Поиск

Oʻzbek va ayrim boshqa turkiy xalqlar klassik adabiyotidagi tajnisli qofiya asosida, aruzning ramali musaddasi maqsur vaznida yaratiladigan toʻrt misradan iborat sheʼriy janr. Masalan: Yogʻdi javring oʻqi hajring toshidek, Qildi qon koʻnglum ichin ham toshidek, Sochqali mohim ayogʻigʻa sipehr, Koʻz yoshumning laʼl-u durrin toshidek. (Navoiy) Bu tuyuqdagi qofiya shaklan bir xil, mazmunan uch maʼnoga ega boʻlgan «toshidek» soʻzi asosiga qurilgan, yaʼni birinchi misrada — hajr toshi, ayriliqning qattiqligi maʼnosida, ikkinchi misrada — tashqarisi, sirti maʼnosida, toʻrtinchi misrada — qimmatbaho tosh maʼnosida qoʻllanilgan. Sheʼr vazni esa ramali musaddasi maqsur (foilotun, foilotun, foilun) dir. Klassik adabiyot namoyandalari Lutfiy, Navoiy, Bobir tuyuq janridan koʻp foydalanganlar. Tuyuq dastlab xalq ogʻzaki ijodida yuzaga kelgan boʻlib, keyinchalik yozma adabiyot vakillari tomonidan tajnis sanʼati vositasida klassik adabiyotga oʻtgan. Xalq lirikasida tajnis qoʻllash anʼanasi saqlanib qolgan boʻlsa ham, biroq asarning maxsus vazda yaratilishi barqaror emas. Navoiy oʻzining «Mezonul-avzon» asarida xalq ogʻzaki ijodida uchraydigan aruz vaznlarini koʻrsatar ekan, tuyuq janriga ham alohida toʻxtalib oʻtadi va quyidagilarni yozadi: «Yana turk ulusi, ba-, tuyuq