«орттирма» бўйича 2770 та натижа: Ўзбекчадан
1. Кўпаймоқ, ошмоқ.ARTMAK
2. Ошиб қолмоқ, ортиқча бўлиб қолмоқ.
3. Юкни транспорт воситасининг устига ёки ичига жойламоқ, юкламоқ.YÜKLEMEK
ОРТ ъорқа томонъ. Юк машиналари о р т д а ҳолди. Бу от қадимги туркий тилдаги ъорқа қисмъ маъносини англатган ар отидан ўрин маъносини ифо — даловчи —т қўшимчаси билан ҳосил қилинган (ЭСТЯ, И, 180; Девон, И, 77); ўзбек тилида а унлиси â унлисига ал— машган: ар + т = арт > âрт
1. Кимса ёки нарсанинг юз, бет, олд томонига тескари томон; орқа, кет
Ортга қарамоқ. Ортга тисарилмоқ. Ортда қолмоқ. Ортидан бормоқ. Юк машинанинг ортидаги прицеп
Ёрмат бошини ортга, хотини томонга буриб, ўқрайди — Ойбек, Танланган асарлар
2. Бирор нарсадан нариги томон; нариги, у ёқ
Девор ортида бир одам бор
Қуёш олтин баркаш бўлиб, уфқ ортига яшириниши билан салқин тушади — Газетадан
3. 3-ш. эгалик ва ж.к., ў.-п. к. ва ч.к. қўшимчалари билан кўмакчи вазифасида қўлланади (қ. ортига, ортида, ортидан)
Муаммони ҳал қилиш учун бу иш ортидан кўп югурди. Бормаган ташкилоти қолмади — Газетадан
ЎРТА ъикки томондан тенг узоқликдаги, марказ — даги нуқтаъ. Дарёнинг ўртасигача сузиб бор— дик. Бу сўз қадимги туркий тилдаги ъжойлан-ъ маъно — сини англатган ор- феълининг -(у)т орттирма қўшимчасини қўшиб қосил қилинган шаклидан -у қўшимчаси билан ясалган (Девон, И, 145; ДС, 371); -у қўшимчаси қўшилганидан кейин иккинчи бўғиндаги тор унли та — лаффуз қилинмай қўйган; қадимги туркий тилдаёқ бу сўз охиридаги у унлиси а унлисига алмашган (ДС, 371: ог1и, ог1а); ўзбек тилида а унлиси ä унлисига алмашган: (ор— + ут = орут-) + у = оруту > орту > орта > ортä
1. Сатҳнинг четларидан марказига томон тенг узоқликда бўлган қисми, нуқтаси; марказ
Ноннинг ўртаси. Газетанинг ўртаси. Хонанинг ўртаси. Ҳовузнинг ўртаси. Тарвузнинг ўртаси
У \Сувонжон\ девордан бир сакрашда ошиб тушди-ю, кучининг борича олдинга интилди. Боғнинг ўртасида Ойсулувга етди — С. Анорбоев, Оқсой
Шаҳарнинг ўртасида данғиллама ҳовлим бор! — О. Ёқубов, Учрашув
Тўхта хола ҳовли ўртасидаги сўрига келиб, оппоқ ёстиққа энгашди — И. Раҳим, Чин муҳаббат
2. Узун нарсанинг икки учидан тенг узоқликда бўлган нуқтаси, жойи
Арқонни ўртасидан кесмоқ
Ўш билан Андижан ёʻлининг ўртасида шумшайиб ётган Қора-булоқ қишлоғи бирваракасига уйғониб кетди — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
3. Икки ёки ундан ортиқ нарсаларнинг оралиқ қисми; оралиқ
Чап томонда тоғ этаклари, ўнг томонда яшил пахтазор, ўртасида қишлоқ — И. Раҳим, Чин муҳаббат
Шарқу ғарб ўртасида катта бир манзш, Чин-Мочиндан толиқиб келган карвонлар — М. Шайхзода
4. Кишилар ёки бир жойдаги нарсалар ораси; қуршов, давра. — жонли, шўх, тетик рақс. Ойбек, Қуёш қораймас
Ўртада бир неча қизлар рақс тушмоқда
Оломон ичидан Мамажон ўртага чиқди — А. Мухтор, Опа-сингиллар
Санам хола билан қандай ярашганини айтди-ю, қайнанаси пишириб берган варақи сомсаларни ўртага қўйди — П. Қодиров, Қора кўзлар
5. сфт. Оралиқ (ўрта)да бўлган; ўртадаги
Ўрта бармоқ. Ўрта эшик. Ўрта ҳовли
6. Бошланишидан ва охиридан тахминан тенг узоқликда бўлган вақт. м — меҳржон [кузги ҳосил байрами] палласи эди. С. Сиёев, Ёруғлик
Куннингўртаси. Йилнинг ўртаси
Саратон ўтган, кузнинг ўртаси
7. (асосан ў.-п. к. шаклида — ўртада) Хамма ёки бир неча киши учун умумий, тенг, бир хилда тегишли бўлган
Ўртада машиналар, Ўртада бу гараж ҳам, Дўст бўламиз чинакам — Қ. Муҳаммадий
[Низомиддинов:] Колхоз эмиша, ҳамма нарса ўртада: Бутун бир қишлоқ бир кўрпада. Ер ўртада, мол-жон ўртада — С. Аҳмад, Ҳукм
8. Меъёрий даражали; ўртача
Ошнинг тузи баланд ҳам, паст ҳам эмас — ўрта. Ўрта бўйли йигит. Ўрта ёшли аёл. яш Деҳқон
9. Беш балли баҳо тизимида "яхши"дан паст, "ёмон"дан юқори даражадаги баҳо; ўртача, қониқарли. н А. Қаҳҳор, Айб кимда?
Ўқувчининг билимига "ўрта" қўймоқ. Иншодан "ўрта" олмоқ
Хўп, ҳозир кўрамиз.. "Яхши!".. "ўрта".. "ўрта". "Дани аъло?"
10. (макон келишиклари шаклида — ўртага, ўртада, ўртадан) кўм. вазифасида. Макон, пайт ёки объект муносабатини билдиради
Гавҳар шошилмай ўтиб, Зулайҳо билан Абду-халилнинг ўртасига ўтирди.. Ў — Ҳошимов, Қалбингга қулоқсол
Отанг билан ўртамизда шундай гаплар ўтган — М. Ҳазратқулов, Журъат
икки кундош ўртасидан анча гаплар ўтгани бир даража маълум бўлди — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Ширмонжон оломон ўртасидан суғурилиб чиқди — С. Зуннунова, Олов
сфт. 1. Белгили миқдордан, меъёрдан зиёд; ошиқ, кўп.
Йиғилишга юздан ортиқ киши келди.
Адолат касалхонада бир ойдан ортиқ ётди. — С. Зуннунова, Гулхан
Элликдан ортиқ дурадгор фақат белкураг-у кетмонга соп ясаш билан овора. — С. Аҳмад, Уфқ
Элликбоши
Дарров ҳовлини ўз баҳосидан анча ортиққа олибди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
2. Меъёридан ёки керагидан ошиқ, ҳаддан ташқари.
Ортиқ даражада қайғурмоқ. Ҳаддан ортиқ кулмоқ.
Ҳар ҳолда, Тошкент аҳолиси Азизбек истибдодидан ортиқ тўйди, кимдан кўмак сўрашни ҳам билмайди! — А. Қодирий, Ўтган кунлар
3. чиқиш келишиги биланфақат қиёслашда Зиёд, яхши, афзал, аъло.
Унинг сендан ортиқ жойи ёʻқ. Сени жонимдан ортиқ севаман. Ақлдан ортиқ бойлик ёʻқ. — Мақол
Ўзингиз ҳам, келин ойим текканида, Ғаффордан ортиқ эмасдингиз-ку! — С. Зуннунова, Кўк чироқлар
Тегса арзийдиган йигит. Бундан ортиғини топармидим, дедим, кўнгил қўйдим. — Ойдин, Садағанг бўлай, командир
— Зулм, хўрланиш, ҳақорат шунчалик бўлар, Қоратой ака! Бундан ортиғини каллам сиғдирмайди, — ғазабдан титраб гапирди — Ёʻлчи. Ойбек, Танланган асарлар
4. Кучли, зўр.
[Холисхон:] Ҳақиқат: ишқ ўти ортиқ экан дўзах ўтиданким, Куйиб бағрим, кулим кўкларга соврилганга йиғлайман. — Ҳамза, Паранжи сирлари
5. Бўлиб ўтгандан, кўрилгандан, кечирилгандан ташқари, ундан ошиқ.
Ортиқ чора ёʻқ эди. У, истар-истамас, Гулнордан воз кечди. — Ойбек, Танланган асарлар
Бу тўғрида [Юсуфбек ҳожи ҳақида] ортиқ баҳс қилинмади ва сўз бошқа хусусларга ўтди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
[Бадрий:] Мен бундай ҳақоратга ортиқ чидолмайман! — 3. Саид, Н. Сафаров, Тарих тилга кирди.
6. Ортиқча, беҳуда, ўринсиз.
Ёмоннинг бир қилиғи ортиқ. — Мақол
Худо ўша қора кунни ҳам ортиқ кўриб, қаҳрига олди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
от 1. Ёши тенг ёки яқин бўлиб, ўзаро яхши алоқада бўлган тенгдошлар (бир-бирига нисбатан); бирга ўсган; тенгдош, дўст, ошна.
Укамнинг ўртоғи. Қалин ўртоқ.
Хайр, онажон! Менинг учун бувимни қучоқлаб қўйинг, ўртоқларимга салом айтинг! — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Ҳатто тумсайиб ўтирган Асрора ҳам беихтиёр чапак чалар, ўртоғининг ҳусн-у латофатига маҳлиё эди. — С. Аҳмад, Уфқ
Шу хотиннинг ўртоғи бор эди. Яхши жонон — Ойбек, Танланган асарлар
Бугун стипендия олишгани учун икки ўртоқ қўлбола ош қилишмоқчи эди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
2. Дунёқараши, фаолияти, яшаш шароити ва шу кабилар жиҳатидан бир, ғоявий жиҳатдан яқин киши; ҳамфикр, ҳамғоя.
Қудрат ҳокимнинг қон тўлиб кетган кўзларидан яширинмади, аксинча, ўртоқлари билан гузарда ярим кечагача жилмай ўтирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Эски ўртоқларингдан айрилгансан, янги ўртоқ орттиролмадинг. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
3. расм. Кишиларга мурожаатда, одатда уларнинг фамилияси, касби, унвони ва шу кабилар билдирувчи сўзга қўшиб ишлатилади.
Ўртоқ директор. Ўртоқ маёр.
Қани, ўртоқ бемор, оёқларингизни узатинг-чи. — С. Кароматов, Олтин қум
Рўзимат саҳнадан чиқиб кетди-ю, ҳаял ўтмай залда пайдо бўлди ва Канизакнинг олдига келиб, қулоғига секин: — Ўртоқ Аҳмедов ёʻқлаётибдилар, — деди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари.
4. с. т. айн. Турмуш ўртоғи; эр ёки хотин, рафиқ ёки рафиқа.
Ҳалимахон, ўртоғингиз қаерда ишлайдилар? Эркаклар ҳам рўзғор ишини яхши билиши, ўртоғига яқиндан ёрдам бериши керак. — Газетадан
5. Бирор иш-фаолиятда бирга бўлувчи, бирор нарсани баҳам кўрувчи; шерик.
Ошга ўртоқ — бошга тўқмоқ. — Матал
Дам бўламан олтин қуёш Ҳуснига ўртоқ. Дам тераман этак-этак Гуллар: пушти, оқ. — Ғайратий
