Қидирув

от 1. Айн. ака.

Матназар ўз оғасига мўлтираб тикилганча, бетоқат ҳўкизнинг бўйнидаги арқонни тортиб турарди. — С. Сиёев, Ёруғлик

Ширин уканг келди оғасин излаб, кўрар кўзим, жоним акам, бормисан? — Ширин билан Шакар

2. Туғишган акадай яқин, қадрдон киши.

Қўни-қўшни, кичик-катта Оғамларга салом айтинг! — Ҳамза

[Салимбойвачча:] Сиз ёлғиз поччам эмас, ҳам дўстим, ҳам оғамсиз. — Ойбек, Танланган асарлар

3. тар. Юртнинг, элнинг каттаси, ҳокими.

Мени билсанг — Қўнғиротнинг оғаси. Бошимда бор эр йигитнинг жиғаси. — Алпомиш

4. тар. Турли лавозим ва унвон номлари таркибига киради, масалан

ҳарам оғаси, эшик оғаси.

5. Ўзидан катталарга нисбатан мурожаат шакли.

Оға, шу ерни азонлаб ҳайдасак бўлмайдими? — С.Сиёев, Ёруғлик

фл. 1. Бирор томонга ётиб, қия ҳолат олмоқ, қийшаймоқ, энгашмоқ, ёнбошламоқ.

Кема ўнг томонга оғди. Девор оғиб қолди.

Ортиқ сўзлай олмади, боши бир томонга оғиб тушди-ю, жим бўлди жони узилган эди. — Х. Тўхтабоев, Йиллар ва ёʻллар

Анисимов ҳамиша деворни оғган томонга йиқитади. — Э. Самандар, Дарёсини ёʻқотган қирғоқ

2. Бирор томонга, пастга сирғаниб, осилиб тушмоқ.

Қоринбоғ бўшаб, отнинг эгари чап томонга оғиб кетибди.

3. Тўғри, тик ёʻлдан ёки белгили ёʻналишдан четга чиқмоқ.

Самолёт курсдан оғди.

4. Бурилмоқ, четга чиқмоқ; бирор томон силжимоқ.

Яхшибоев гап мавзуси четга оғиб кетганини сезди. — М. М. Дўст, Лолазор

Бек ака бошини кафтлари орасига олди: — Бебурд бўлиб қолдим чоғи ёшим оғиб! — С. Нуров, Нарвон

5. Бўлинмоқ, чалғимоқ (ўй-хаёл, диққат-эътибор ҳақида).

Бирдан диққати оғиб, уларга қулоқ тутди. — Шарқ юлдузи

6. кўчма Тўғри ёʻлдан адашмоқ, четга чиқмоқ, тоймоқ; бирор сиёсий оқимдан, маслакдан тоймоқ, қайтмоқ.

Менимча, ўртоқлар, Қўчқоров партия ёʻлидан оғиб, ёт унсурлар таъсирига тушиб қолган одам. — С. Анорбоев, Оқсой

7. Бирор томонга ёʻналмоқ, қарамоқ (кўз ҳақида).

Ҳожихола, Тўрахоннинг хаёлчан кўзларига қараб олиб, жавоб кутди. Жувон кўзлари секин ерга оғди: Розиман. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Раънонинг ерга қараган кўзи секингина Анварга кўтарилиб, яна ерга оғди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

8. Энг юқори нуқтадан, зенитдан ўтмоқ (Қуёш, Ой ва юлдузлар ҳақида).

Қуёш кунботарга оғиб, соялар чўзилиб қолган бўлса ҳам, тепалар ҳамон офтоб селида жимирлаб ётарди. — М. Мансуров, Ёмби

Уфққа оққан қуёш кўкни тутган тутун орасидан гўё қора шиша орқали кўринганга ўхшайди. — Ойбек, Қуёш қораймас

9. Маълум бир муддатдан, пайтдан ўтмоқ, ошмоқ.

Вақт ярим кечадан оққан эди. — М. Муҳамедов, Қаҳрамон изидан

Кун асрдан оғиб, шомга яқин қолган, шунинг учун гузардаги дўконлардан очиғи уч-тўртта эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

10. кўчма Бирор томонга ўтмоқ, унга мойил бўлмоқ ёки ён босмоқ.

Бирон эътиборлироқ одам закон [қонун] сўқиб қолса, дарров ўша томонга оғиб кетишарди. — Ж. Абдуллахонов, Хонадон

Бу замонда кимнинг жин чақаси кўп бўлса, одамлар ўшанга оғади. — Ойбек, Танланган асарлар

Саломат қақшоқ ўгай она билан чиқишолмади. Ҳар кун жанжал, эшитмаган гапи, емаган турткиси қолмади. Ота ҳам суюкли хотин томонга оғиб кетди. — С. Аҳмад, Ҳукм

Иштон ёки шимнинг икки почаси қўшиладиган жойи, чови

сфт. 1. Олдинги эр ёки хотиндан бўлган фарзандлар ҳозирги эр ёки хотинга ҳамда уларнинг қариндошларига нисбатан, шунингдек, ҳозирги эр ёки хотин ва уларнинг қариндошлари олдинги эр ёки хотиндан бўлган болаларга нисбатан.

Ўгай набира. Ўгай ота. Ўгай хола.

Ҳафсалам пир бўлиб: — Пешонамнинг шўри қурсин, ўгай бола ҳам насиб қилмаса, — деб йиғлаб-йиғлаб қайтдим. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Чап томондагиси Юсвали тоғанинг ўгай ўғли Аваз, ўнг томондаги Давлатёр эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Марасул: Ўз холам бўла туриб, тўйга келмадингиз-а? Ўгай бўлсангиз ҳам хафа бўлмас эдим. — А. Қаҳҳор, Оғриқ тишлар

Ўгай қайнана ёши олтмишларга борган, семиз, забардаст, димоғдор кампир эди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Бир онадан туғилмаган ёки бир отадан бўлмаган, отаси ёки онаси бошқа, тугишмаган фарзандлар (бир-бирига нисбатан).

Ўгай ака.

[Дилбар:] Ботиржон акамнинг ўгай синглиси бор, оти Адолатхон, шу ўғил туғибди. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби

3. кўчма Ўзиники бўлмаган; ёт, бегона.

Бобур ўзига улуғ бир мураббий топдим, деб суюниб юрганида, ўгай тақдир уни бу мададкоридан ҳам жудо қилган эди. П. Қодиров, — Юлдузли тунлар

Ўгай экинларнинг ҳолидан ҳеч ким хабар олмади. — Газетадан

Булбул ўгай эрур зоғлар орасида, Югурик сув ўгай тоғлар орасида. — А. Орипов, Руҳим

от 1. Хон саройи ёки бойлар эшигидаги канизак, хизматкор аёл; чўри.

2. Бой уйғурлар оиласидаги энг кекса хотин.

от 1. Оға, ака, ёши катта эканлик, акалик.

2. Оғаларнинг иниларга муносабати, оғаларга хос оқибат, мурувват.

Оғалик қилмоқ.

Оқсоқол ҳамиша, ёлғиз ўғлимга Хайри оғалик қилади, деб ишонди. — Ёшлик