Qidiruv

ot 1. din. Muqaddas deb ajratib qoʻyilgan, kirish taqiqlangan joy (masalan, Makka shahrida Muhammad paygʻambarning maqbarasi).

2. tar. Hovlining ayollar uchun ajratib qoʻyilgan qismi, ichkari (asosan, oliy, yuqori mansabdorlar xonadonlarida).

Xon aʼyonlarga ruxsat berib, haramga kirgan, oʻrdaning kunduzlik xodimlari tarqalishib, faqat kecha beklari, xon soqchilari, doimiy xodimlar qolgan edilar. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Goʻroʻgʻli ana shunday nasihatlarni qilib, oʻzi haram sari qarab ketdi. — Gulihiromon

ot 1. Kishi va narsalarning yoki ularning qismlarining tinch holatdan chiqishi: qoʻzgʻalishi, qimirlashi va shu kabilar; tinch holatga qarama-qarshi holat.

Odamlarning koʻzlarida, harakatlarida qandaydir notinchlik sezdi — Yoʻlchi. Oybek, Tanlangan asarlar

Uning yurishlari, kiftlarining harakati nihoyatda chiroyli edi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Bu qorongʻilikda allaqanday maxluqlarning lip-lip harakati arang koʻzimga chalinardi. — E. Raimov, Ajab qishloq

Qudratli gʻildiraklar harakatidan kelayotgan ovoz Oybekni xayolga chorladi. — Gazetadan

2. Ishni bajarishda faoliyatning holati, bajaruvchining faoliyat tarzi, yoʻsini.

Hali oʻrinlarini yigʻishtirib ulgurmagan jangchilarning harakatida shoshqaloqlik koʻrindi. Shuhrat, — Shinelli yillar

3. Kishi tana aʼzolarining maʼlum bir maʼno, mazmunni ifodalovchi harakat-holati.

Tabib qoʻrboshiga nimadir dedi. Uning yuz va qoʻl harakatidan sizdan nima ketdi, bir koʻraylik, degan maʼno anglashilib turar edi. — A. Qahhor, Koʻr koʻzning ochilishi

Ular eng ibtidoiy tilga — harakatlar, imolar bilan fikr uqtirishga murojaat qildalar. — Oybek,Tanlangan asarlar

Xotin uning harakatidan oʻpich ber degan maʼnoni angladi — A. Qahhor, Notiq

4. Biror ishga kirishish, biror narsa qilishga urinish; intilish, tirishish.

Oʻgʻlini oʻqitish uchun qilgan hamma harakatlari bekor ketdi.

Sherali hamshiraning harakatini kuzatarkan, yuragi siqilib, zoʻrgʻa gapirdi. — S. Karomatov, Oltin qum

Mutalning birinchi harakati boʻsh ketdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Ahmadjon bir harakat bilan pulemyot tepkisini bosdi. — A. Qahhor, Oltin yulduz

5. Payida boʻlish; taraddud.

Rejamiz amalga oshayotganiga suyunib, toʻy harakatiga tushdik. — Mushtum

Qorining xotini dasturxon harakatida yurganida, u gap boshladi. — Mirmuhsin, Bir xum tilla

Yaxshisi, qayin otangga uzringni aytib, bu uydan ketish harakatini qil. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

6. Xatti-harakat; qiliq.

Uning bu harakatlari koʻpchilikni ranjitdi.

Sirojning gap va harakatlaridan samimiyat, soddalik yogʻilib turar edi. — F. Musajonov, Huri

7. Makonda biror yoʻnalish boʻyicha boʻladigan siljish, yurish va boshqalar

Koʻcha harakati. Yoʻl harakati qoidalari. Transportlar harakati.

8. koʻchma Oʻsish, rivojlanish.

Jamiyat olgʻa qarab harakat qilar ekan, yoshlar ham oʻsha baravarda oʻsishlari kerak. — Gazetadan

9. fls. Moddaning yashash usuli, uning umumiy ajralmas xususiyati, moddiy dunyoning oʻzgarishi va rivojlanishining toʻxtovsiz jarayoni.

Modda doimo harakatda.

Materiyaning asosiy namoyon boʻlishi esa harakat, fazo va vaqt bilan bogʻlangandir. — Fan va turmush

10. Maʼlum maqsadga qaratilgan aqliy yoki jismoniy faoliyat; ish, mehnat.

Harakat, harakatda — barakat. — Maqol

Polvonyopda kecha-yu kunduz harakat toʻxtamas, yuk ortilgan kemalar bu keng, sunʼiy anhor orqali Amudaryoga borar, undan Orol dengiziga tushib, Gʻazzoliga ketardi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

11. koʻchma Belgili maqsad koʻzda tutilgan ijtimoiy faoliyat.

Milliy ozodlik harakati. Ishchilar harakati. Tajovuzkorlik harakati. Yadro qurollaridan voz kechish harakati.

Afgʻoniston mustaqilligini koʻzlovchi yosh afgʻonlar harakati boshlanadi. — Mirmuhsin, Chodrali ayol

sft. 1. Harakat qiladigan, qimirlaydigan, siljiydigan.

2. Biror ish qilishga urinadigan, tirishadigan, harakatchan.

ot ayn. Haram 2.

Chap tomonida amirning haramxonasiga va qushbegining hovlisiga boriladigan yoʻlak. — S. Ayniy, Esdaliklar

inqilobdan ilgari shu bino haramxona boʻlib, unda kanizaklar turardi. — J. Sharipov, Xorazm

sft. 1. Harakat qilmaydigan, qimirlamaydigan, qoʻzgʻalmas holatli (holatda); bir joyda turib qolgan.

Kutilmagan gʻazabga uchragan Bozorov nima deyishini bilmay, tilsiz, harakatsiz, yogʻochday qotib turardi. — I. Rahim, Chin muhabbat

2. Biror ish qilishga urinmaydigan, tirishmaydigan; faoliyatsiz, sust.

Harakatsiz odam.

3. koʻchma Foydalanilmay, ishlatilmay yotgan holatda(gi).

Kitob oyligining oʻziga xos xususiyati shundaki, koʻpdan buyon harakatsiz yotgan eski kitoblarga ikkinchi umr baxsh etiladi. — Gazetadan

sft. 1. Tez harakat qiladigan, tez qimirlaydigan, serharakat.

Harakatchan hujayralar (biol.). Harakatchan bola.

Vasya deganda, bu yigitning kelishgan va harakatchan qomati odamlarning koʻz oldiga kelib turadi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

2. Sergʻayrat, ishchan.

Muhiddin Qoriyoqubov irodali, harakatchan, xushchaqchaq, ajoyib ovozli sanʼatkor edi. — T. Obidov, Yusufjon qiziq