от 1. Бирор нарса сатҳида (юзасида) бошқа нарсанинг тегиши, босилиши ва шу кабилар натижасида ундан қолган, уни билдирувчи акси.
Бармоқ изи. Оёқ изи. Ғилдирак изи.
Бу ерда гиёҳ ҳам қолмабди. Фақат мол туёқларининг тартибсиз излари кўринади. — И. Раҳим, Чин муҳаббат
[Содиқ:] Бўйнидан бўғилган.
[Нодир:] Панжа излари бор. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби
Тунда қалин ёққан қор изларни беркитишга улгурган эди. — Газетадан
2. Бирор нарсадан ёки кимсадан қолган асар, белги.
Ҳамма ёқда даҳшатли зилзила излари кўринади: йиқилган уйлар, урилмаган деворлар, вайрона жинкўчалар — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
— Самарқандда ҳар қадамда асрларнинг изи бор, — деди Аҳроров. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
Қотиллар мурданинг шағал тагида қолиб кетиб, умрбод изи ёʻқолишини мўлжаллагандилар. — Газетадан
Раҳим Саидов суриштиришга қарор қилди Балки изи чиқиб қолар. — Ў. Умарбеков, Ёз ёмғири
3. кўчма Бирор нарсанинг (уни ифодаловчи) кичик бир акси; нишонаси.
Юзида эски гўзалликнинг излари ҳали сақланган қирқ ёшли хотин меҳрибонлик билан қизига қаради. — Ойбек, Танланган асарлар
юзларида табассум излари кўрина бошлади-ю, бир зумда тарқалиб кетди. — Ойдин, Ҳикоялар
4. Маълум ёʻналишдаги ҳаракат (юриш) туфайли ер сатҳида қоладиган узун из, ёʻл.
У, ўнг томонга қийшайганча инграб, тепаликка кўтарилаётган машина изидан одимлаб кетди. — С. Кароматов, Олтин қум
Сойлик дарёнинг баҳорги тошқин вақтидаги изи бўлиб, Кичик дарё номини олган, кичик дарё пайдо бўлганда, ҳалиги тўқай оролга айланар экан. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
5. Босиб ўтилган (ўтилаётган ёки келинадиган) томон, ёʻл.
Поезднинг қораси ўчгунча, мўлтираб қараб турдим, кейин йиғлаб-йиғлаб, изимга қайтдим. — С. Сиёев, Ёруғлик
Изингда термилиб қолди кекса чол, Кўзда таважжуҳи, дуоси тилда. — А. Орипов, Йиллар армони
Кўзим изингга, қулоғим товушингга зор бўлиб ўтирибман. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
6. Иш-ҳаракат, фаолиятдаги ёʻл, ёʻналиш.
Мен ҳам сиз ўша тасвирини қилган табаррук зотлар изидан боряпман. — К. Яшин, Ҳамза
Бу уйда икки хотин олиш бир расм бўлиб қолган экан. Эрим отаси, акаси изидан кетиб, устимга хотин олса-я. — Ойбек, Танланган асарлар
7. Трамвай, поезд ва шу кабилар ғилдираклари остига (юриш учун) ётқизиладиган махсус қурилма.
бу йигитлар оломоннинг олдига тушиб, темир ёʻлни босдилар ва бир соатда бир неча чақирим темир ёʻлнинг из ва шпалларини бузиб ташладилар. — С. Айний, Қуллар
- Из олмоқ Изни белгиламоқ, топмоқ. Пошшоликда из оладиган изчиларни шаҳарнинг тўрт тарафига жўнатди. — Нурали
- Из қувмоқ 1. Изидан (орқасидан) таъқиб қилмоқ, изига тушмоқ. Сувонжон бир қадам ҳам четга чиқмасдан, жилғанинг оғзигача из қувиб борди. — С. Анорбоев, Оқсой
- Изга тушмоқ 1. Ўз ёʻлига тушмоқ (дарё ҳақида); Шербек қидирган нарсасини Тошкентдан топиб келган, бу ердаги ишлари изга тушиб кетган бир пайт эди. — С. Анорбоев, Оқсой
- Издан чиқмоқ 1. Ёʻлидан (изидан) четга чиқмоқ. Трамвай издан чиқибди;Меҳнат интизоми издан чиққан, ҳамма тармоқда бошбошдоқлик, эгасизлик ҳукм суряпти. — МуштумКўзбўямачилик ва хушомадгўйлик ёʻлига ўтиб олиб, қанча раҳбарлар издан чиқмади, жамиятга қанча зарар келтирмади. — Э. Юсупов, Истиқлол ёʻлида
- Изига тушмоқ 2. Таъқиб қилмоқ, таъқибида бўлмоқ. Кейин ҳаёт яна ўз изига тушиб кетади. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса[Саодат:] Уйинг куйгур миршаблар изингга тушиб қувладими? — Ойбек, Қутлуғ қон;[Навоий:] Кўриниб турибдики, рақиблар изимга тушиб, менга чуқур қазимоқдалар. — М. Осим, Аждодларимиз қиссаси
- Изига қайтмоқ 1. Тезда келган ёʻлига (томонига, жойига) қайтмоқ. Боргин-у изингга қайт;Ишлар яна изига қайтди.