fl. 1. Kuch bilan tortib, yulqib, butundan ajratmoq, butunni qismga boʻlmoq.
Hoʻkiz bir siltab, arqonni uzib yubordi.
Joʻra poshsha boʻynidan marvarid marjonini chiqardi-da, ipini shart-shart uzib, marvaridlarni kigizga toʻkdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Dutorchi dutorning qulogʻini jahl bilan qattiq burab, torini uzib yubordi. — A. Qahhor, Qanotsiz chittak
Ziyodaxon, zuvala uzar ekan, hazilomuz javob berdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
2. Palak, novda yoki tupidan ajratib olmoq, kesmoq.
Qovun uzmoq. Pomidor uzmoq. Uzum uzmoq. Olma uzmoq.
Gulga termilib oʻtirishni emas, oʻsha gulni uzib, iskab yurishni yoqtiradi. — S. Siyoyev, Otliq ayol
3. Kesib, qirqib, joyidan boʻlak qilmoq.
Qilich bilan boshini uzmoq.
Gluxovning ikkala oyogʻini naq sonidan snaryad uzib ketdi. — T. Rustamov, Mangu jasorat
4. Turgan, yopishgan joyidan ajratmoq, xoli qilmoq.
Bu xarsangni yerdan uzib boʻlmaydi. Tandirdan non uzmoq.
Japaq qizchani bagʻridan zoʻrgʻa uzib, otilib tashqariga chiqdi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi
Yunus tizzalarini ogʻriq kemirib yeb tashlayotgan boʻlsa ham, boshini yostiqdan uzib, qimirlatib qoʻydi. — S. Anorboyev, Oqsoy
5. Davom qildirmaslik; toʻxtatmoq, kesmoq.
Gapni uzmoq. Suhbatni uzmoq.
[ Saodat:] Qoʻrqmasim ham bormi, oʻzingga ehtiyot boʻl, xatingni uzma. — N. Safarov, Saodatning qissasi
Boʻy yetgan qiz, hozir sen bilan aloqani uzgan, uzmasa ham, boʻshashtirgan boʻlar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
6. Qarzni toʻlamoq, evazini bermoq (qaytarmoq).
[Gʻofir:] Shuncha qarzim bor ekanmi? Men buni qanday uzaman, boy ota? Hamza, — Boy ila xizmatchi
Olgan omonatini batamom uzdimi? — K. Yashin, Hamza
yurtdan yegan oshlarini uzish niyatida toʻy taraddudiga tushdi. — S. Ahmad, Xazina
7. Qattiq tishlamoq yoki chaqmoq; tishlab yoki chaqib yaralamoq.
Itning ishi — uzmoq, Yomonning ishi — buzmoq. — Maqol
Atrof-da gʻuv-gʻuv pashsha: oyoqlarga yopishadi, burun kataklariga suqiladi, quloqni uzadi. — Oybek, Tanlangan asarlar
8. koʻchma Qattiq taʼsir qilib azob bermoq, ogʻritmoq, achishtirmoq (issiq, sovuq, zarb, gap-soʻz va shu kabilar haqida).
Qizilqumda qish izgʻirini badanni uzib ola boshlagan kezda, kechagi student trassaga kelib, kolonna mexanigi boʻlib ishga tushgan edi. — H. Nazir, Oʻtlar tutashganda
Shudgor, qizigan misday, oyoqni jizillatib uzib oladi. — F. Gʻulom, Tirilgan murda
Pishiq oʻrilgan charm qamchin bilan Yoʻlchining ochiq koʻkragini va boʻynini uzib oldi — Oybek, Tanlangan asarlar
oʻrtoq Debilov shu gaplari bilan Farmonqul akani bir uzib oldi. — S. Mahkamov, Shogird
- Ichagini uzmoq Kulgi va shu kabilardan holdan toydirmoq. Oʻtov ogʻasi Sulaymon oqsoqolni kuldirib ichagini uzdi. — K. Yashin, Hamza
- Koʻz (yoki koʻzini) uzmoq Nigohini olmoq, qaramay qoʻymoq. Hasan uzoqlashib ketgan mashinadan koʻzini uzmay qotib turardi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlarYoʻlchi goh-goh koʻzlarini yerdan uzib, qisqa-qisqa javob berib turardi. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Koʻngil uzmoq Ammo bilimga chanqoq bolalar maktabdan koʻngillarini uzmay, oʻqishda davom etdilar. — K. Yashin, Hamza
- Oyoq (yoki oyogʻini, qadamini) uzmoq Huv oʻsha Mohiroʻyjahonda oʻqilgan taʼrixdan keyin u Tabibiyning uyidan oyoq uzib ketgan edi. — S. Siyoyev, AvazNega biznikidan qadam uzib ketdingiz yo koʻngil qolarlik gap oʻtdimi bizdan? — K. Yashin, Hamza
- Tutgan joyini (yoki yerini) uzadi Aytganini, koʻzlaganini amalga oshirmay qoʻymaydi. Yumshoqqina gapiradi-yu, tutgan yerini uzaman deydi-ya — R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi
- Umid (yoki umidini) uzmoq Istagining amalga oshmasligiga ishonmoq, undan voz kechmoq, umidsiz holatda boʻlmoq. Hasan polvon umid uzdi oʻzidan. — Ergash Jumanbulbul oʻgʻliAvaz oʻgʻlon koʻnglin buzib boradi, Dunyodan umidin uzib boradi. — Malikayi ayyor
- Oʻq uzmoq Oʻq otmoq. Mingta oʻqni kamonidan uzadi — Nurali
- Quloq uzmay Diqqat bilan quloq berib. Tagʻin bir necha daqiqa quloq uzmay turib, oʻrnidan qoʻzgʻalmoqchi boʻlib turgan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar