Yakkadikiltak bilan Toʻqqiztoʻqaltak

Bor ekan-da, yoʻq ekan, och ekan-da, toʻq ekan, bir kampirniig yolgʻiz oʻgʻli bor ekai. Uning oti Yakkadikiltak ekan. Yana bir kampirning toʻqqizta oʻgʻli bor ekan. Ularni Toʻqqiztoʻqaltaklar deb chaqirar ekanlar.

Yakkadikiltak Toʻqqiztoʻqaltaklar ham arava yasab, sotishar ekan. Yakkadikiltak yolgʻiz oʻzi toʻqqizta arava yasaganda, Toʻqqiztoʻqaltaklarning hammasi bittadan toʻqqizta arava yasashar ekan. Tuqqiztoʻqaltaklar Yakkadikiltakni hech koʻra olmas ekanlar, doim unga hasad qilar ekanlar.

Bir kuni kechasi aka-ukalar Yakkadikiltaknikiga kelishibdi. U uxlab yotganida, yasab qoʻygan tayyor aravalarini kuydirib ketishibdi. Aravalar kuyib, kul boʻlibdi.

Erta bilan Yakkadikiltak turib qarasa, hamma aravalar kuyib, kul boʻlib yotganmish. «Ey, bu oʻshalarning ishi» deb, kullarni bir qopga solib, ogʻzini bogʻlab, yoʻlga tushibdi. U keyingi qishloqqa yetib borganida namoz vaqti ekan. U koʻchada yurgan bolalarga:

— Bunga tegmanglar, bu qopda tilla bor, — deb tayinlab, oʻzi namoz oʻqigani kirib ketibdi. Bolalar kiziqib, qopning bir chetini teshib koʻribdilar. Qarashsa qopda kul emish. Yakkadikiltak namozdan chiqib, koʻrsaki, qopining bir chetidan kul toʻkilib yotibdi.

— Voy-dod, mening tillalarimni olib, oʻrniga kul solib qoʻyibdilar, — deb baqira boshlabdi. Odamlar toʻplana boshlabdilar. Ular Yakkadikiltakning gaplariga ishonib:

— Hech jahonda kul ham olib yurarmidi, tilla boʻlsayam, bordir, — deb odamlarning rahmi kelib unga pul toʻplay boshlashibdi.

Yigʻilgan pullar yarim qopdan oshibdi. Yakkadikiltak pullarni eshakka yuklab, oʻz uyiga qaytayotganda yoʻlda Toʻqqiztoʻqaltaklarni uchratib qolibdi. U qopini birtepsa, pullari shaldur-shuldur qilib ketibdi. Aka-ukalar xayron boʻlib qarashibdi va Yakkadikiltakdan:

— Qayerlardan kelyapsan? — deb soʻrashibdi.

— Ey, kechasi sizlar aravalarimni kuydirib, menga foyda qildinglar. Kulni qopga solib, ketaversam, hamma chiqib bir siqimdan olib, pul tashlab ketaverishdi, hamma yogʻim pulga toʻlib ketdi, — debdi Yakkadikiltak.

Aka-ukalarning battar jahli chiqib, boshqa yoʻllarini izlay boshlabdilar. Ular, «hoynahoy, qari onasi yoʻl-yoʻriq koʻrsatayotgan boʻlsa kerak» deb oʻylab, kampirni oʻldirmoqchi boʻlishibdi. Ular kechga yaqin yana Yakkadikiltakning uyiga borishibdi.

Kampirning uyqusi qochib, tashqarida uymalanib yurgan ekan. Toʻqqiztoʻqaltaklar kampirni oʻldirib, eshik tagiga tikka qilib oʻtqazib qoʻyishibdi. Yakkadikiltak onasidan xabar olgani eshikka chiqsa, onasi oʻlib yotgan emish. U bu ham Toʻqqiztoʻqaltaklarning ishi ekanligini sezibdi. Yakkadikiltak onasini eshakka mahkam qilib bogʻlab, tikka qilib oʻtqazibdi va yana yoʻlga chiqibdi. U qishloqqa kirib borib, «oʻlik ketdi, oʻlik ketdi» deb baqiraveribdi. Buni eshitgan odamlar, «bu tentak boʻlganmi», deb dalaga haydab yuboribdilar.

Yakkadikiltak dalada yurib, bir xirmonga toʻgʻri kelibdi. U xirmonga bugʻdoy uyulgan ekan. Yakkadikiltak eshagini qoʻyib yuborib, oʻzi esa bir chekkada pisib oʻtiraveribdi. Eshakni koʻrgan odamlar:

— Hoy kampir, eshagingni ol! — deb baqiribdilar, lekin kampir indamabdi. Odamlar uning yoniga kelib:

— Hoy, kampir, eshagingni olasanmi, yoʻqmi, — deb bir itarishgan ekan, kampir yiqilib tushibdi.

Buni koʻrgan Yakkadikiltak yugurib kelib:

— Mening onamni oʻldirib qoʻydilaring! — deb ayyuhannos solibdi.

Buni koʻrgan odamlar qoʻrqib ketishibdi va unga pul toʻplab berishibdi. Hammalari birga kampirni koʻmishibdi. Keyin Yakkadikiltak yoʻlga tushibdi, yana Toʻqqiztoʻqaltaklarga duch kelibdi.

— Qayerdan kelyapsan? — deb soʻrashibdi aka-ukalar.

— Ey, kechasi sizlar onamni oʻldirib ketganinglardan keyin, taʼziyaga odam aytib yursam, ular onangni tavob qilamiz, bir aylantirib yurgin, deyishdi. Keyin onamni eshakka mindirib, qishloqlarga olib bordim. Hamma onamni tavob qilib pul berdi, — debdi Yakkadikiltak.

Bu gaplarni eshitgan aka-ukalar hayron boʻlib, endi Yakkadikiltakning oʻzini oʻldirmoqchi boʻlishibdi. Ular yana bir kuni kechasi Yakkadikiltak uxlab yotganini poylab uyiga kirishibdi. Uni qopga solib, daryoga tashlamoqchi boʻlishibdi.

Yoʻlga chiqishibdi, daryogacha hali bor ekan. Yoʻlda, «bir oz dam olaylik», deb toʻxtab, uxlab qolishibdi.

Bir vaqt Yakkadikiltak uygʻonib ketibdi, koʻzini ochib qarasa, qopning ichida yotganmish. U yumalab-yumalab «aka-ukalardai uzoqlashibdi va odamlarning qadam tovushi kelayotgan tomonga qarab surilaveribdi. U yoʻlovchilarga:

— Meni shu qopdan chiqarib yuboringlar, meni daryoga tashlashmoqchi, — debdi.

Ular qopning ogʻzini ochib qarashsa, bir yigit oʻtirganmish. U qopning ichiga katta-katta toshlarni solib, ogʻzini boyagiday qilib bogʻlab, aka-ukalarning yoniga olib borib qoʻyibdi. Uzoqdan choʻpon qoʻylarini boqib yurganini koʻribdi. U choʻponning yoniga borib qoʻylarini daryoning u betiga oʻtkazishga yordam berib tursa, yana Toʻqqiztoʻqaltaklarni uchratibdi.

Ular qarashsa, yana oʻsha Yakkadikiltak. Aka-ukalar bilmaslikka olib soʻrabdilar:

— Qayerlardan kelyapsan? Shuncha qoʻylarni qayerdan olding?

— Ey, sizlarning hamma qilgan ishlaring menga foyda keltirdi. Men daryoning ostidan shuncha qoʻylarni haydab chiqdim, oʻhoʻ, hali yana qancha qoʻylar bor u yerda, — debdi Yakkadikiltak.

Ular hayron boʻlishibdi. Hammalari birin-ketin oʻzlarini daryoga tashlabdilar. Suzishni bilmaganlari uchun choʻkib ketaveribdilar.

Shunday qilib Toʻqqiztoʻqaltaklar oʻlibdi, Yakkadikiltak boʻlsa ulardan qutulib, oʻz murod-maqsadiga yetibdi.