от 1. Сув кучи билан айланиб, катта ариқдан юқорига сув чиқарадиган энг қадимий қурилма; чиғир.
Кеч енгил шабадада барглар аста шилдирар, бу майин сас ялқовланиб айланаётган чарх-палакнинг ғирч-ғирчига қўшилиб кетарди. — Й. Шамшаров, Тошқин
Чархпалак чуқурсой тубидан сув олиб, теваракка жон бахш этмоқда. — Ж. Абдуллахонов, Орият
2. Маданият-истироҳат боғларига, болалар майдонларига ўрнатиладиган, бир нечта кажаваси бўлган, горизонтал ўқ атрофида электр қуввати ёрдамида айланувчи катта ғилдирак тарзидаги кўнгилочар иншоот.
[Қиз] Қийқириб кулар, тезликни писанд қилмас, чархпалак яна ўн марта тезроқ чарх урса ҳам, унга камлик қиладигандек эди. — А. Мухтор, Давр менинг тақдиримда
- Тарих чархпалаги Тарихий воқеа-ҳодисалар силсиласи; тарихнинг гардиши. Абул Аббос Маъмуннинг фожиали ўлимидан сўнг кўҳна тарихнинг чархпалаги тезроқ айлана бошлади. — М. Осим, Карвон ёʻлларида
- Чархпалак бўлмоқ Думбалоқ ошиб, оёғи осмондан бўлиб йиқилмоқ. [Отамурод] Бу аҳволда икки қадам юрмай чархпалак бўлиб йиқилади-ку. Эмаклагани маъқулмикан? — М. Мансуров, Ёмби