Қидирув

сфт. Бирор нарсадан мамнун, қувончга тўла; хурсанд.

Кўнгли шод. Шод бўлмоқ.

Сочларин бўйнимга боғлаб, Шод эрурман бу кеча, Қўй, чаманлардан, сабо, Гул атрини тарқатмагил. — Э. Воҳидов

Чўнтагининг қаеридадир асраб юрган ўттиз сўмликни онасига бераркан, Болтабой ўзида ёʻқ шод эди. — Ж. Шарипов, Саодат

от 1. айн. Подшо(ҳ).

Эрон шоҳи. Шоҳнинг қизи.

Шоҳ боласига — юрт ва сипоҳ, дарвеш боласига масжид-у хонақоҳ керак. — Ойбек, Навоий

Ўйлама, ўлгунча ҳар ким бу разолатда кетар, Шоҳлар бир кун гадо, бир кун гадо шаҳзоддур. — Ҳамза

2. Шахмат ўйинида: энг асосий фигура.

Бир вақтнинг ўзида рақиб шоҳига ва доналаридан бирига ҳужум қилиш икки ёқлама зарбанинг энг кўп учрайдиган хилидир. — М. Муҳиддинов, Шахмат

3. Шахмат ўйинида: бирор дона билан бевосита рақибнинг шоҳига қилинадиган ҳужум; кишт.

Шоҳ бериб мот қилмоқ.

Мирза Муҳиддин қалтис бир шоҳ бериб, Мухторхон ўйланиб қолди. — А. Қаҳҳор, Сароб

4. с. т. Қарта ўйинида: тождор чол расми тасвирланган, куч жиҳатидан туздан кейин турадиган қарта.

5. кўчма Нарса ёки кимсаларнинг энг яхшиси, сараси.

Қушлар шоҳи — бургут.

Неча юзлаб таомлар орасида палов миллий пазандаликнинг шоҳ таоми ҳисобланади. — К. Маҳмудов, Ўзбек тансиқ таомлари

Шоҳ қиз, шакар қиз, қизларнинг гули, Қошларингни кўрсатгил, мен унинг қули. — С. Айний, Дохунда

Бир юлдуздир етти кўкда — фалакда, Коинотнинг машъалига ўхшатдим. у дунёга тақдим қилди шоҳ асар, Мен ҳам унга шу достонни яратдим. — М. Шайхзода

6. Баъзи сўз бирикмалари таркибида “бош“, “асосий“, катта деган маъноларни билдиради (бундай сўз бирикмаларининг баъзилари қўшма сўзга айланган ва айланмоқда).

Шоҳ кўча. Шоҳ бекат.

Сирдарё тўсилиб, шоҳ тўғон қурилди. — Газетадан

от тиб. Ниҳоятда кучли, фавқулодда таъсиротлар (оғир жароҳат, куйиш, миокард инфаркти, буйрак санчиши, мос бўлмаган қон қуйиш, руҳий касаллик ва шу кабилар) натижасида марказий нерв системаси, қон айланиши, нафас системалари фаолияти ҳамда моддалар алмашинувининг кескин бузилиши билан ифодаланадиган, ҳаёт учун хавфли оғир патологик жараён.

от Юнгдан тўқилган қалин мато, юнг газ-лама.

Шол бозори.

Бу бошига шолдан салла ўрайди. — Фозил шоир

Икки қиз чайқалган чойнак-пиёлаларни, туя юнгидан тўқилган шол дастурхонга ўралган нонларни келтириб, меҳмонлар олдига қўйдилар. — С. Айний, Қуллар

Шамоллатди молларин, Ипак-бахмал, шолларин. — Қ. Муҳаммадий

от 1. Қуёш ботиб, қоронғилик туша бошлаган пайт ва шу пайтда ўқиладиган намоз.

Одамлар ташқарига чиққанда, шом қоронғиси чўккан эди. — С. Кароматов, Сўнгги бархан

Анзират билан Анорхоннинг сариқ ва кўк рўмолларигина шом қоронғисида шарпадай милтилларди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

2. Қуёш ботгандан бошлаб, мағриб уфқидаги қизил шафақ кўринмай қолгунча ўқиладиган намоз (беш вақт намознинг тўртинчиси).

Шомни ўқигандан кейин Анвар Султонали мирзодан изн олиб чиқди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Мачитдан шом азони эшитилди. Супадагилар баҳсни тўхтатиб, таҳоратга қўзғалишди. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

3. кўчма Қоронғилик

Ҳовлига шом тушди. Аваз деразани очиб Жуманиёз! деб чорлади. — С. Сиёев, Аваз

от 1. Эришилган ҳурмат, обрў, шараф, шавкат.

Сенга дўст бўлиб ортди Шон ила шуҳратимиз. — Ғайратий

Яраланган Ватан томирига Қуйди иссиқ юрак қонини, Шу муқаддас ер замирига Қони билан ёзди шонини. — Т. Тўла

2. Машҳурлик ҳолати; довруқ, донг, шуҳрат. Пахта териб ўтар узун кун, Ошиб тўлар унинг плани, Иши бўлар унинг овоза —

Достон бўлар донги ва шони. — Ҳ. Олимжон

Ҳаётга ёмон ёʻлни қўйиб, яхши ёʻлдан бориш — адабийлик ёʻлидир. Шу ёʻлдан борган кишининг номи ўчмайди, унинг шони умридан узоқ яшайди. — М. Исмоилий, Одамийлик қис-саси

3. Ғурур, фахр.

Пахта — бизнинг шонимиз.

Қайнаб тошсин нефт булоқлари, Нефт мамлакатимизнинг шонидир. — Ё, Мирзо