Қидирув

сатира, ҳажв. Ижтимоий ҳаётдаги нуқсонларни, айрим шахс ёхуд социал гуруҳларга хос камчиликларни қаттиқ масхаралаб, танқидий руҳ билан ёзилган асар. Сатира термини кенг маънода, биринчидан, шахснинг воқеликка танқидий муносабатини, иккинчидан, танқидий руҳдаги тасвир, мақола ва бадиий асарларни англатади. Бу икки тушунча бир-бирини инкор этмайди. Аксинча, улар ўзаро мустаҳкам боғлиқдир. Ҳар қандай сатирик асарнинг яратилишига шахснинг, яъни ижодкорнинг воқелик ва кишиларга нисбатан туғилган танқидий муносабати туртки бўлади. Сатирик бадиий асарлар, одатда, қўшиқ ва соф лирик асарлардан ҳажман катта бўлади. Чунки, Белинский айтганидек, сатирада ижодкорнинг мавзуга қараши ўз сезги, ҳис-ҳаяжонларидан устун туради. Сатирик асарлар турли жанрларда ҳам наср, ҳам назм шаклларида яратилиши мумкин. Масалан, В. Маяковскийнинг «Мажлисбозлар» шеъри, Н. В. Гоголнинг «Ревизор» комедияси, М. Е. Салтиков-Шедриннинг «Бир шаҳар тарихи» повестлари сатирага мисол бўла олади. Сатира қадимги Рим адабиётида Гораций ва Ювенал томонидан кўплаб яратилган. Италия адабиёти тарихида, айниқса, Империя даврида ижод этган Децим Юний Ювенаниш сатирик асарлари машҳур. У ўз сатирасида турли табақа вакилларини — императордан тортиб бузуқи аёл ва эркакларгача қаттиқ танқид қилади. Жамиятга танқидий руҳ билан қараш асосан танқидий реализмга хос хусусиятдир. Шунинг учун танқидий реализм вакиллари кўплаб сатира асарлари яратганлар.

Халқ эртакларининг бир тури бўлиб, уларда золим хонлар, порахўр қозилар, хасис бойлар, нодон кишилар танқид қилинади, эзгулик улуғланиб, ёвузлик қораланади. Сатирик эртаклар барча халқлар фолклори учун хосдир., сатирик эртак, ҳажвий эртак

Сатира жанрининг бир тури бўлиб, бундай ҳикояларда одатда ижтимоий ҳаётдаги жамият манфаатига зид бирор воқеа-ҳодиса ёки шахслардаги салбий хусусият (амалпарастлик, хушомадгўйлик, жоҳиллик каби)лар фош этилади., сатирик ҳикоя, ҳажвий ҳикоя

Масалан, А. Қаҳҳорнинг «Майиз емаган хотин» номли ҳажвий ҳикоясида ўта диндор ва лақма киши образи яратилган.

Комедиянинг бир тури. Ҳар қандай комедияда ё аччиқ ҳажв, ё енгил кулгу ҳукмронлик қилади. Аччиқ ҳажв ҳукмрон бўлган комедия сатирик комедия дейилади. Киши характеридаги бирор камчилик енгил кулгу билан танқид қилинган драмалар юмористик комедиялардир. Бунга А. Қаҳҳорнинг «Аяжонларим» комедиясини кўрсатиш мумкин. Ҳажвий комедиянинг асосчиси қадимги грек комедиянависи Аристофандир. Грек комедияси трагедиянинг сўниш даврида ривожланди. Шу сабабли Аристофан ўзининг сатирик комедияларида трагедияларни масхара қилади. Аристофаннинг сатирик комедиялари қадимги адабий танқидчиликнинг ёрқин намуналари бўла олади. Сатирик комедиялар ҳозирги кунда ҳам яратилмоқда., сатирик комедия, ҳажвий комедия