Tentak podsho

Bir tentakka otasidan podsholik meros qolibdi. U tentak gap-soʻzda yoʻq ekan. Biror yigʻilishda gapirmoqchi boʻlsa, maza-bemaza gaplarni gapirib qoʻyar ekan. Bundan vazirlari koʻp oʻsal boʻlishar ekan. Ular bir kuni maslahat qilishib, podshoga shunday deyishibdi:

— Taqsir, siz gap-soʻzga yoʻqsiz, doim yomon gaplarni gapirib qoʻyib, odamni oʻsal qilasiz. Endi shunday boʻlsin, gapiradigan vaqtingizda bizning ogʻzimizga qarab turing, gapingiz durust boʻlsa, biz «him» deb qoʻyamiz, gapiraverasiz. Agar gaplaringiz yaxshi boʻlmasa, kallamizni qimirlatib «yoʻq» deb qoʻyamiz, gapirmaysiz. Podsho:

— Yoʻq boʻlmaydi, agar unday qilsalaring, men bilan gaplashgan odamlar, «Bu podsho hech gap bilmas ekan, vazirlarining gapi bilan ish tutar ekan», deyishadi. Boshqa yoʻlini topinglar! — debdi. Shunda vazirlar:

— Boʻlmasa, siz taxtda oʻtirasiz, biz oyogʻingizga ip bogʻlab, taxtning tagi bilan olib kelib ushlab oʻtiramiz. Durust gapirsangiz ishimiz boʻlmaydi. Agar yomon gapirsangiz, sekin ipni tortib qoʻyamiz, — deyishibdi. Podsho bunga rozi boʻlibdi. Ertasiga vazirlaridan biri kelib:

— Taqsir, bir-ikkita elchi keldi, — debdi. Podsho:

— Ayt kirsin! — debdi. Ungacha podshoning oyogʻiga ip bogʻlab qoʻyishibdi. Elchilar taʼzim qilib kirib kelishibdi.

Podsho:

— Xoʻsh, nima xizmat bor? — deb soʻrabdi. Elchilar:

— Taqsir, bizning podshohimiz «tinchlik boʻlsin» deydilar. Bizni, borib shahanshoh bilan «mamlakatning tinchlik, omonligidan gaplashib kelinglar», deb yubordilar, — deyishibdi.

Shunda podsho turib:

—Ha… Sizlarning mamlakatlaringizdagi mol, otlar yoʻgʻon-yoʻgʻon tezaklaydimi yoki mayda-maydami? — deb soʻrabdi. Vazirlar ipni bir tortib qoʻyishibdi. Kelgan elchilar «bu podsho nimaga bunday dedi», deb hayron boʻlib turishibdi. Shunda bosh vazir ipni tortibdi-da, oʻrnidan turib:

— Ey, elchilar, agar mamlakatda tinchlik boʻlsa, mol, otlar atrofga chiqib yaylovlarda durustroq oʻtlab, qorni ovqatga toʻysa durustroq tezaklaydi. Agar mamlakat notinch boʻlib tursa, shahardan tashqari chiqqan mollarni bosmachilar soʻyib yeb tursa, hech kim mol, otini tashqariga chiqarmay qoʻyadi. Unda mol, otlar ham tuzuk ovqat yemay, mayda-mayda tezaklaydi. Bizning podshomiz koʻp dono odam boʻladilar. Sizlardan ot, mollarni qanday tezaklashini soʻrash orqali mamlakatingizning tinch-notinchligini bilmoqchilar,— deb arang toʻgʻrilabdi.

Elchilar javob qilganlaridan soʻng podsho yana:

— Sizlarning yurtingizda xotinlar tez tugʻadimi? — deb soʻrabdi. Vazirlarning joni chiqib, ipni yana qattiqroq tortib qoʻyishibdi. Elchilar javob bermabdilar. Shunda-bosh vazir:

— Taqsirlar, agar mamlakatda tinchlik boʻlsa, hamma tinch boʻladi, xotinlar ham vaqtida tugʻaveradi. Agar mamlakat notinch boʻlsa, hamma tashvishda qolib, bola ham odamlarning koʻngliga sigʻmay qoladi. Xotinlar ham kam bola tugʻadi, bizning podshomiz mamlakatingizning tinch, notinchligini shundan ham bilmoqchi boʻladilar, — desa, elchilar bunga koʻp qoyil qolib:

— Xotinlar ham toʻqqiz oyda bolalab turishibdi, taqsir! Shohlaring koʻp seraql, dono odam ekanlar, — deyishsa, podsho turib:

— He, mana bu ip tortarlar boʻlmaganida, menda bunaqa gapdan juda koʻp edi, — degan ekan.