ЎРТА ъикки томондан тенг узоқликдаги, марказ — даги нуқтаъ. Дарёнинг ўртасигача сузиб бор— дик. Бу сўз қадимги туркий тилдаги ъжойлан-ъ маъно — сини англатган ор- феълининг -(у)т орттирма қўшимчасини қўшиб қосил қилинган шаклидан -у қўшимчаси билан ясалган (Девон, И, 145; ДС, 371); -у қўшимчаси қўшилганидан кейин иккинчи бўғиндаги тор унли та — лаффуз қилинмай қўйган; қадимги туркий тилдаёқ бу сўз охиридаги у унлиси а унлисига алмашган (ДС, 371: ог1и, ог1а); ўзбек тилида а унлиси ä унлисига алмашган: (ор— + ут = орут-) + у = оруту > орту > орта > ортä
1. Сатҳнинг четларидан марказига томон тенг узоқликда бўлган қисми, нуқтаси; марказ
Ноннинг ўртаси. Газетанинг ўртаси. Хонанинг ўртаси. Ҳовузнинг ўртаси. Тарвузнинг ўртаси
У \Сувонжон\ девордан бир сакрашда ошиб тушди-ю, кучининг борича олдинга интилди. Боғнинг ўртасида Ойсулувга етди — С. Анорбоев, Оқсой
Шаҳарнинг ўртасида данғиллама ҳовлим бор! — О. Ёқубов, Учрашув
Тўхта хола ҳовли ўртасидаги сўрига келиб, оппоқ ёстиққа энгашди — И. Раҳим, Чин муҳаббат
2. Узун нарсанинг икки учидан тенг узоқликда бўлган нуқтаси, жойи
Арқонни ўртасидан кесмоқ
Ўш билан Андижан ёʻлининг ўртасида шумшайиб ётган Қора-булоқ қишлоғи бирваракасига уйғониб кетди — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
3. Икки ёки ундан ортиқ нарсаларнинг оралиқ қисми; оралиқ
Чап томонда тоғ этаклари, ўнг томонда яшил пахтазор, ўртасида қишлоқ — И. Раҳим, Чин муҳаббат
Шарқу ғарб ўртасида катта бир манзш, Чин-Мочиндан толиқиб келган карвонлар — М. Шайхзода
4. Кишилар ёки бир жойдаги нарсалар ораси; қуршов, давра. — жонли, шўх, тетик рақс. Ойбек, Қуёш қораймас
Ўртада бир неча қизлар рақс тушмоқда
Оломон ичидан Мамажон ўртага чиқди — А. Мухтор, Опа-сингиллар
Санам хола билан қандай ярашганини айтди-ю, қайнанаси пишириб берган варақи сомсаларни ўртага қўйди — П. Қодиров, Қора кўзлар
5. сфт. Оралиқ (ўрта)да бўлган; ўртадаги
Ўрта бармоқ. Ўрта эшик. Ўрта ҳовли
6. Бошланишидан ва охиридан тахминан тенг узоқликда бўлган вақт. м — меҳржон [кузги ҳосил байрами] палласи эди. С. Сиёев, Ёруғлик
Куннингўртаси. Йилнинг ўртаси
Саратон ўтган, кузнинг ўртаси
7. (асосан ў.-п. к. шаклида — ўртада) Хамма ёки бир неча киши учун умумий, тенг, бир хилда тегишли бўлган
Ўртада машиналар, Ўртада бу гараж ҳам, Дўст бўламиз чинакам — Қ. Муҳаммадий
[Низомиддинов:] Колхоз эмиша, ҳамма нарса ўртада: Бутун бир қишлоқ бир кўрпада. Ер ўртада, мол-жон ўртада — С. Аҳмад, Ҳукм
8. Меъёрий даражали; ўртача
Ошнинг тузи баланд ҳам, паст ҳам эмас — ўрта. Ўрта бўйли йигит. Ўрта ёшли аёл. яш Деҳқон
9. Беш балли баҳо тизимида "яхши"дан паст, "ёмон"дан юқори даражадаги баҳо; ўртача, қониқарли. н А. Қаҳҳор, Айб кимда?
Ўқувчининг билимига "ўрта" қўймоқ. Иншодан "ўрта" олмоқ
Хўп, ҳозир кўрамиз.. "Яхши!".. "ўрта".. "ўрта". "Дани аъло?"
10. (макон келишиклари шаклида — ўртага, ўртада, ўртадан) кўм. вазифасида. Макон, пайт ёки объект муносабатини билдиради
Гавҳар шошилмай ўтиб, Зулайҳо билан Абду-халилнинг ўртасига ўтирди.. Ў — Ҳошимов, Қалбингга қулоқсол
Отанг билан ўртамизда шундай гаплар ўтган — М. Ҳазратқулов, Журъат
икки кундош ўртасидан анча гаплар ўтгани бир даража маълум бўлди — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Ширмонжон оломон ўртасидан суғурилиб чиқди — С. Зуннунова, Олов