Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«ўйган» бўйича 354 та натижа: Ўзбекчадан

Филтр

Луғат мақолалари

235 та
ўймоқ
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

фл. 1. Бирор нарса билан ковлаб, чуқур ҳосил қилмоқ; ковламоқ.

Ерни ўймоқ. Деворни ўймоқ.

Тирноқ-ла ер ўйиб, сувлар оқизган Ғариблар аҳволи қоларди тангга. — Ғайратий

Аваз учи тирсакка ўхшаш силлиқ тош топиб, бўзни ўйиб, икки қатор чуқурчалар ясади. — П. Қодиров, Қора кўзлар

2. Чуқурча ҳосил қиладиган қисмини ажратиб олмоқ.

Мен ҳам лип этиб ҳужрага кириб, хумчадан ёғ ўйиб олдим. — Ғ. Ғулом, Шум бола

Мана шу ёлғиз қўлим билан малъун Жапақнинг кўзини ўяман. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

3. Нақш, гул, тасвир ва шу кабилар ишлаш учун бирор сиртга из, ўйиқ туширмоқ.

Супачада бир парча ганчга Наққош ўяр сўнгги насини. — Э. Раҳим

Исломхўжа усталар билан саломлашиб, мармар тошга Огаҳий шеърларини ўяётган Худойберган муҳркан олдига борди. — Ж. Шарипов, Хоразм

[Солижон] Такрорлайди дарсларин, Кўздан тугал ўтказар, Тошга ўйган хат каби Пухталаб дилга ёзар. — Қ. Муҳаммадий

4. Емириб, ювиб, чуқур ҳосил қилмоқ.

Ойқиз бутун кучини йиғиб, Погодинни сув ўйган чуқурлик қирғоғига судраб келди — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

5. Қаттиқ чимчиламоқ.

Роҳила [қизнинг] биқинини ўйиб олди. — А. Қаҳҳор, Оғриқ тишлар

6. Қаттиқ руҳий азоб бермоқ.

Юрак-бағримни ўйдинг, Мени номусга қўйдинг. — Ҳ. Олимжон

7. Ўйиб олмоқ Қаттиқ таъсирли, таъзирли гап қилмоқ.

Алим бува мингбошини ўйиб олди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

бирор нарсани баҳона қилиб, гап билан ўйиб-ўйиб олади. — О. Ҳусанов, Най

Тўлиқ мақола →
ой
Изоҳли луғат · яна 8 та луғатда

от 1. (О — катта). Қуёшдан нур олиб, ёғду сочувчи самовий жисм, Ернинг табиий ёʻлдоши.

Ўн тўрт кунлик ой. Тўлин ой. Ой нури. Ой чиқди. Ой ботди. Ойнинг юзидаги доғлар. Ойнинг Ер атрофида айланиши.

Ойни этак билан ёпиб бўлмайди. — Мақол

Кечки гуллар очилиб турибди. Кўкда танҳо ой кезмоқда. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

2. Астрономик йилнинг ўн иккидан бирига — Ойнинг Қуёш атрофидан бир марта айланиб чиқиш муддатига яқин вақт оралиғи; ўлчов бирлиги: 28, 29 30 ёки 31 кунлик давр.

Ой боши. Май ойи. Бир йил — ўн икки ой. Бу орада уч ой ўтди. Ёз ойлари ҳам ўтиб кетди. Ойнинг ўн беши қоронғи бўлса, ўн беши ёруғ. — Мақол

Ўғлим бечора ой ўтмасдан бўзчининг мокисидек қатнаб турса. — А. Қодирий,Ўтган кунлар

3. Уч-тўрт кунлик ой шаклидаги безак ёки белги.

Мезана устидаги ой.

4. Аёллар исми таркибига киради ёки аёллар номига қўшилиб, эркалаш, ҳурматни билдиради.

Ойпошша, Ойқиз, Ойтўти, Ойниса; Турсуной. Ширмоной, Қундузой.

  • Ой юз Чиройли юз, гўзал юз. Ой юзинг қора чиммат зулмидан қутултирғил. Чиқ қоронғи турмушдан, нур ичинда жавлон қил. Ҳамза. Ой деса — ойга, кун деса кунга ўхшайди Жуда гўзал, жуда ҳам чиройли.
  • Ойдан ой, кундан кун ўтиб Анча вақт ўтиб. Ойдан ой, кундан кун ўтар дарёдил, Менга танҳо бўлган сен ёʻқсан моҳим. — Ҳабиб Абдуназар, Анжир гули.
  • Ой-кун(лар) ўтиб Вақти, умри, ҳаёти кечиб. Шу ёʻсин оромсизлик ва бесаранжомлик ичида [Отабекнинг] ой-кунлари ўтиб турар эди. А. Қодирий, Ўтган кунлар.
  • Ой бориб, омон кел Сафарга кетаётган кимсага яхшилик тилаб айтиладиган ибора, оқ ёʻл тилаш. У[Элмурод] ёʻлда кетар экан Ой бориб, омон келинг! деб, оқ ёʻл тилаб қолган Гулсумни ҳийлагача ўйлаб ётди. — П. Турсун, Ўқитувчи
  • Ой кўрмоқ Ҳайз кўрмоқ.
  • Ойи тўлди Туғиш вақти етди. Кумушнинг ойи тўлмасданоқ, у [онаси] бешик ясатиш билан машғул эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
  • Ойкуни яқин Туғиш арафасида, олдида.
Тўлиқ мақола →
ойи
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

от Она.

— Бир оздан кейин чиқиб, ойим билан сўрашинг, — деди Кумуш. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

— Ойижон, сиз ҳеч ташвиш тортманг, чарчадим, холос, — жавоб берди Нури. — Ойбек, Танланган асарлар

  • Катта ойи 1. Ота ёки онанинг онаси; Ёʻлчи пишқирган отини тўхтатиб, қичқирди: — Катта ойи, йигитчаларни хурсанд қилинг! — Ойбек, Танланган асарлар
  • Келин ойи
  • Кичик ойи
Тўлиқ мақола →
оят
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

от Қуръон сураларининг ҳар бир жумласи, ҳар бир банди.

Меҳроблар тепасига хатти шикаста хати билан оят ёзилган. — Мирмуҳсин, Илдизлар ва япроқлар

Баъзилар чўккалаб ўтириб олиб, ўзлари билган оятни тиловат қилмоқда. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

Қуръони каримда Од қавми тўғрисида жуда кўп оятлар нозил қилинган. — Газетадан

Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 235 →

Таърифлар ичида

2 та
ўймоқ

ўй Бирор нарса билан ковлаб, чуқур ҳосил қилмоқ; ковламоқ. Ерни ўймоқ. Деворни ўймоқ. Тирноқ-ла ер ўйиб, сувлар оқизган Ғариблар аҳволи қоларди тангга. Ғайратий

ўймоқ

ўй Бирор нарса билан ковлаб, чуқур ҳосил қилмоқ; ковламоқ. Ерни ўймоқ. Деворни ўймоқ. Тирноқ-ла ер ўйиб, сувлар оқизган Ғариблар аҳволи қоларди тангга. Ғайратий

Эртаклар

113 та
Аҳмоқ жўралар
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда Юз Муҳаммад исмли калнинг топқирлиги ва айёрлиги орқали аҳмоқ жўраларини алдаб, улардан қутулиши ҳикоя қилинади. Унинг ҳар бир ҳийласи кутилмага

Аҳмоқ подшо
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда ўғрилик қилган бир кишининг айби билан бошланган воқеалар занжири аҳмоқ подшоҳнинг бемаъни ҳукмлари туфайли кулгили тус олади. Адолатни ўрнатис

Ақлли илон
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда бир чол ва унинг уйида яшовчи илон ҳақида ҳикоя қилинади. Илоннинг боласи тушиб қолгач, чол уни қутқаради ва илоннинг ақллилигига гувоҳ бўла

Ақлли қиз (2)
Халқ оғзаки ижоди

Уч ўғил ва бир қизи бор отанинг кўзлари ожиз бўлиб қолади. Қиз отасининг кўзини очиш учун дори излаб, кўплаб қийинчиликларни енгиб ўтади ва охир-оқ

Аёз
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда подшоҳнинг ўғил фарзанд кўриш истаги ва бу истакнинг амалга ошиши учун қилинган ҳийла-найранглар тасвирланади. Шунингдек, оддий деҳқоннинг о

Айёр билан содда
Халқ оғзаки ижоди

Ушбу эртакда бир айёр билан содда йигитнинг саргузаштлари ҳикоя қилинади. Улар топиб олган олтинлар туфайли айёр соддани алдашга уринади, аммо охир-оқибат

Ҳаммасини кўриш · 113 →

Шева материаллари

4 та
карди
Хоразм вилояти · димоғдор, манман, ўзига бино қўйган одам

димоғдор, манман, ўзига бино қўйган одам

поза
Андижон вилояти · пўза

Темирчиликда кетмон зўғатасини ўйганда чиққан чиқинди (Наманганда пиза, Қўқонда оройиш ва чор, Марғилонда пистон деб юритилади)

поза
Наманган вилояти · пўза

Темирчиликда кетмон зўғатасини ўйганда чиққан чиқинди (Наманганда пиза, Қўқонда оройиш ва чор, Марғилонда пистон деб юритилади)

қайир
Хоразм вилояти · қайир

қовун экиладиган бўз ер; дарё оқмай қўйган ер