Yaxshi niyat — yarim davlat

Bir bor ekan, bir yoʻq ekan, niyati buzuq, hammani oʻzidan bezor qilgan bir oʻgʻri bor ekan. U oʻgʻirlikdan topgan pulini karta oʻynab yutqazar, hamma vaqt yolgʻonni doʻndirib, kishilarni aldab ketar ekan. Bir vaqt uning ishi yurishmay qolibdi. Qarasa, hamma oʻzini undan chetga oladigan boʻlib qolibdi. Bir kuni odamlardan shu yurtda Xotami Toyga oʻxshagan bir kishi borligini va uning kim nima soʻrab borsa, surishtirmay soʻragan narsasini berishini eshitib, shuning uyiga boribdi. Borsa, oq soqol bir nuroniy odam koʻrpachada oʻtirgan emish. Salom berib kiribdi. Saxiy odam ham oʻrnidan turib kutib olibdi. Yaxshilab qornini toʻygʻazibdi-da, keyin: «Xizmat», debdi. Shunda oʻgʻri yigit:

— Men sizdan uch ming soʻm pul soʻrab keldim, albatta bir vaqti bilan qaytaraman, — debdi.

— Uch ming desang uch ming bor, bolam, — deb saxiy odam uch ming soʻmni sanab yigitga beribdi.

Yigit pulni olishi bilan: «Endi senga pulni qaytarib boʻpman, topar oyda olarsan!» deb koʻnglidan oʻtkazibdi-da, joʻnab ketibdi. Bir oz yurgandan keyin pulni sanab koʻrmoqchi boʻlib, choʻntagini paypaslabdi. Qarasa, pul yoʻq. Tushirib qoʻygan boʻlsam kerak, deb oʻylabdi. Bu voqeani oʻziga oʻxshagan bir doʻstiga aytgan ekan, u:

— E, yana bor, u laqmani yana uch mingini olmaysanmi? — debdi.

Yigit saxiy odamning oldiga kelibdi.

— Menga yana uch ming soʻm kerak boʻlib qoldi, men bir vaqti bilan hammasini qaytaraman, — debdi yigit.

— Mayli, yana uch mingni ol, — debdi saxiy odam. Yigitga uch ming soʻm pulni yana sanab beribdi. Yigit yana buzuq niyatini ishga solib, pul berganni ichida soʻkib, joʻnab ketibdi. Bir necha daqiqa yoʻl yurib choʻntagiga qoʻlini tiqsa pul yana yoʻq emish. Yigit hayron boʻlibdi. Nima balo pulni sanab oldim, choʻntagimga soldim… Yigit xafa boʻlibdi, oldiga oʻziga oʻxshagan doʻstlari kelgan ekan, ularga ham qaramay oʻtaveribdi. Oxiri bir cholning oldiga borib boʻlgan ishlarni aytib beribdi. Shunda chol yigitga:

— Bolam, «Yaxshi niyat — yarim davlat» — deb bejiz aytmaganlar. Niyating yomon boʻlsa qoʻlingdagini ham oldirasan. Sen hamma yomonliklaringni yerga koʻm, yaxshi odamlar bilan boʻl. Shunda sen baxtli boʻlasan. Sen oʻsha odam oldiga borib yana pul olishing mumkin. Ammo niyating xolis boʻlsin, — deb yigitga maslahat berib yuboribdi. Yigit «borsammi, bormasammi?» deb oʻylanib, bir necha kunni oradan kechirib, bir kuni yana pul soʻrab boribdi. Nuroniy odam ham: «Kel, oʻgʻlim kel, kel. Yaxshi kelding, bir yordamlashib yuborsang boʻlardi, — deb yigitning oldiga bir necha ming pulni tashlab, — bularni sanab ber», deb oʻzi boshqa xonaga kirib ketibdi. Yigit koʻnglida: «Nega mening oldimga shuncha dunyoni toʻkib ketdi. Mendan gumon ham qilmadi, oʻgʻirlab ketar deb ham oʻylamadi» — degan gaplarni oʻtkazib, pullarni taxlab, sanabdi. Lekin bir diramni ham choʻntagiga solmabdi. Halol sanab, niyatini ham buzuq xayollarga burmabdi. Bir necha daqiqalardan soʻng uy egasi kelib yigitga: «Xush keldingiz, oʻgʻlim, ovqatdan oling, choy iching, dam oling», — deb, yigitning qornini toʻygʻazib, dam oldirib, keyin yigitdan soʻrabdi.

— Xoʻsh, xizmat?

— Ota, ozgina muhtojlik boʻldi. Bir oz pul berib tursangiz, men sizga keyin qaytarib bersam, — debdi yigit.

— Bolam, istaganingni aytib, keragini sanab olaver, — debdi saxiy odam va yigitning oldiga bir dasta pul qoʻyibdi.

Yigit toʻrt ming soʻm pulni sanab olibdi-da, xayr-xoʻshlashib ketibdi. Oʻzicha oʻylabdi: «Bu odamiing oldiga uch marga keldim va har safar ham koʻnglimga sigʻgan pulni oldim. Lekin biror marta mening na ismimni, na turar joyimni soʻradi. Bunchalik saxiy, yaxshi odam boʻlarkan-da. Agar oʻlmasam olgan oʻn ming soʻm pulimni bir yoʻlasi ustida sovgʻasi bilan qaytaraman, shu nuroniy kishiga bundan keyin bolasiday xizmat qilganim boʻlsin…»

Bir necha daqiqa yoʻl bosgandan keyin yana qoʻrqa-pisa choʻntagiga qoʻlini solibdi. Qarasa pul turganmish. Sevinganidan bozorga boribdi-da, bir kosibga:

— Mening toʻrt ming soʻm pulim bor, menga bir hunar oʻrgating, ham hunarmand boʻlgunimcha shu pulimni ishlatib turing, — debdi.

Kosib aytibdi:

— Men seni boshqa bir hunarmandga beray, lekin pulingni oʻzim ishlatay. Bir yildan keyin pulingdan qancha foyda chiqsa hammasi oʻzingga buyursin, — deb, kosib yigigni gilamdoʻzga shogird qilib beribdi.

Yigit bir yilda gilam toʻqishni oʻrganibdi. Kosib esa yigit bergan toʻrt ming soʻm pulidan yigirma besh ming soʻm foyda koʻribdi. Bir kuni yigitni oldiga chaqirib:

— Bolam, men sen bergan toʻrt ming soʻmdan yigirma besh ming soʻm foyda koʻrdim. Sen shu pulni ol, — deb yigitga yigirma besh ming soʻm pulni beribdi.

Yigit pulning yarmini olib, yarmini kosibga qaytaribdi-da:

— Agar, siz meni gilamdoʻzga shogird qilib bermaganingizda men hunar oʻrganmagan boʻlardim, men shaharning eng oldingi gilamdoʻzlaridan biriman. Xalq meni hurmat qiladi. Men baxtimdan shodman. Shuning uchun menga yarmi boʻladi, — debdi.

Kosib ham yigitdan xursand boʻlibdi. Yigit pulni olib, oʻzi hunar qilib toʻqigan bir kichik gilamni koʻtarib, saxiy odamning oldiga boribdi.

— Men sizdan uch yoʻlasi pul oldim va hammasi oʻn ming soʻm pul boʻldi, mendan shu omonatingizni oling, — debdi yigit.

— Mendan, — debdi nuroniy odam, — toʻrt ming soʻm pul olgansiz, olti ming soʻm pul esa siz eshikdan chiqar vaqtingizda hovlimga tushib qolgan edi. Faqat soʻnggi olgan pulingizni olaman.

Yigit soʻrabdi:

— Nega, axir? Men sizdan olib choʻntagimga soldim, eshikdan chiqdim, qanday tushib qoldi?

— Bolam, avvalgi ikki yoʻla pul olganingizda niyatingiz yomon edi, yomon niyat bilan kelgandingiz, shuning uchun pul sizga yuqmadi. Keyin sizda yaxshi niyat paydo boʻlib keldingiz va olgan pulingiz foyda berdi. Bolam, niyatingizdan baraka toping, hamisha yaxshi niyat bilan birovning hovlisini bosing, — debdi va yigitdan faqat toʻrt ming soʻm pulni olibdi. Yigit esa oʻzining hunaridan sovgʻa qilib atagan gilampi tutqazibdp. Nuroniy odam gilamni olib, yigitning peshonasidap oʻpib, fotiha beribdi. Shunday qilib niyatini yaxshi qilgani uchun yigit boyibdi va hammaning hurmatiga sazovor boʻlib yashabdi. U hozir ham mehnat qilib yaxshi yashayotgan emish.