Siringni sirtga chiqarma
Bir bor ekan, bir yoʻq ekan, oʻtgan zamonda bir kishi boʻlgan ekan. U juda ham hayvonlar tilini oʻrganmoqchi boʻlibdi. Hayvonlar tilini biladigan bitta odam bor ekan. U oʻshaning yoniga iltimos qilib boribdi. U anchagacha oʻrgatishga rozi boʻlmabdi. Hadeb zoʻrlayvergach, bitta shart bilan rozi boʻlibdi.
— Agar sen bu sirni birortasiga aytadigan boʻlsang, oʻsha zahotiyoq oʻlasan, — debdi.
Shunday qilib, ular oʻzaro kelishib olishibdi. Kunlarning birida eshak hoʻkizga qarab:
— Ey hoʻkiz, seni xoʻjayin juda koʻp ishlatyapti. Erta tongdan to shom qorongʻusigacha, kunning issigʻida tinmay ishlaysan. Men boʻlsam doim salqinda dam olib, mazza qilib yuraman, — debdi.
— Ishlamaslik uchun nima qilish kerak? — deb soʻrabdi hoʻkiz.
Eshak unga yoʻl-yoʻriq koʻrsatibdi:
— Ey doʻstim, xoʻjayin suv bersa ichmay, oʻt bersa ham yemay yotavergin. Shundan soʻng seni dalaga ham olib chiqmaydi, ishlatmaydi ham.
Eshak bilan hoʻkizning bu suhbatini eshitgan xoʻjayin ertasi kuni dalaga eshakning oʻzini olib borib, ertadan kechgacha tinmay ishlatibdi. Xoʻjayinning bunday kutilmaganda qilgan ishidan hayron boʻlgan eshak uyga qaytgach, hoʻkizga uqtiribdi:
— Suvni toʻyib-toʻyib ichgin, oʻtlarni ham hammasini qoldirmay yegin. Agar xoʻjayin bunaqa koʻp ishlatadigan boʻlsa, ahvolimiz yomonlashadi.
«Hayvonlar tilini qanday qilib oʻrgansa boʻladi», deb uning xotini hech holi joniga qoʻymas ekan.
— Bu sirni biror kimsaga aytish mumkin emas, bu yomonlik bilan tugaydi. Men vaʼdamni buzmasligim kerak, — der ekan eri. Shuncha gapirishiga, tushuntirishiga qaramay, xotini «hayvonlar tilini bilishning sirini ayting», deb turib olibdi. Hech ilojini qilolmagach, u sirni uch kundan keyin xotiniga aytishga vaʼda beribdi.
Ikki kun oʻtgach, xoʻjayin hovlida aylanib yursa, birdan xoʻroz qichqiribdi. Shunda it:
— Ey xoʻroz, muncha ham koʻngling chogʻ boʻlib qichqiravermasang. Axir ertaga sening xoʻjayining oʻladi-ku, shunga qaygʻurmaysanmi? — debdi.
— Xoʻjayin oʻlsa, oʻrniga boshqa xoʻjayin keladi. Uning xotini boshqa bir erkakka turmushga chiqadi, — debdi xoʻroz.
Shundagina u voqeani qanchalar jiddiy ekanligini tushunibdi va bu sirni ertasi kuni ham, indiniga ham, umuman hech qachon, hech kimga aytmaslikka qaror qilibdi.
