Поиск

quruqlik yoki okean tubi relefining tektonik shaklini ifodalaydigan morfotektonik termin. Rift megosiljimasi (S.V.Karey, 1956) yoki yirik, uzoqqa choʻzilgan yoriq (L.U.Sitter, 1964) terminlari sinonimidir. R.v.ning ikki strukturali turi ajratiladi: 1) kontinental vodiy — relefning birlamchi tektonik elementi boʻlib, ekzogen jarayonlar taʼsirida oʻzgargan boʻlishi mumkin. U choʻziq vodiy koʻrinishida ifodalanib, bir-biriga qarab yotgan, moʻtadil subparallel tashlama-uzilmalar oraligʻidagi bloklarning pasayishidan hosil boʻladi; 2) okean turi — okean tubining birlamchi tektonik elementi boʻlib, uzoqqa choʻzilgan depressiya koʻrinishida ifodalanadi. U okean oʻrtaliq togʻ tizmalarining yon tomonlarini uning choʻqqisiga nisbatan siljishidan hosil boʻladi. Siljish tezligi R.v. tubidan oqib chiqayotgan magmaning yuqoriga koʻtarilishi bilan aniqlanadi. Ayrim mualliflar (Ye.G.Mirlin, 1985 va b.) R.v.ning uchinchi turi — qitʼalararo R.v.ni ajratadilar. Bu tur rift hosil boʻlishi tadrijida oraliq oʻrinni egallaydi. Kontinental R.v.ning rivojlanish bosqichlarida qitʼa poʻst toʻliq ikkiga boʻlinadi, oraliqda okean bilan bogʻlangan dengiz havzasi barpo boʻladi. Ushbu havza tubi markaziy koʻtarilmaning oʻq zonasida uzluksiz hosil boʻlayotgan okean turidagi poʻstdan iborat. Lekin, bu joyda okean togʻ havzasi va okean oʻrtaliq tizmalari toʻliq namoyonlanmaganligi, Rift vodiylari

katta chuqurlikdan-astenosferadan moddalarning yoriqlik boʻylab chiqishi, litosferani koʻtarishi va siljitishi hamda kontinental va okean riftogenezi bilan ifodalanadigan jarayon. Bunday hollarda riftogenezni harakatga keltiruvchi mantiya oqimlari chiqayotgan joylar rift zonasi chegaralarini belgilaydi. F.r. taʼsirida rift zonalarining hosil boʻlishi kam kuzatiladi. Ular asosan subduksiya zonalari ostida yuzaga keladi deb taxmin qilinadi. Soʻrilayotgan plitaning terminal va mexanik taʼsiridan uning ustida konvektiv sistema hosil boʻladi va u oʻz navbatida, litosferaning osiq qanotiga taʼsir etib yoy orti riftlarining paydo boʻlish joyi va vaqtini belgilaydi., Faol riftogenez

litosfera plitasiga tashqi kuchlarning yonlama taʼsiridan yuzaga keladi. D.Terkott va E. Oksburglar (1973) fikricha, bunday tashqi kuchlar katta masofada, yuqori kuchlanish bilan gorizontal yoʻnalishda litosferaga taʼsir etib, litosferaning kengayishiga va qalin-, Sust riftogenez