н мус. do
Қидирув
«доси» бўйича 428 та натижа: Ўзбекчадан
Филтр
Луғат тури
Луғат мақолалари
423 та
Изоҳли луғат
· яна 4 та луғатда
от 1. Руҳий ёки жисмоний азобга чидай олмай чиқарилган қаттиқ товуш; бақириқ, фарёд.
Дод! Войдод! Кимсаной, сен ўлгунча мен ўлсам бўлмайдими, болам! — А. Обиджон, Аканг қарағай Гулмат
Бу юракни сиқадиган жимликдан у дод! деб юборай деди. — С. Аҳмад, Уфқ
Эрталаб жуда ёмон аҳволга тушди: уйнинг у бошидан бу бошига дод деб юмалайди. — А. Қаҳҳор, Асарлар
2. Хавф-хатардан ёки қўрқувдан ёрдамга чақириб чиқарилган қаттиқ овоз; бақириқ.
Дод солмоқ.
Дод! Дод, одамлар, келинглар! Дод, бек ўзига ўт қўйди. — Ҳ. Ғулом, Машъал
Қиз ҳозир бошига қоп кийдирилишини билди-ю, бор овози билан дод солиб қичқира бошлади. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар
— Дод! Войдод! Қароқчилар босди! — довон орқасидан икки хотин фарёд кўтариб чиқди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.
Ҳозир беҳисоб туёқлар остида қолиб янчилишини сезди-ю, дод солиб қичқирди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар
3. кўчма Ёмон ном, ёмонлик, ёвузлик.
Дод қолдирма, от қолдир. — Мақол
Яхшидан от қолади, Ёмондан — дод. — Мақол
4. кўчма Адолацизлик ёки азоб-уқубатдан нолиб қилинган оғзаки ёки ёзма арз, шикоят, фиғон.
[Домла Ғофирга:] Қани, додингни айт, нима додинг бор? Ҳамза, — Бой ила хизматчи
Азиза додини кимга айтишини билмай, қон-қон йиғлади. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
- Дастидан дод (демоқ) Кимсанинг ёки бирор нарсанинг салбий ҳаракатидан, бирор нохуш воқеадан норозилик сифатида нола, фарёд қилмоқ. Жиззахда молларидан айрилиб, ўғрилар дастидан дод деб юрганлар анчагина. — МуштумДод бу рашкчи эрнинг дастидан. — С. Аҳмад, ЮлдузДод! Золим келиннинг дастидан дод! — А. Қаҳҳор, Асарлар
- Додига етмоқ, додига қулоқ солмоқ ёки додини эшитмоқ, тингламоқ Шикоятини, арзини тингламоқ; адолат қилмоқ. Подшоҳга арзга борсангиз, додингизга етмасмикин, мулла тоға? — П. Қодиров, Юлдузли тунларДодини тинглайдиган мураббий тополмасди. — К. Яшин, Ҳамза.
- Додингни худога айт! Аҳволингни, арзингни, шикоятингни ҳеч ким тингламайди, дод дейишнинг фойдаси ёʻқ. — Аканг айлансин, Сидиқжон, энди додингни худога айт! На ўзингга қилдинг, на манга. — Н. Сафаров, Танланган асарлар
- Додини бермоқ 1. Таъзирини, адабини бериб қўймоқ, қилмишига яраша чора кўрмоқ; жазоламоқ; қийнамоқ. Унақа муттаҳамнинг додини бериб қўйиш керак. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушсаСиз йигитларнинг додини берадиган қизсиз сизга ўнлаб йигит мафтун бўлиши мумкин. — П. Қодиров, Қалбдаги қуёш;Буни минсанг, ака, ёʻлли бўласан, Қалмоқларнинг жуда додин берасан. — АлпомишКўп девларнинг додин берган Гўрўғли, Авазхонга раҳбар бўлган Гўрўғли. Маликайи айёр.
Изоҳли луғат
· яна 5 та луғатда
от 1. Нарсаларнинг бетидаги бошқа рангда, бошқа тусда ажралиб, фарқланиб турган кичикроқ жой, табиий белгилар.
Бадандаги қизил доғлар. Қуёш доғлари. Ойда ҳам доғ бор. — Мақол
Эъзозхон юзини нафис доғлар қоплаган бу қорача жувонни севиб юраркан. — Ҳ. Ғулом, Машъал
Тунсиз кун ёʻқ, доғсиз лола ёʻқ. — Ойбек, Навоий
Юздаги доғларни ёʻқотиш учун бетни оқартирадиган дорилар ва турли хил усуллар қўлланади. — Саодат
2. Нарсаларнинг бошқа бирор модда, нарса тегиб булғанган, ифлосланган, кирланган жойи.
Сиёҳ доғи.
Шилиниб, тимдаланиб, қон доғи билан қопланган юзи ва йиртилган кўйлагини кўрганда, барчани даҳшат босди. — П. Турсун, Ўқитувчи
Ойимхон доғ босган дастурхонни сандалга ёзиб, патнисда тўртта сингиб пишган нон келтириб қўйди. — П. Турсун, Ўқитувчи
Баширжоннинг қора коржомасида оҳак ва бўёқ доғлари қотиб қолган. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа
3. кўчма Иснод келтирувчи, ёмон таассурот ва таъсир қолдирувчи, ёмон ном; иснод.
Ёмондан доғ қолади, яхшидан боғ қолади. — Мақол
Яхши бола ёғ келтирар, Ёмон бола доғ келтирар. — Мақол
Тоза қалбда доғ бўлмас. — Мақол
Севгига тушган доғни дарё қадар кўз ёши тўкиш билан тозалаб бўлармишми? — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби
Қўрқоқлик доғини ўлим ҳам юволмайди. — А. Мухтор, Асарлар
Бу гап мактабимиз шаънига доғ. — Э. Райимов, Ажаб қишлоқ
Яхши сўз — юрак ёғи, ёмон сўз — юрак доғи. — Мақол
Кийим доғини ювиб кетказса бўлади, лекин қалб доғини ювиб бўлмайди. — Газетадан
5. кўчма Гуноҳ, камчилик, нуқсон.
Ўтган йилги доғимизни, албатта, бу йил ювамиз, планни бажармай қўймаймиз. Ўзбекистон қўриқлари
Ўз виждоним олдида умримнинг доғи ёʻқ. — А. Мухтор, Асарлар
6. кўчма Асорат, салбий таъсир.
Уруш доғларини ҳали ювиб тугата олмайман. — Ойдин, Ҳикоялар
Оҳу кеца агар, тоғи қолади, Яра ёмон бица, доғи қолади. — Ё. Мирзо, Ўғил меҳри
- Доғ туширмоқ 1. Иснод келтирмоқ, бадном қилмоқ, булғамоқ. Номига доғ туширмоқЭркак отага, фарзандлар номига муносиб бўлиши, уларга доғ туширмаслиги лозим. — ГазетаданЮрт шаънига доғ тушириб кетди занғар. — Ҳ. Ғулом, Машъал;Ҳуснига доғ туширмоқ.
от Кемаларнинг сувга ботиб турадиган қисмини қуриш, сувдан чиқариб кўздан кечириш ва таъмирлаш ишларини амалга оширувчи корхона.
Касаба союзларига доклардаги юк ташувчилар, қора ишчилар ва бошқалар бирлашдилар. — Газетадан
Изоҳли луғат
· яна 6 та луғатда
от 1. фолк. 1 Тик, тикка, адил.
Дол қомат.
Дол бўйингдан мендай момонг ўргилсин, Эр йигит суйгани нозли гул бўлсин. — Нигор ва Замон
Ой томоша қилар осмондан Ҳовлиларни ҳар тун дол туриб. — У. Қўчқор, Ҳаяжонга кўмилган дунё
2. рвш. Худди, нақ, қоқ; аниқ.
Нишоннинг дол ўртасига урмоқ. Овни оцанг, билиб от, Дол нишонга илиб от. — Мақол
Олмакўзнинг [отнинг]
дол белига минайин, Чиқиб, саҳроларда сайр қилайин. — Орзигул
3. рвш. Бир оз қийшайтириб, яримта қилиб.
Дўппини дол қўймоқ. Дуррани (рўмолни) дол ўрамоқ.
Дўппини дол қўндириб олган новча ҳофиз тўйхонани бошига кўтариб хониш қиляпти. А. — Кўчимов, Ҳалқа
Эгнида гулдор пушти халат, дуррани дол қўйган, оёғида қизил бахмал шиппак. — С. Сиёев, Отлиқ аёл
Кичкина дакана рўмолини дол қўйибди. — С. Сиёев, Ёруғлик
4. Бутун, борича, баланд (товуш ҳақида).
— Ҳа, адаш, топилдими болаларингиз? — деди қўшниси Озодага, азбаройи эшицин дебми ё бошқа ниятдами, овозини дол қўйиб. — Ёшлик
5. Ёнғоқ, данак ўйинларида соққанинг ган(кон — маълум шаклда тизилган ёнғоқ)га энг яқин турган ҳолати ҳақида (бундай соққа эгаси биринчи бўлиб отиш ҳуқуқига эга бўлади).
— Сен долми, мен долми? —
Мен дол!
6. шв. Кифт, елка.
- Дол бўлмоқ Эгилмоқ, букилмоқ. Қаддимиз дол бўлиб, ёнди юраклар. К. Яшин ва М. — Раҳмон, СирдарёГоҳ бўрон ўкирар, гоҳ бўралар қор. Чинорлар дош бермай, бели дол бўлар. — Миртемир, Асарлар
Изоҳли луғат
· яна 3 та луғатда
от
Бандга тушган бу кўнгилдир, менда, айтинг, не гуноҳ, Дил қушига дом қўйган ул икки жодуда айб. — Э. Воҳидов, Муҳаббат
Зумрад маккорнинг домига тушган эди, чор-ночор бўйин эгди. — С. Сиёев, Отлиқ аёл
Қафасдан бўшади эрк истаган қуш, оҳу халос бўлди йиртқич домидан. — Уйғун, Тонг қўшиғи
2. кўчма Асирлик, тутқунлик.
Мен у саҳро гўзалининг бўйнидаги зулм домини узиб олиб ташламоққа қодир эдим. — Ойбек, Навоий
Ёʻқ, эси-ҳуши сизда, муҳаббатингизнинг домига тушди. — Ойбек, Танланган асарлар
3. кўчма Бировни илинтириш ёки ўзининг ёʻлига юргизиш учун қилинган ҳийла, найранг; шу мақсадда қўйилган тузоқ, қоп-қон.
Аҳмоқ бўлмасам, шуларнинг ҳийласига лаққа тушармидим, Акрамнинг домига илинармидим. — О. Ёқубов, Айцам тилим куяди, айтмасам — дилим
Эркин-эркин ўйнаб юрган бошқа оҳулар бу золим сайёднинг домига тушмасин, дейди. — К. Яшин, Ҳамза
- доми ҳам ёʻқ, дараги ҳам ёʻқ Дом-дараги ёʻқ. Ўшандан бери доми ҳам ёʻқ, дараги ҳам ёʻқ. — У. Исмоилий, Рустам
Эртаклар
5 та
Халқ оғзаки ижоди
Бу эртакда домланинг содда хизматкори ҳўкизни сотиш учун бозорга боради, аммо кутилмаган вазият туфайли уни бошқа бир жониворга сотиб юборади. Воқеалар ри
Халқ оғзаки ижоди
Бир чол Абу Али ибн Синони лаънатлаб, ўтган-кетганга сув беради. Бир мударрис унинг сирини билиш учун чол билан учрашади ва унинг бойлигидан айрилишига
Халқ оғзаки ижоди
Шаҳзода Шавкат сирли кийикни қувиб, ўзга оламга тушиб қолади ва у ерда паризод Моҳистарага ошиқ бўлади. Бу саргузашт унинг ҳаётини бутунлай ўзгартириб
Халқ оғзаки ижоди
Қамбаржон тушида кўрган Орзижон исмли маликага ошиқ бўлиб, уни топиш учун узоқ ёʻлга отланади. Унинг саргузаштлари давомида турли қийинчиликлар ва сино
Халқ оғзаки ижоди
Ушбу эртакда эси паст шаҳзоданинг ҳаётий синовлар орқали ақл топиши ва ҳақиқий бахтга эришиши тасвирланади. У уч авлиёнинг панд-насиҳатлари ва ёрдами б