Қидирув

от 1. Ип йигирадиган дукли қўл асбоби.

Яхши хотин эрта туриб, чарх йигирар, Ёмон хотин эрта туриб, ўчоқ ковлар. — Мақол

Кимдир чарх йигиряпти шекилли, ғир-ғир овоз ҳам келяпти. — Х. Тўхтабоев, Йиллар ва ёʻллар

2. Ҳар хил асбобларнинг, қурилмаларнинг айланадиган қисми; парраги.

Тегирмон чархи.

— Юринглар, ўшал қудуқнинг чархини айлантирурмиз, — деди Алишер — М. Осим, Карвон ёʻлларида

3. Кесувчи асбобларнинг тиғини ўткирлайдиган, қайрайдиган асбоб.

Чархда пичоқ чархламоқ.

4. кўчма Гардиш, айлана.

Давр чархи. Чархи фалак.

Ғаниева гап чархини айлантириб юбориш учун: — Лаълихонни ҳам олиб келмабсиз-да, — деди. — Ойдин, Кўнгли тўлдими, яхши йигит

Тарк этдим чархи фалакни, мени тарк этмади оҳлар. — Ёшлик

5. кўчма поет. Фалак; дунё.

Бу — чархнинг фақат бир-бир айланиши, Ҳамал қуёши ҳам тахтига минди. — А. Исроилов

Номеҳрибон кўзлардан омон асра мени, чарх! — К. Обиджон

от 1. шв. айн. Чамбарак 2.

2. Ип калавалайдиган чархсимон мослама.

от 1. Чарх ясовчи уста.

2. Кесувчи асбобларни чархловчи одам.

— Ҳай-ҳай-ҳай, калима келтир, иним, оллога минг марта шукур дегин, —

от Чархнинг тоши; қайроқтош.

фл. 1. Кесувчи асбобларнинг тиғини ўткирламоқ, қайрамоқ. Пичоқ чархламоқ.

Чол пичан ғарами олдида чалғи чархлар эди. Шарқ юлдузи.

Ҳаким совға қилган қаламтарошнинг ёнига ошпичоғимизни чархлаб қўшиб қўйдим. — С. Сиёев, Ёруғлик

2. кўчма Ўстирмоқ, ўткирламоқ, пешламоқ.

Ақлни чархламоқ.

Чархлаб туриш керак аммо Туйғу билан ақлни. — А. Орипов

Қат-қат йиллар ташвиши бесаранжом кампирнинг сезги қувватини чархлаган эди. — Ёшлик

3. кўчма Бировга қарши хезламоқ.

[Нор Мастурага:] Хола, мени кўп чархламанг-у, уврангизни кесаберинг! Оғзингизга сиққанини уч кунда лаққа жигардек қанорангизга илиб қўяман. — Ҳамза, Паранжи сирлари

от 1. Сув кучи билан айланиб, катта ариқдан юқорига сув чиқарадиган энг қадимий қурилма; чиғир.

Кеч енгил шабадада барглар аста шилдирар, бу майин сас ялқовланиб айланаётган чарх-палакнинг ғирч-ғирчига қўшилиб кетарди. — Й. Шамшаров, Тошқин

Чархпалак чуқурсой тубидан сув олиб, теваракка жон бахш этмоқда. — Ж. Абдуллахонов, Орият

2. Маданият-истироҳат боғларига, болалар майдонларига ўрнатиладиган, бир нечта кажаваси бўлган, горизонтал ўқ атрофида электр қуввати ёрдамида айланувчи катта ғилдирак тарзидаги кўнгилочар иншоот.

[Қиз] Қийқириб кулар, тезликни писанд қилмас, чархпалак яна ўн марта тезроқ чарх урса ҳам, унга камлик қиладигандек эди. — А. Мухтор, Давр менинг тақдиримда