Қидирув

1. белг. олм. Шахс ёки нарсаларни, уларнинг белгиси, ҳаракати ва бошқалар жиҳатдан бўлган туридан ажратиб (яккалаб) кўрсатади, шу тарзда белгилайди.

Ҳар тўкисда бир айб. — Мақол

Демак, бекор бўлмабди қурбон, Ҳар қурбонга бўлсин шарафшон! — Ҳ. Олимжон

Ҳожи бўлса, ҳар беш дақиқада ичкари томонга қулоқ солиб тўхтар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Рўзимбой элликларни қоралаган, басавлат, ҳар билаги келисопдай полвон киши эди. — С. Сиёев, Ёруғлик

Фотима янги кетмон билан ер чопар, ҳар урганда, ернинг киндигини узиб оламан дерди. — Т. Ашуров, Оқ от

2. Сўроқ олмошлари ва бир, нарса каби баъзи сўзлар билан бирикиб, белгилаш олмошининг умумлаштирувчи турига мансуб олмошларни ҳосил қилади.

Ҳар қандай тасодифнинг олдини олиш керак-да! — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув

Тилак тилар эл дуосида: Ҳар қайсингиз бўлинг мингга бош. — Ҳ. Олимжон

Ёмон одам бўлсангиз, мени ҳар нима қилишингиз қўлингиздан келар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

— Ҳар ким ўқийверса, подани ким боқади? — деди аччиқланиб — Мирзакаримбой. Ойбек, Танланган асарлар

Ҳайдар ота, ҳар нима бўлса ҳам Ултармага бориб, [Асрорқулни] кўриб келай, деб ёʻлга чиқди. — А. Қаҳҳор, Асрор бобо

3. Вақт, жой-макон билдирувчи баъзи сўзлар билан бирикиб, қўшма сўзлар ҳосил қилади:

ҳар доим, ҳар гал, ҳар сафар, ҳар замон ва бошқалар Ҳар вақт жуда эҳтиёт бўлиб муомала қилар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Ҳар замон яқин-йироқдан гадой товуши эшитилади. — А. Қаҳҳор, Бемор

[Гулнор] Ҳар гал кампир билан ёлғиз қоларкан, дарров қизнинг ҳолини сўрарди. — Ойбек, Танланган асарлар

Сайҳонликни ўрмон ҳар ёқдан ўраб олганди. — Ойбек, Қуёш қораймас

от эск. кт. Уруш, жанг.

Жаҳон кўз тутди бу қудратли ҳарбга, Ғалаба билан биз борардик — Ғарбга, Уйгун

Ҳарб илмида ҳамма ёʻл бекилганда, жангчи учун ўлимдан бошқа чора қолмагандагина, ўзини-ўзи ҳалок қилади, дейилади. — С. Аҳмад, Ҳукм

от абку Товуш (фонема)нинг ёзма нутқ учун қабул қилинган шакли, белгиси. Ҳар бир товуш (фонема), одатда, бир белги билан ифодаланади. Масалан, ҳарфлари. Баъзи фонемаларгина, маълум талаб, сабабга кўра, бирдан ортиқ белги билан ифодаланади.

тақ. с. Иссиқ, тез ёки оғир меҳнат, ҳаракат туфайли қийин, оғир нафас олиш ҳолатини билдиради.

от 1. дин. Муқаддас деб ажратиб қўйилган, кириш тақиқланган жой (масалан, Макка шаҳрида Муҳаммад пайғамбарнинг мақбараси).

2. тар. Ҳовлининг аёллар учун ажратиб қўйилган қисми, ичкари (асосан, олий, юқори мансабдорлар хонадонларида).

Хон аъёнларга рухсат бериб, ҳарамга кирган, ўрданинг кундузлик ходимлари тарқалишиб, фақат кеча беклари, хон соқчилари, доимий ходимлар қолган эдилар. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Гўрўғли ана шундай насиҳатларни қилиб, ўзи ҳарам сари қараб кетди. — Гулиҳиромон

от 1. кт. Шерик, жўра, улфат.

Мирвали бангининг ҳарифи ҳисобланган Ўтарбой унга жавоб берди. — А. Қодирий, Обид кетмон

Ахир, бекас бир нотавон, унутилган ғарибни Қаҳратон қиш кечасида ёʻқларди қай ҳарифи. — Р. Бекниёз, Тўтиё

2. Бирор кимсага зид ҳаракат қилувчи, қарши курашувчи; рақиб.

Кураш майдонига тушган полвон — эр Беллашиб олмоққа ҳариф чақирар. — М. Шайхзода.

Табибий билан муносабатлари бузуқлигини эшитиб, Саид Ғозига ўхшаган ҳарифлари пинҳона кулиб юрган эди — С. Сиёев, Ёруғлик