«ортай» бўйича 100 та натижа: Ўзбекчадан
1. Кўпаймоқ, ошмоқ.ARTMAK
2. Ошиб қолмоқ, ортиқча бўлиб қолмоқ.
3. Юкни транспорт воситасининг устига ёки ичига жойламоқ, юкламоқ.YÜKLEMEK
ОРТ ъорқа томонъ. Юк машиналари о р т д а ҳолди. Бу от қадимги туркий тилдаги ъорқа қисмъ маъносини англатган ар отидан ўрин маъносини ифо — даловчи —т қўшимчаси билан ҳосил қилинган (ЭСТЯ, И, 180; Девон, И, 77); ўзбек тилида а унлиси â унлисига ал— машган: ар + т = арт > âрт
1. Кимса ёки нарсанинг юз, бет, олд томонига тескари томон; орқа, кет
Ортга қарамоқ. Ортга тисарилмоқ. Ортда қолмоқ. Ортидан бормоқ. Юк машинанинг ортидаги прицеп
Ёрмат бошини ортга, хотини томонга буриб, ўқрайди — Ойбек, Танланган асарлар
2. Бирор нарсадан нариги томон; нариги, у ёқ
Девор ортида бир одам бор
Қуёш олтин баркаш бўлиб, уфқ ортига яшириниши билан салқин тушади — Газетадан
3. 3-ш. эгалик ва ж.к., ў.-п. к. ва ч.к. қўшимчалари билан кўмакчи вазифасида қўлланади (қ. ортига, ортида, ортидан)
Муаммони ҳал қилиш учун бу иш ортидан кўп югурди. Бормаган ташкилоти қолмади — Газетадан
mittleren Alters, von mittleren Jahren
ЎРТА ъикки томондан тенг узоқликдаги, марказ — даги нуқтаъ. Дарёнинг ўртасигача сузиб бор— дик. Бу сўз қадимги туркий тилдаги ъжойлан-ъ маъно — сини англатган ор- феълининг -(у)т орттирма қўшимчасини қўшиб қосил қилинган шаклидан -у қўшимчаси билан ясалган (Девон, И, 145; ДС, 371); -у қўшимчаси қўшилганидан кейин иккинчи бўғиндаги тор унли та — лаффуз қилинмай қўйган; қадимги туркий тилдаёқ бу сўз охиридаги у унлиси а унлисига алмашган (ДС, 371: ог1и, ог1а); ўзбек тилида а унлиси ä унлисига алмашган: (ор— + ут = орут-) + у = оруту > орту > орта > ортä
1. Сатҳнинг четларидан марказига томон тенг узоқликда бўлган қисми, нуқтаси; марказ
Ноннинг ўртаси. Газетанинг ўртаси. Хонанинг ўртаси. Ҳовузнинг ўртаси. Тарвузнинг ўртаси
У \Сувонжон\ девордан бир сакрашда ошиб тушди-ю, кучининг борича олдинга интилди. Боғнинг ўртасида Ойсулувга етди — С. Анорбоев, Оқсой
Шаҳарнинг ўртасида данғиллама ҳовлим бор! — О. Ёқубов, Учрашув
Тўхта хола ҳовли ўртасидаги сўрига келиб, оппоқ ёстиққа энгашди — И. Раҳим, Чин муҳаббат
2. Узун нарсанинг икки учидан тенг узоқликда бўлган нуқтаси, жойи
Арқонни ўртасидан кесмоқ
Ўш билан Андижан ёʻлининг ўртасида шумшайиб ётган Қора-булоқ қишлоғи бирваракасига уйғониб кетди — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
3. Икки ёки ундан ортиқ нарсаларнинг оралиқ қисми; оралиқ
Чап томонда тоғ этаклари, ўнг томонда яшил пахтазор, ўртасида қишлоқ — И. Раҳим, Чин муҳаббат
Шарқу ғарб ўртасида катта бир манзш, Чин-Мочиндан толиқиб келган карвонлар — М. Шайхзода
4. Кишилар ёки бир жойдаги нарсалар ораси; қуршов, давра. — жонли, шўх, тетик рақс. Ойбек, Қуёш қораймас
Ўртада бир неча қизлар рақс тушмоқда
Оломон ичидан Мамажон ўртага чиқди — А. Мухтор, Опа-сингиллар
Санам хола билан қандай ярашганини айтди-ю, қайнанаси пишириб берган варақи сомсаларни ўртага қўйди — П. Қодиров, Қора кўзлар
5. сфт. Оралиқ (ўрта)да бўлган; ўртадаги
Ўрта бармоқ. Ўрта эшик. Ўрта ҳовли
6. Бошланишидан ва охиридан тахминан тенг узоқликда бўлган вақт. м — меҳржон [кузги ҳосил байрами] палласи эди. С. Сиёев, Ёруғлик
Куннингўртаси. Йилнинг ўртаси
Саратон ўтган, кузнинг ўртаси
7. (асосан ў.-п. к. шаклида — ўртада) Хамма ёки бир неча киши учун умумий, тенг, бир хилда тегишли бўлган
Ўртада машиналар, Ўртада бу гараж ҳам, Дўст бўламиз чинакам — Қ. Муҳаммадий
[Низомиддинов:] Колхоз эмиша, ҳамма нарса ўртада: Бутун бир қишлоқ бир кўрпада. Ер ўртада, мол-жон ўртада — С. Аҳмад, Ҳукм
8. Меъёрий даражали; ўртача
Ошнинг тузи баланд ҳам, паст ҳам эмас — ўрта. Ўрта бўйли йигит. Ўрта ёшли аёл. яш Деҳқон
9. Беш балли баҳо тизимида "яхши"дан паст, "ёмон"дан юқори даражадаги баҳо; ўртача, қониқарли. н А. Қаҳҳор, Айб кимда?
Ўқувчининг билимига "ўрта" қўймоқ. Иншодан "ўрта" олмоқ
Хўп, ҳозир кўрамиз.. "Яхши!".. "ўрта".. "ўрта". "Дани аъло?"
10. (макон келишиклари шаклида — ўртага, ўртада, ўртадан) кўм. вазифасида. Макон, пайт ёки объект муносабатини билдиради
Гавҳар шошилмай ўтиб, Зулайҳо билан Абду-халилнинг ўртасига ўтирди.. Ў — Ҳошимов, Қалбингга қулоқсол
Отанг билан ўртамизда шундай гаплар ўтган — М. Ҳазратқулов, Журъат
икки кундош ўртасидан анча гаплар ўтгани бир даража маълум бўлди — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Ширмонжон оломон ўртасидан суғурилиб чиқди — С. Зуннунова, Олов
сфт. 1. Белгили миқдордан, меъёрдан зиёд; ошиқ, кўп.
Йиғилишга юздан ортиқ киши келди.
Адолат касалхонада бир ойдан ортиқ ётди. — С. Зуннунова, Гулхан
Элликдан ортиқ дурадгор фақат белкураг-у кетмонга соп ясаш билан овора. — С. Аҳмад, Уфқ
Элликбоши
Дарров ҳовлини ўз баҳосидан анча ортиққа олибди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
2. Меъёридан ёки керагидан ошиқ, ҳаддан ташқари.
Ортиқ даражада қайғурмоқ. Ҳаддан ортиқ кулмоқ.
Ҳар ҳолда, Тошкент аҳолиси Азизбек истибдодидан ортиқ тўйди, кимдан кўмак сўрашни ҳам билмайди! — А. Қодирий, Ўтган кунлар
3. чиқиш келишиги биланфақат қиёслашда Зиёд, яхши, афзал, аъло.
Унинг сендан ортиқ жойи ёʻқ. Сени жонимдан ортиқ севаман. Ақлдан ортиқ бойлик ёʻқ. — Мақол
Ўзингиз ҳам, келин ойим текканида, Ғаффордан ортиқ эмасдингиз-ку! — С. Зуннунова, Кўк чироқлар
Тегса арзийдиган йигит. Бундан ортиғини топармидим, дедим, кўнгил қўйдим. — Ойдин, Садағанг бўлай, командир
— Зулм, хўрланиш, ҳақорат шунчалик бўлар, Қоратой ака! Бундан ортиғини каллам сиғдирмайди, — ғазабдан титраб гапирди — Ёʻлчи. Ойбек, Танланган асарлар
4. Кучли, зўр.
[Холисхон:] Ҳақиқат: ишқ ўти ортиқ экан дўзах ўтиданким, Куйиб бағрим, кулим кўкларга соврилганга йиғлайман. — Ҳамза, Паранжи сирлари
5. Бўлиб ўтгандан, кўрилгандан, кечирилгандан ташқари, ундан ошиқ.
Ортиқ чора ёʻқ эди. У, истар-истамас, Гулнордан воз кечди. — Ойбек, Танланган асарлар
Бу тўғрида [Юсуфбек ҳожи ҳақида] ортиқ баҳс қилинмади ва сўз бошқа хусусларга ўтди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
[Бадрий:] Мен бундай ҳақоратга ортиқ чидолмайман! — 3. Саид, Н. Сафаров, Тарих тилга кирди.
6. Ортиқча, беҳуда, ўринсиз.
Ёмоннинг бир қилиғи ортиқ. — Мақол
Худо ўша қора кунни ҳам ортиқ кўриб, қаҳрига олди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
от 1. Ёши тенг ёки яқин бўлиб, ўзаро яхши алоқада бўлган тенгдошлар (бир-бирига нисбатан); бирга ўсган; тенгдош, дўст, ошна.
Укамнинг ўртоғи. Қалин ўртоқ.
Хайр, онажон! Менинг учун бувимни қучоқлаб қўйинг, ўртоқларимга салом айтинг! — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Ҳатто тумсайиб ўтирган Асрора ҳам беихтиёр чапак чалар, ўртоғининг ҳусн-у латофатига маҳлиё эди. — С. Аҳмад, Уфқ
Шу хотиннинг ўртоғи бор эди. Яхши жонон — Ойбек, Танланган асарлар
Бугун стипендия олишгани учун икки ўртоқ қўлбола ош қилишмоқчи эди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
2. Дунёқараши, фаолияти, яшаш шароити ва шу кабилар жиҳатидан бир, ғоявий жиҳатдан яқин киши; ҳамфикр, ҳамғоя.
Қудрат ҳокимнинг қон тўлиб кетган кўзларидан яширинмади, аксинча, ўртоқлари билан гузарда ярим кечагача жилмай ўтирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Эски ўртоқларингдан айрилгансан, янги ўртоқ орттиролмадинг. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
3. расм. Кишиларга мурожаатда, одатда уларнинг фамилияси, касби, унвони ва шу кабилар билдирувчи сўзга қўшиб ишлатилади.
Ўртоқ директор. Ўртоқ маёр.
Қани, ўртоқ бемор, оёқларингизни узатинг-чи. — С. Кароматов, Олтин қум
Рўзимат саҳнадан чиқиб кетди-ю, ҳаял ўтмай залда пайдо бўлди ва Канизакнинг олдига келиб, қулоғига секин: — Ўртоқ Аҳмедов ёʻқлаётибдилар, — деди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари.
4. с. т. айн. Турмуш ўртоғи; эр ёки хотин, рафиқ ёки рафиқа.
Ҳалимахон, ўртоғингиз қаерда ишлайдилар? Эркаклар ҳам рўзғор ишини яхши билиши, ўртоғига яқиндан ёрдам бериши керак. — Газетадан
5. Бирор иш-фаолиятда бирга бўлувчи, бирор нарсани баҳам кўрувчи; шерик.
Ошга ўртоқ — бошга тўқмоқ. — Матал
Дам бўламан олтин қуёш Ҳуснига ўртоқ. Дам тераман этак-этак Гуллар: пушти, оқ. — Ғайратий
Бу эртакда жоҳил подшоҳ ва Абу Али исмли донишманд табиб ўртасидаги муносабатлар тасвирланади. Подшоҳнинг касал хотинини даволаш учун Абу Али ўзига хос у
Бу эртакда қирқ ўғилнинг кенжаси ўзининг ақл-заковати ва топқирлиги билан қийин шартларни бажариб, подшоҳнинг қизига уйланади. У аждарҳонинг чангалидан қу
Ушбу эртакда қаҳрамон Рустамнинг туғилиши, унинг оиласи ва фарзандлари билан боғлиқ қисмат синовлари ҳикоя қилинади. Эртак қаҳрамонларнинг жасорати ва оила
Бу эртак сичқон билан қўнғизнинг ўзаро муносабатлари ва уларнинг бошига тушган кулфатлар ҳақида ҳикоя қилади. Унда садоқат ва ёʻқотишнинг аччиқ қисма
Камбағал чол ва кампирнинг ёлғиз ўғли Соҳибжон отаси билан балиқ овига борганда тўрга тушган балиқчани озод қилади. Кейинчалик у Аҳмаджон исмли йигит
Ушбу эртакда эрининг сафарига кетганидан кейин туҳматга учраган аёлнинг саргузаштлари ва унинг адолат учун кураши ҳикоя қилинади. Аёл ўзининг бегуноҳли
