«ortgan» boʻyicha 144 ta natija: Oʻzbekchadan
1. Koʻpaymoq, oshmoq.ARTMAK
2. Oshib qolmoq, ortiqcha boʻlib qolmoq.
3. Yukni transport vositasining ustiga yoki ichiga joylamoq, yuklamoq.YÜKLEMEK
ORT ’orqa tomon’. Yuk mashinalari o r t d a holdi. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’orqa qism’ maʼnosini anglatgan ar otidan oʻrin maʼnosini ifo — dalovchi —t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ЭСТЯ, I, 180; Devon, I, 77); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga al— mashgan: ar + t = art > ârt
1. Kimsa yoki narsaning yuz, bet, old tomoniga teskari tomon; orqa, ket
Ortga qaramoq. Ortga tisarilmoq. Ortda qolmoq. Ortidan bormoq. Yuk mashinaning ortidagi pritsep
Yormat boshini ortga, xotini tomonga burib, oʻqraydi — Oybek, Tanlangan asarlar
2. Biror narsadan narigi tomon; narigi, u yoq
Devor ortida bir odam bor
Quyosh oltin barkash boʻlib, ufq ortiga yashirinishi bilan salqin tushadi — Gazetadan
3. 3-sh. egalik va j.k., oʻ.-p. k. va ch.k. qoʻshimchalari bilan koʻmakchi vazifasida qoʻllanadi (q. ortiga, ortida, ortidan)
Muammoni hal qilish uchun bu ish ortidan koʻp yugurdi. Bormagan tashkiloti qolmadi — Gazetadan
OʻRTA ’ikki tomondan teng uzoqlikdagi, markaz — dagi nuqta’. Daryoning oʻrtasigacha suzib bor— dik. Bu soʻz qadimgi turkiy tildagi ’joylan-’ maʼno — sini anglatgan or- feʼlining -(u)t orttirma qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan shaklidan -u qoʻshimchasi bilan yasalgan (Devon, I, 145; DS, 371); -u qoʻshimchasi qoʻshilganidan keyin ikkinchi boʻgʻindagi tor unli ta — laffuz qilinmay qoʻygan; qadimgi turkiy tildayoq bu soʻz oxiridagi u unlisi a unlisiga almashgan (ДС, 371: og1i, og1a); oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga almashgan: (or— + ut = orut-) + u = orutu > ortu > orta > ortä
1. Sathning chetlaridan markaziga tomon teng uzoqlikda boʻlgan qismi, nuqtasi; markaz
Nonning oʻrtasi. Gazetaning oʻrtasi. Xonaning oʻrtasi. Hovuzning oʻrtasi. Tarvuzning oʻrtasi
U \Suvonjon\ devordan bir sakrashda oshib tushdi-yu, kuchining boricha oldinga intildi. Bogʻning oʻrtasida Oysuluvga yetdi — S. Anorboyev, Oqsoy
Shaharning oʻrtasida dangʻillama hovlim bor! — O. Yoqubov, Uchrashuv
Toʻxta xola hovli oʻrtasidagi soʻriga kelib, oppoq yostiqqa engashdi — I. Rahim, Chin muhabbat
2. Uzun narsaning ikki uchidan teng uzoqlikda boʻlgan nuqtasi, joyi
Arqonni oʻrtasidan kesmoq
Oʻsh bilan Andijan yoʻlining oʻrtasida shumshayib yotgan Qora-buloq qishlogʻi birvarakasiga uygʻonib ketdi — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
3. Ikki yoki undan ortiq narsalarning oraliq qismi; oraliq
Chap tomonda togʻ etaklari, oʻng tomonda yashil paxtazor, oʻrtasida qishloq — I. Rahim, Chin muhabbat
Sharqu gʻarb oʻrtasida katta bir manzsh, Chin-Mochindan toliqib kelgan karvonlar — M. Shayxzoda
4. Kishilar yoki bir joydagi narsalar orasi; qurshov, davra. — jonli, shoʻx, tetik raqs. Oybek, Quyosh qoraymas
Oʻrtada bir necha qizlar raqs tushmoqda
Olomon ichidan Mamajon oʻrtaga chiqdi — A. Muxtor, Opa-singillar
Sanam xola bilan qanday yarashganini aytdi-yu, qaynanasi pishirib bergan varaqi somsalarni oʻrtaga qoʻydi — P. Qodirov, Qora koʻzlar
5. sft. Oraliq (oʻrta)da boʻlgan; oʻrtadagi
Oʻrta barmoq. Oʻrta eshik. Oʻrta hovli
6. Boshlanishidan va oxiridan taxminan teng uzoqlikda boʻlgan vaqt. m — mehrjon [kuzgi hosil bayrami] pallasi edi. S. Siyoyev, Yorugʻlik
Kunningoʻrtasi. Yilning oʻrtasi
Saraton oʻtgan, kuzning oʻrtasi
7. (asosan oʻ.-p. k. shaklida — oʻrtada) Xamma yoki bir necha kishi uchun umumiy, teng, bir xilda tegishli boʻlgan
Oʻrtada mashinalar, Oʻrtada bu garaj ham, Doʻst boʻlamiz chinakam — Q. Muhammadiy
[Nizomiddinov:] Kolxoz emisha, hamma narsa oʻrtada: Butun bir qishloq bir koʻrpada. Yer oʻrtada, mol-jon oʻrtada — S. Ahmad, Hukm
8. Meʼyoriy darajali; oʻrtacha
Oshning tuzi baland ham, past ham emas — oʻrta. Oʻrta boʻyli yigit. Oʻrta yoshli ayol. yash Dehqon
9. Besh balli baho tizimida "yaxshi"dan past, "yomon"dan yuqori darajadagi baho; oʻrtacha, qoniqarli. n A. Qahhor, Ayb kimda?
Oʻquvchining bilimiga "oʻrta" qoʻymoq. Inshodan "oʻrta" olmoq
Xoʻp, hozir koʻramiz.. "Yaxshi!".. "oʻrta".. "oʻrta". "Dani aʼlo?"
10. (makon kelishiklari shaklida — oʻrtaga, oʻrtada, oʻrtadan) koʻm. vazifasida. Makon, payt yoki obʼyekt munosabatini bildiradi
Gavhar shoshilmay oʻtib, Zulayho bilan Abdu-xalilning oʻrtasiga oʻtirdi.. Oʻ — Hoshimov, Qalbingga quloqsol
Otang bilan oʻrtamizda shunday gaplar oʻtgan — M. Hazratqulov, Jurʼat
ikki kundosh oʻrtasidan ancha gaplar oʻtgani bir daraja maʼlum boʻldi — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Shirmonjon olomon oʻrtasidan sugʻurilib chiqdi — S. Zunnunova, Olov
sft. 1. Belgili miqdordan, meʼyordan ziyod; oshiq, koʻp.
Yigʻilishga yuzdan ortiq kishi keldi.
Adolat kasalxonada bir oydan ortiq yotdi. — S. Zunnunova, Gulxan
Ellikdan ortiq duradgor faqat belkurag-u ketmonga sop yasash bilan ovora. — S. Ahmad, Ufq
Ellikboshi
Darrov hovlini oʻz bahosidan ancha ortiqqa olibdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
2. Meʼyoridan yoki keragidan oshiq, haddan tashqari.
Ortiq darajada qaygʻurmoq. Haddan ortiq kulmoq.
Har holda, Toshkent aholisi Azizbek istibdodidan ortiq toʻydi, kimdan koʻmak soʻrashni ham bilmaydi! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
3. chiqish kelishigi bilanfaqat qiyoslashda Ziyod, yaxshi, afzal, aʼlo.
Uning sendan ortiq joyi yoʻq. Seni jonimdan ortiq sevaman. Aqldan ortiq boylik yoʻq. — Maqol
Oʻzingiz ham, kelin oyim tekkanida, Gʻaffordan ortiq emasdingiz-ku! — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar
Tegsa arziydigan yigit. Bundan ortigʻini toparmidim, dedim, koʻngil qoʻydim. — Oydin, Sadagʻang boʻlay, komandir
— Zulm, xoʻrlanish, haqorat shunchalik boʻlar, Qoratoy aka! Bundan ortigʻini kallam sigʻdirmaydi, — gʻazabdan titrab gapirdi — Yoʻlchi. Oybek, Tanlangan asarlar
4. Kuchli, zoʻr.
[Xolisxon:] Haqiqat: ishq oʻti ortiq ekan doʻzax oʻtidankim, Kuyib bagʻrim, kulim koʻklarga sovrilganga yigʻlayman. — Hamza, Paranji sirlari
5. Boʻlib oʻtgandan, koʻrilgandan, kechirilgandan tashqari, undan oshiq.
Ortiq chora yoʻq edi. U, istar-istamas, Gulnordan voz kechdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Bu toʻgʻrida [Yusufbek hoji haqida] ortiq bahs qilinmadi va soʻz boshqa xususlarga oʻtdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
[Badriy:] Men bunday haqoratga ortiq chidolmayman! — 3. Said, N. Safarov, Tarix tilga kirdi.
6. Ortiqcha, behuda, oʻrinsiz.
Yomonning bir qiligʻi ortiq. — Maqol
Xudo oʻsha qora kunni ham ortiq koʻrib, qahriga oldi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
ot 1. Yoshi teng yoki yaqin boʻlib, oʻzaro yaxshi aloqada boʻlgan tengdoshlar (bir-biriga nisbatan); birga oʻsgan; tengdosh, doʻst, oshna.
Ukamning oʻrtogʻi. Qalin oʻrtoq.
Xayr, onajon! Mening uchun buvimni quchoqlab qoʻying, oʻrtoqlarimga salom ayting! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Hatto tumsayib oʻtirgan Asrora ham beixtiyor chapak chalar, oʻrtogʻining husn-u latofatiga mahliyo edi. — S. Ahmad, Ufq
Shu xotinning oʻrtogʻi bor edi. Yaxshi jonon — Oybek, Tanlangan asarlar
Bugun stipendiya olishgani uchun ikki oʻrtoq qoʻlbola osh qilishmoqchi edi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
2. Dunyoqarashi, faoliyati, yashash sharoiti va shu kabilar jihatidan bir, gʻoyaviy jihatdan yaqin kishi; hamfikr, hamgʻoya.
Qudrat hokimning qon toʻlib ketgan koʻzlaridan yashirinmadi, aksincha, oʻrtoqlari bilan guzarda yarim kechagacha jilmay oʻtirdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Eski oʻrtoqlaringdan ayrilgansan, yangi oʻrtoq orttirolmading. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
3. rasm. Kishilarga murojaatda, odatda ularning familiyasi, kasbi, unvoni va shu kabilar bildiruvchi soʻzga qoʻshib ishlatiladi.
Oʻrtoq direktor. Oʻrtoq mayor.
Qani, oʻrtoq bemor, oyoqlaringizni uzating-chi. — S. Karomatov, Oltin qum
Roʻzimat sahnadan chiqib ketdi-yu, hayal oʻtmay zalda paydo boʻldi va Kanizakning oldiga kelib, qulogʻiga sekin: — Oʻrtoq Ahmedov yoʻqlayotibdilar, — dedi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.
4. s. t. ayn. Turmush oʻrtogʻi; er yoki xotin, rafiq yoki rafiqa.
Halimaxon, oʻrtogʻingiz qayerda ishlaydilar? Erkaklar ham roʻzgʻor ishini yaxshi bilishi, oʻrtogʻiga yaqindan yordam berishi kerak. — Gazetadan
5. Biror ish-faoliyatda birga boʻluvchi, biror narsani baham koʻruvchi; sherik.
Oshga oʻrtoq — boshga toʻqmoq. — Matal
Dam boʻlaman oltin quyosh Husniga oʻrtoq. Dam teraman etak-etak Gullar: pushti, oq. — Gʻayratiy
ot Keyingi, orqadagi.
Ortqi ayilning botganini egasi emas, ot bilar. — Maqol
n property, things, belongings, cargo; koʻch ortgan aravalar wagons loaded down with cargo
qaytim Toʻlovdan ortgan va egasiga qaytarib beriladigan pul. Bir ayol shoshilib, gaz suv ichdi-da, qaytimiga sotuvchidan ikki tiyinlik chaqa berishni soʻradi. Gazetadan
mullo yuq. usl. ayn. Mulla. [Jaloliddin:] Ulugʻ shayx Saʼdiy yaxshi aytgan: ilmiga amal qilmaydigan mullodan ustiga kitov ortgan eshak afzal. Uygʻun va I. Sulton, Alisher
tipografiya Kitob, gazeta va boshqalar turli xil nashrlarni bosib chiqaradigan korxona; bosmaxona. Ushbu poyezd sostavi maxsus tipografiya, kinoapparat, koʻrgazmalar ortg
niqoblan Niqoblamoq feʼlining majhul nisbati. Niqoblangan dushman, Yoʻlda harbiy yuk va askar ortgan mashinalarning keti qariyb uzilmas edi. Ularning hammasi shoxlar bila
yashillik Yashil holat, yashil rangli holat. Hovlida jaladan keyingi manzara boshqacha: daraxtlar yashilligi yana ortgan. H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar Yashil rang. Yashil
Kambagʻal chol Arab laqqi podshoh saroyida xizmat qilib yuradi. Uning hayoti kutilmaganda yaxshi tomonga oʻzgaradi va boyib ketadi.
Bu ertakda shahzoda oʻz sevgilisining "attang"ni topib kelish shartini bajarish uchun sarguzashtlarga duch keladi. U tushida koʻrgan cholning armonini roʻyobga
Uch opa-singil otalarining zolimligidan qochib, har biri oʻz yoʻliga ravona boʻladi. Kenja qiz Iqbol ayiq bilan turmush qurib, Ayiqpolvon ismli oʻgʻil koʻradi.
Ushbu ertakda besh opa-singilning sarguzashtlari, ularning mehmonnavarligi va qiyinchiliklarga duch kelishi hikoya qilinadi. Ertakda sadoqat, xiyonat va adolatn
Uch oʻgʻilga otasidan qolgan bir xumcha oltin va ularning taqdiri haqida hikoya qilinadi. Ertakda mardlik, adolat va doʻstlikning qadr-qimmati ochib beriladi.
Bu ertakda tulkining ayyorligi va boʻrining soddaligi orqali hayotiy saboqlar beriladi. Tulki har doim oʻzining aql-zakovatidan foydalanib, qiyin vaziyatlardan
