат

тўйда ҳар хонадондан бир вакил (кексасини) чақириб берилган зиёфат

нон
Қашқадарё вилояти · нон

Азадор кишиларни чақириб қуръон тиловат қилиш удуми.

Ҳаммасини кўриш · 14 →