Tulki bilan mayna
Bir bor ekan, bir yoʻq ekan, katta oʻrmonda hayvonu jonu jonivorlar qatori mayna ham archaga in qoʻyib, tuxum qilib, bola ochib, ana endi men ham ona boʻldim, bugun-erta joʻjalarim chiqadi, deb quvonib yuribdi.
Ammo maynaning quvonchi uzoqqa bormabdi, zaqqumga aylana boshlabdi. Bir kuni ertalab, och qolgan tulki archa ostiga kelib, diydiyosini boshlabdi:
— Oʻ, maynaxon, daraxtimni egallab yotaverasanmi, menga desa, bola ochmay xazon boʻlgin. Mendan boshqa hamma dehqonchiligini boshlab yubordi, yerini haydab, urugʻini ekib boʻlay dedi. Men boʻlsam, senga qarab oʻtirib na omochimni, na boʻyinturugʻim, na tesham va boltamni olib kelganim yoʻq. Qachon bu mayna joʻja ochib, bolalarini uchagʻon qilib ketadi-yu, men archani kesib asbob yasayman, deb xunob boʻlib yuribman. Qani, boʻldi endi, koʻtar ashqal-dashqolingni, bola-baqrangni.
Tulkining hiylasiga laqqa tushgan mayna koʻzyoshi toʻkib, javray boshlabdi: Jon tulkijon, men onaga, hali qanotlari chiqmagan joʻjaginalarimga rahm qil, picha sabr qilsang, hammasi yaxshi boʻladi. Seni duo qilaman.
Maynaning qoʻrqqanini sezgan tulki yana ham dagʻdagʻani avjiga olibdi:
— Menga desa qirilib ketmaysanlarmi bolalaring bilan. Duongni pishirib yeymanmi, qani, ucha qol!
Mayna yana yalina boshlagan ekan, tulki nima debdi deng:
— Undoq boʻlsa, joʻjalaringdan birovini tashlab yubor, nonushta qilib olay, keyin u yogʻini kelishib olamiz.
Nochor ahvolga tushib qolgan mayna rozi boʻlibdi-yu, ammo qaysi birini berishini bilmabdi. Axir hammasi ham bolasi, qay biri achchiq, hammasi ham shirin. Joʻjalarini silab-silab, oh-nola qilibdi.
Tulki yana doʻq qilibdi: — Boʻl tezroq, qornim och, soʻng yigʻingni qilaverasan!
Shu payt qayerdandir ona qargʻa uchib kelibdi. Maynaga jon kirib, voqeani qargʻaga bayon qilibdi. Bularning maslahatini eshitgan tulki uzun ulibdi-da:
— Ey, igʻvogar qargʻa, nega orabuzarlik qilyapsan. Maynaga ayt, bersa, bitta joʻjasini beradi, bermasa, seni ham qoʻshib gʻajib tashlayman.
Qargʻa “qagʻ-qagʻ” degancha tulkiga debdi:
— Doʻq qilma, mayna hechyoqqa ketmaydi, bolalari norasida hali. Kessang, kesa qol archangni. Darvoqe, nima bilan kesasan? Arra-boltang yoʻq-ku?
Tulki kerilib, quyrugʻini koʻrsatib:
— Mana mening arra-boltam, — debdi.
Qargʻa: — Qagʻ-qagʻ, bu ishing ahmoqchilik-ku, — debdi.
Jahli chiqqan tulki boshqa hiylaga oʻtibdi: — Men ochimdan olaman, — debdi-yu, tepalikka chiqib, choʻzilib yotibdi. Anchadan soʻng oʻlgan boʻlsa, avvaliga koʻzlarini oʻyib olayin, deb oʻylagan qargʻa uchib borib, tulkining boshiga qoʻnibdi. Qargʻadan oʻch olishga payt poylagan tulki qargʻani gʻippa boʻgʻib olibdi:
— Qoʻlga tushdingmi, mahmadona. Mayna oʻrniga endi seni suyaklaringgacha gʻajiyman!
Tipirchilayotgan qargʻa boshqa bir tadbirni oʻylabdi:
— Tulkiboy, mayli, yesang, yeya qolgin. Ammo bobomni oʻldirib yeganingdaqa azob bermagin. Esingdadur, bechora bobomni gʻildirakning gupchagiga bogʻlab, pastga dumalatganding.
— Ela-ha, esimga tushdi, seniyam shunaqa qilib oʻldirib, soʻng yeyman, — debdi tulki va qayerdandir bir gʻildirakni topib, qargʻani uning gupchagiga bogiab, balandlikdan pastga dumalatib yuboribdi, qargʻa boʻlsa gupchakning bir tomonidan ikkinchi tomoniga oʻtib uchib ketibdi. Tulki boʻlsa ogʻzining soʻlagini oqizib qolibdi.
Shunday qilib, qargʻaning tadbirkorligi bilan oʻzi va mayna bilan bolalari oʻlimdan qutulib qolibdilar va oʻrmonda ahil boʻlib yashayveribdilar.
