Поиск

ot 1. Birin-ketin yoki yonma-yon joylashgan; qator.

Ochil Zarafshon tizma togʻi etagida, chorvador va bogʻdor qishloqda oʻsgan. — P. Qodirov, Uch ildiz

Uylar ikki qavatli boʻlib, trassadan ancha yuqori, tizma qum adirlar ustida saf tortganlar. — J. Abdullaxonov, Toʻfon

2. Xarakteri, tabiati, munosabati va shu kabilarga koʻra bir-biriga bogʻliq boʻlgan, ketma-ket yoki yonma-yon sodir boʻladigan voqea va hodisalar tizilmasi majmui; tizim.

Asar-da ishtirok etuvchi qahramonlarning xarakterini, ularning oʻzaro munosabatlarini ochib beradigan, bir-biriga bogʻlangan voqealar tizmasi asarning syujeti deyiladi. — Adabiyot xrestomatiyasi

Biz Jizzax nasos stansiyalari tizmasi qurilayotgan boshqa uchastkalarga yoʻl oldik. — Oʻzbekiston qoʻriqlari

the Alai Mountain Ridge

Kurama Chain.

Ferghana Chain.

Tinch okeandagi mashhur togʻ tizmalarining koʻplari okean oʻrtaliq togʻ tizmalari hisoblanmaydi, chunki ular katta masofaga choʻzilgan murakkab vulkan majmualaridan — arxipelagi (bir-biriga yaqin togʻlar guruhi) dan tuzilgan (X.V.Menard, 1964). Ularga Gavayi tizmasi, Rojdestva orollari tizmasi, Markaziy-Tinch okean togʻlari va b. kiradi.

Spreding tizmalari, odatda, okean oʻrtaliq togʻ tizmalari, deb ataladi. Lekin, ularni okean havzalarining oʻrtasida, mas., Oʻrtaliq-Atlantika togʻ tizmasi kabi joylashishi shart emas. Okean oʻrtaliq togʻ tizmalari, odatda, poʻst akkretsiyasi (oʻsish) zonasi sifatida qaraladi. Koʻpincha ular dengiz tubining qalinlashish zonasi sifatida tavsiflanadi. Okean oʻrtaliq togʻ tizmalari juda katta va uzoq masofaga (70000 km) choʻzilgan dengiz tubi relefi elementi boʻlishi bilan birga, koʻpgina hollarda tektonik faol hisoblanadi, seysmik harakatlar uzluksiz sodir boʻlib turadi. Ular Oʻrtaliq-Atlantika togʻ tizmasi, Arabiston-Hind togʻ tizmasi, Karlsberg togʻ tizmasi, Tinch okean-Antarktika togʻ tizmasi, Sharqiy-Tinch okeani koʻtarilmalari va ular bilan bogʻliq strukturalar: Chili koʻtarilmalari, Galapagos rift zonasi, Gord koʻtarilmasi va Xuan-de-fuk togʻ tizmalari kiradi. Bu tizmalar kengligi boshqa okean tizmalarinikiga qaraganda katta boʻlib 3000—4000 km ga yetadi, okean tubidan koʻtarilishi 1—3 km. Ayrim togʻ tizmalari yakka holda bir necha km ga koʻtarilishi mumkin. Ikkinchi tartibli tizmalarning morfologik xususiyatlari plitalarning ajralish tezligiga bogʻliq holda namoyonlanadi. Past tezlikdagi spredinglarning oʻq zonasida, Oʻrtaliq-Atlantika togʻ tizmasida, chuqur rift vodiysi mavjud boʻlib, yon tomonlarida uning tubiga nisbatan 500—2000 m gacha koʻtarilgan choʻziq togʻ tizmalari mavjud. Yuqori tezlikka ega boʻlgan spredingli tizmalarning oʻq zonasida yuqoriga (bir necha yuz metrga) koʻtarilgan bloklar va vulkan qalqonlari uchraydi.