Поиск

Badiiy adabiyotdagi uch asosiy turning biri. Lirikada epik va dramatik turlardan farqli oʻlaroq, voqelik shaxsning his-tuygʻulari, kechinmalari, idroki orqali aks etadi. Voqelikning subyekt qalb prizmasi orqali aks etishi lirika qiyofasini belgilovchi muhim xususiyatdir. Mana shu belgilovchi xususiyat lirikada juda koʻp masalalarning oʻziga xos shaklda hal etilishini talab qiladi. Lirikada xarakter, konflikt masalalari shular jumlasidandir. Lirikada voqelik qarama-qarshi tendensiyalar kurashi orqali aks etadi. Biroq bu qarama-qarshilik eposdagidek voqea orqali emas, balki tuygʻular ziddiyati, kurashida namoyon boʻladi. Demak, epos va dramada voqealar dialektikasi, lirikada esa kechinmalar dialektikasi yetakchilik qiladi. Kechinmalar dialektikasi lirik konfliktdan iborat boʻlib, u hamma vaqt keskin chegaralangandir. Bu konflikt asosan eskilik va yangilik, yaxshilik va yomonlik, goʻzallik va xunuklik, olijanoblik va pastkashlikdan iboratdir. Lirik xarakterni yuzaga keltiruvchi hayotiy konflikt uch koʻrinishda gavdalanadi: 1) aktiv iqror (tasdiq); 2) aktiv inkor; 3) ham iqror, ham inkor. Aktiv inkorda konflikt qutblarining ijobiy tomoni tasdiqlanadi va shu orqali mantiqan ikkinchi qutb inkor etiladi. Aktiv inkorda konflikt qutblarining salbiy tomoni qatnashadi. Ijodkor uni inkor qilish orqali mantiqan ijobiy qutbni tasdiqlaydi. Ham iqror, ham inkorda konflikt qutblarining har ikkisi ham yonma-yon keskin kontrastda tasvirlanadi. Ijodkor birini tasdiqlash orqali ikkinchisini inkor etadi. Lirikada konfliktning bu turi zarur ohangning tiniqroq jaranglashiga — yetakchi poetik gʻoyaning taʼkidlanishiga, lirik xarakterning jozibali namoyon boʻlishiga katta imkoniyat beradi., lirika

intim lirika

Lirik turga mansub janrlardan biri: tabiat manzaralari va yil fasllarining turli koʻrinishlarini qahramonning lirik kechinmalari orqali aks ettiruvchi sheʼr. Chunonchi, H. Olimjonning «Oʻrik gullaganda», «Baxtlar vodiysi», Uygʻunning «Oltin kuz», «Nazir otaning gʻazabi», Gʻ. Gʻulomning «May manzarasi», «Qor» kabi sheʼrlari peyzaj lirikasining namunalaridir., peyzaj lirikasi yoki tabiat lirikasi

Shoirning biror hayotiy masala haqidagi qarashini ifodalovchi lirik sheʼr. Meditativ lirika sentimentalistlar hamda romantiklar poeziyasida kuchli mavqega ega boʻlgan. Chunki ularning badiiy ijoddagi prinsiplariga lirikaning bunday xili mos kelar edi. XIX asr rus adabiyotshunosligida meditativ lirika termini kinoyali maʼnoda ham qoʻllandi. Masalan, V. G. Belinskiy realistik poeziyadan uzoq, koʻpincha quruq oh-voh bilan toʻla sheʼrlarga nisbatan mazkur terminni qoʻllaydi., meditativ lirika