Қидирув

сфт. 1. Терининг замбуруғ касаллиги; кўпинча, бошнинг сочли қисми ва тирноқ зарарланади; сочни тўкиб юборадиган юқумли тери касаллиги.

Кал юқтирмоқ. Кални даволамоқ.

2. Шундай касалга учраган киши.

Каллар махсус шифохонада даволанадилар.

3. Бошнинг сочи тўкилган ери.

Бошнинг калини бекитиб юрмоқ.

-Хайр, майли, —

деди бошқа бир ишчи, — уларнинг кал бошларини милтиқ дориси билан даволаймиз. — С. Айний, Қуллар

4. Сочи бутунлай ёки қисман тўкилиб кетган киши.

Қалинроқ ўртоғим Аъзам кал ҳамма каллар сингари гапга чечан, қочириқ гапларни гапириб, муллаваччаларни ва ҳаттоки пешқадамларни кулдирар эди. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

Кошкийди қорача бўлиб туғилган бўлсам, кўргами, калгами тегиб, сизнинг таънангизни эшитмас эдим. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

5. кўчма Ернинг ўт-ўлан чиқмай қолган бўлаги; тақир.

Ернинг кали.

6. кўчма Жун-пати тўкилиб, тақир бўлиб қолган жой.

Пўстакнинг кали. Гиламнинг кали.

от 1. Қулфни очиш ёки беркитиш учун ишлатиладиган металл асбоб.

Уйнинг калити. Сандиқнинг калити. Эшикнинг калити.

Мамарайим афанди Тешабойдан омборларнинг калитларини олгандан кейин, у ердаги молларни яхшилаб кўздан кечириб чиқди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Бирор механизмни бураб юргизиш, ишга тушириш учун ишлатиладиган металл асбоб.

Девор соатнинг калити. Ўйинчоқнинг калити.

Илҳомжон тезда домкрат ва калитларни олди. — Н. Аминов, Ёлғончи фаришталар

3. тех. Гайка ва болтларни бураб қаттиқлаш ёки бўшатиш учун ишлатиладиган узунчоқ дастали ёки дастасиз жағли металл асбоб.

4. мус. Беш қаторли нота чизиғининг бирортасига қўйиладиган ва шу чизиқдаги нота номи ва баландлигини билдирадиган махсус белги.

5. махс. Тест синовларида берилган тест топшириқларининг энг тўғри жавобларини акс эттирувчи жадвал; тўғри жавоблар рўйхати.

6. кўчма Бирор нарсага эришиш ёки уни тушунтириш (англаш), топиш, эгаллаш ёʻли, воситаси, имконияти.

Бахт калити. Ғалаба калити.

Мағрур овоз берар одам деган сўз! Тилсимлар калити унинг қўлида. — Т. Тўла.

Ҳаётда шундай кишилар бўладики, қалб калити уларнинг қўлида. — Ё. Шукуров, Халқ билан ҳамнафас

Ҳосилнинг калити деб аталмиш бу бойлик [минерал ўғит] қор, ёмғир остида кучини ёʻқота бошлаган. — Х. Тўхтабоев, Ўғитдан тоғлар

сфт. 1. Менделеев даврий системасининг И гуруҳига мансуб кимёвий элемент; кумушранг оқ юмшоқ металл.

2. айн. Калийли.

Фосфор ва калий ўғитлари меъёридан бирмунча ортиқроқ берилса — Фан ва турмуш

от 1. Чизма ёки расм нусхасини тушириш учун махсус ишланган шаффоф қоғоз ёки мато.

Калка билан расм олмоқ.

Нусха олинадиган чизма устига чизма варағидан сал катта калка варағи қўйиш керак. — А. Абрикосов, Чизмачилик

2. Чизма ёки расмнинг шундай қоғоз ёки матога туширилган нусхаси.

бепоён чўлни тўрт киши кезиб юрибди. Уларнинг қўлида планшет, калкалар туширилган турли ўлчам ва схемалар. — Р. Ўроқов, Қарши чўлида

3. тлш. Бошқа тил луғавий бирлигидан она тили воситалари билан сўзма-сўз таржима қилиш орқали ясалган сўз ёки ибора.

“Дунёқараш” сўзи русча “мировоззрение” сўзининг, ишчи кучи эса рабочая сила иборасининг калкасидир. — ЎТА

от 1. Жониворларнинг боши (одатда, чорва молларининг боши ҳақида).

Отнинг калласи. Ҳўкизнинг калласи. Филнинг калласи.

2. Сўйилган чорванинг боши (хом ёки пиширилган).

Калла гўшти. Калла куйдирмоқ,. Калла шўрва.

Ҳеч бир тўй-томоша оқсоқолсиз ўтмасди. Биронтаси эчки сўйгудек бўлса, калласини энг аввал оқсоқол олдига қўймасдан иложи ёʻқ. — П. Турсун, Ўқитувчи

3. с. т. Одам гавдасининг юқори қисми, боши.

Ҳар каллада бир хаёл.

У [амир] кулган сари қилтириқдай бўйнига калласи оғирлик қилиб, дам олдинга, дам орқасига оғиб кетар эди. — С. Анорбоев, Оқсой

Қиз калласини чайқаб, қўлларини енг-сочбоғ ичига тиқиб олди. — С. Сиёев, Аваз

4. Боши катта киши исмига лақаб сифатида қўшиб ишлатилади.

Аҳмад калла. Карим калла

Ҳаммаси ҳам Ғиёс каллага ўхшаган бетавфиқ бўлаверармиди? — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

5. с. т. Кўчма Ақл, мия.

Калласи бор одам кўп чекмайди. Боланинг калласи жойида. Каллангни ишлат!

Ўзимнинг каллам бор, сенинг маслаҳатингсиз ҳам эплаб кетаман. — С. Сиёев, Отлиқ аёл

6. с. т. Кўчма “Нодон”, аҳмоқ, каллаварам каби маъноларда ишлатиладиган ундалма.

от кт. Сўз; нутқ, гап-сўз; сўзлаш, гапириш.

Аввал таом, баъдаз калом. Матал.

Сўзни, Муқимий, керак этмак тамом, Мазаси қолмас, узун ўлса калом. — Муқимий.

Менга боқиб, салом этиб, Ҳар бири бир калом этиб, Сўзлади эҳтиром этиб, Топди баҳона қизларим. — Ҳабибий