Поиск

voqelikdagi narsa va hodisalarning bogʻlanishlari, munosabatlari, muhim xususiyatlarini aks ettiruvchi tushuncha, kategoriya hamda qonunlar sistemasidan iborat ilmiy tafakkur formasi. N. ayrim faktlar, muammolar, gipotezalar hamda bilish metodlarini bir butun qilib birlashtirgan holda fanning asosiy komponentini tashkil qiladi. N. faktlarni kuzatish, eksperimentlar qoʻyish, tasvirlash, klassifikatsiyalash va umumlashtirish asosida paydo boʻlib, uning vazifasi muayyan fan sohasidagi zaruriyatlar negizida qonuniyatlar ochishdan iboratdir. Eng ilgʻor va revolyutsion N. markscha-lenincha N. boʻlib, u tabiat va jamiyat taraqqiyotining umumiy qonunlarini oʻrganadi., nazariya

oʻyinlar nazariyasi

tarjima nazariyasi. Soʻz sanʼatining muhim bir sohasi: badiiy tarjima sanʼati, tarjima prinsiplari haqida bahs yurituvchi filologik fan.

navbatlar nazariyasi

bilish protsessining manbalari va asosiy qonuniyatlari, haqiqatni aniqlashning forma va metodlari haqidagi taʼlimot. Materialistik B. n. sezgi, idrok, tasavvur va tafakkur real narsalarni, ularning xususiyat va munosabatlarini aks ettiradi, binobarin, barcha aqliy protsesslar oʻzining obyektiv mazmuniga egadir, degan qoidaga asoslanadi. Idealizm esa ruhni birlamchi deb, bilimlarning mazmunini, subyektiv sabablarga koʻra, sof ruh tomonidan yaratilgan degan uydirmaga asoslanadi. Dialektik materializm B. n. ning asosiy prinsipi obyektiv olam inson irodasi va ongidan tashqari mavjuddir, olam harakatdagi materiyadan iborat, bilish esa materiyaning formalari, xususiyat va munosabatlarini aks ettirishdir, degan qoidaga asoslanadi. Dialektik materializm B. n. dunyoni va uning qonuniyatlarini bilish mumkin degan qoidaga koʻra, obyektiv bilishni inkor qiluvchi agnostitsizmga qarshidir. Dialektik materializm B. n. bilish ijtimoiy amaliyotga asoslanadi, degan qoidaga tayanadi. Bilish protsessi ikki bosqichdan iborat boʻladi (q. Ratsionalnoye poznaniye, Chuvstvennoye poznaniye)., bilish nazariyasi

adabiyot nazariyasi. Adabiyotshunoslik fani (q. Literaturovedeniye)ning tarkibiy bir qismi boʻlib, adabiyotning oʻziga xos xususiyatlarini inson maʼnaviy faoliyatining maxsus shakli sifatida tahlil etadi, adabiyotning taraqqiyot qonunlarini, tur va janrlarini, kishilik jamiyati rivojidagi oʻrni va rolini, badiiy asarlarni tadqiq etish metodlari va prinsiplarini, asarlar tuzilishining tarkibiy xususiyatlarini, badiiy asar tili va boshqa tasviriy ifoda vositalarini oʻrganadi. Adabiyot barqaror va doim takrorlanib turuvchi xususiyatlarga ega boʻlgani uchun adabiyot nazariyasi adabiyot taraqqiyotini boshqarib boruvchi ana shu umumiy qonunlar asosida badiiy asarlarni tahlil etish prinsiplari va metodikasini, uslub va oqimlarni, adabiy jarayonni belgilab beradi.