Қидирув

от 1. Бошоқли ва дуккакли ўсимликлар маҳсулининг бир донаси.

Буғдой дони. Маккажўхори дони. Деҳқон ишлаб дон сочар, Эл-юртига нон сочар. — Мақол

Арпанинг дони бўлгунча, Буғдойнинг сомони бўл. — Мақол

— Бир қумурсқа бир дона донни торца, иккинчи қумурсқа орқадан итариб, унга ёрдам беради-да, — деди бир деҳқон. — С. Айний, Қуллар

2. Шундай маҳсул мажмуи, йиғиндиси; ғалла.

Бирида улов бўлса, экиш учун дони ёʻқ, дони борида улов, ер ёʻқ. — Н. Сафаров, Оловли излар

Энди меҳнат кунига ҳам оз-моз дон тегса керак. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса

Бошида отаси, уйида қопда дони бўлса, булар шу ерда ўтирармиди. — Т. Ашуров, Оқ, от

3. Паррандаларга бериладиган шундай овқат, озуқа; (сочиладиган) дон-дун.

Бир товуққа ҳам сув керак, ҳам дон. — Қанотли сўзлар

Болали она нонга тўймас, Болали ғоз — донга. — Мақол

Эй, дўстим, ҳозир-чи, тухум қилмайдиган товуққа ҳеч ким дон бермайди. — Шукрулло, Сайланма

Онаси тўр ортидаги товуқларга дон сочарди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол.

фл. 1. эск. 1 Айланмоқ, ўхшамоқ; бир томондан иккинчи томонга ўгирилмоқ.

Ёнмаган қорлар ёнар, Тушларим ўнгга дўнар. — Шарқ юлдузи

Тошга дўнди ёстиқлар, ғам-ғусса бош қўйганда. — Саодат

2. Қайтмоқ; тикланмоқ, ўзгармоқ.

Мард ўғлонсан, алвон-алвон дўнмагин. Хасмингнинг сўзига, болам, кўнмагин. — Хушкелди

Қиё қайтган давлат қайта дўнмайди, Бахт қуши қўлингга осон қўнмайди. — Тоҳир ва Зуҳра

от 1. Саноқ сонлардан кейин келиб, миқдор билдиради.

Бир дона гугурт чўпи. Беш дона тухум. Бир дона кўсак.

Раъно онасининг сўзи билан қутидан беш-олти дона нон олиб, дадасининг қўлига берди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

2. Дон, уруғ.

Анор донаси. Маккажўхори доналари. Қорамуғ донаси бўлгунча, буғдойнинг сомони бўл. — Мақол

Боламнинг боласи, қандак ўрикнинг донаси. — Мақол

Анор доналаридек ширин сўзларинг. — У. Исмоилов, Сайланма

3. Сочилувчан нарсаларнинг ҳар бир юмалоқ бўлаги, зарраси.

Қум доналари. Мунчоқдек тер доналари. Марварид доналари.

Сулув сочлари тўзғиган ҳолатда югуриб кириб, ёмғир доналари юмалаб турган юзини отасининг майин елкасига босди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

Нос сочилиб, унинг бир неча донаси сакраб-сакраб, стол тагига кириб кетди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

4. Зарралар, бўлаклар, қисмлардан тузилган нарсанинг ҳар бир зарраси, қисми.

Ҳар қандай материя алоҳида доналар йиғиндисидан тузилади. — Қизиқарли геометрия

5. Шахмат, шашка ва шу кабилар ўйинларда ҳар бир сипоҳ, пиёда ёки тўгаракча.

Баъзан рақибнинг икки донасига бирданига ҳужум қилинади. — Фан ва турмуш

Бири газета ўқиса, бири китоб варақлар, бири шашка ўйнаса, бири шахмат донасини сурар эди. — Ж. Шарипов, Хоразм

6. Чўтнинг тугмасимон қисми.

Чўт доналари шақир-шуқур бўлиб қолди. — Муштум

от 3-ш. бирл. (донғи) Шон-шуҳрат, довруқ, машҳурлик.

Ёлғиз отнинг чанги чиқмас, чанги чиқса ҳам, донғи чиқмас. — Мақол

Жоҳилликдан жон чиқар, Қобилликдан донг чиқар. — Мақол

Гулраънонинг бўйи етиб, донғи бутун қишлоққа тарқалди. — О. Ёқубов, Ота изидан

Олтин кузимиз ўзининг саховати билан оламга донг таратган. — Газетадан

сфт. от. Ақл-заковатли, донишманд, оқил.

Доно қиз. Доно раҳбар. Айтгувчи аҳмоқ бўлса, тингловчи доно керак. — Мақол

Нодон сўзлар — доно ибрат олар. — Мақол

Дононинг алами тез тарқайди. — Ёшлик

Аҳмоқлар билан кулишгандан кўра, донолар билан йиғлашган афзал. — Газетадан

Доно маслаҳат. Она тилим — доно тилим. — Мақол

Жуда доно гапларни айтдингиз. — С. Аҳмад, Юлдузлар

сфт. 1. Дон солинган, ичида дони бор (идиш ҳақида).

Донли қоп.

2. Ғалла берадиган, дон етиштириш мумкин бўлган.

Донли ўсимликлар.