Поиск

sinonim, maʼnodosh, bir maʼnoli

1. Sinonimlar. 1. Maʼno jihatdan bir-biriga yaqin yoki teng, bir xil tushunchani ifodalovchi, ammo belgilari yoki uslubiy boʻyoqlariga koʻra, baʼzan esa har ikkala jihati bilan ham farq qiladigan soʻzlar; odatda, sinonimlar bir soʻz turkumiga oid boʻladi va fikrning bir-birining oʻrnini bosadigan elementlari sifatida namoyon boʻladi.

2. Leksik maʼnolari toʻliq yoki qisman bir-biriga mos keladigan, bir soʻz turkumiga tegishli boʻlgan soʻzlar.

3. Baʼzan soʻzlar maʼnosiga koʻra bir-biriga shunchalik yaqin boʻladiki, ularning nutqda toʻgʻri qoʻllanilishi ularning semantik belgilari va uslubiy xususiyatlarini aniq ajratishni talab qiladi. Sinonim soʻzlar (maʼnodosh soʻzlar) bir tushuncha doirasidagi turli maʼno qirralarini anglatadi. Maʼnosi juda yaqin soʻzlar tilda juda kam uchraydi. Shu bois soʻzlar maʼno jihatdan bir-biriga yaqin yoki juda yaqin boʻlishi mumkin. Sinonim soʻzlar, asosan, baʼzi soʻzlardagi tushuncha nozikliklariga vaqt oʻtishi bilan “soya solinishi” natijasida maʼno jihatdan bir-biriga yaqinlashishidan yuzaga kelgan. Hozirgi oʻzbek tilida qoʻllanib kelayotgan sinonimlarning salmoqli qismini, yaʼni sinonimik qatorni sof turkiy soʻzlar bilan yonma-yon qoʻllanuvchi arabcha, forscha va Yevropa tillaridan oʻzlashgan soʻzlar tashkil etmoqda. Masalan: koʻz – chashm (fors.), dudoq – lab (fors.), buyruq – amr (ar.) kabi. Sinonimlar bir soʻz turkumiga oid boʻlib, bir narsa yoki hodisani turli belgi

1. Sinonimik qator. 1. Soʻzlar ifodalagan sifatning intensivligi va belgilariga koʻra joylashtirilgan maʼnosi bir-biriga yaqin, bir maʼnoli soʻzlar (sinonimlar) qatori.

2. Leksik yoki frazeologik sinonimlar qatori. Sinonimlar yigʻindisi sinonimik qatorni tashkil etadi. Bir sinonimik qatordagi soʻzlar bir umumiy maʼnoni ifodalaydi. Lekin ular bir-biridan xususiy maʼnolariga koʻra farqlanadi. Masalan: inson (ar.) – kishi – kimsa – shaxs – odam; doʻst – oʻrtoq; ovqat – taom – yemak – osh, qari – keksa kabi. Sinonimik qatorda maʼnosi barcha uslublar uchun umumiy, betaraf soʻz dominanta boʻladi. Qolganlarining maʼnosi oʻsha asos soʻzga qiyosan olinadi. Chunonchi, yuqorida berilgan