Sichqonvoy va qoʻngʻizoy

Bor ekan-da, yoʻq ekan, och ekan-da, toʻq ekan, eng qadim zamonda sichqon bilan qoʻngiz yashagan ekan. Sichqonboy qoʻngʻizoyni nikoh qilib olgan ekan. Bular juda ittifoq boʻlib yashar ekanlar. Birov-birovini juda hurmat qilar ekanlar. Uyda bir narsa boʻlsa, sichqonboy qoʻngʻizoydan, qoʻngʻizoy sichqonboydan maslahat soʻrab ish qilar ekan. Bir kun — bozor kuni sichqonboy qoʻngʻizoyni oldiga chaqiribdi:

— Men bir bozorga borib kelay, sen uyga suv-puv olib kelib qoʻy, — debdi-da, qoʻngʻizoyni uyiga qoʻyib, necha soʻzlarni unga tayinlab, oʻzi odamlarning izi bilan bozorga joʻnab ketibdi. Sichqonboy bozorga ketganidan keyin, qoʻngʻizoy uyiga suv olib kelayin, deb bir otning izidan hosil boʻlgan katta hovuzga tushib ketibdi. Bozor kuni odamlar katta yoʻlni toʻldirib bozorga borayotgan ekanlar. Yoʻldan oʻtayotgan bozorchilarga qarab qoʻngʻizoy:

— Dupir-dupir otliqlar,

Ot boshini tortinglar,

Qoʻngʻizoy suluv oʻldi,

Sichqonboyga aytinglar, —

debdi. Sichqonboy bozorda bir qorin moyni koʻtarib turgan ekan, bozorchi odamlar qoʻngʻizoyni otning izidan bolgan katta hovuzga tushib ketganligini sichqonboyga aytibdilar. Qoʻngʻizoyning hovuzga tushib ketganligini eshitib, sichqonboyning toqati qolmabdi. Sichqonboy qorindagi moyni yoʻlning ustiga olib chiqib qoʻyibdi. Shu moyni kim olsa, ogʻzi ham gapirsin, orti ham gapirsin, deb oʻzi uyiga chopib ketibdi. Uyiga borsa, sevgan yori qoʻngʻizoy yoʻq emish. Sichqonboy yugurib yoʻlga chiqibdi. Qarasa, qoʻngʻizoy otning izidan boʻlgan katta hovuzning ichida chappa agʻdarilib yotganmish. Sichqonboy qoʻngʻizoyga qarab:

— Qoʻngʻizoyim qaytayin,

Qoʻlingni ber, tortayin, —

deganda, qoʻngʻizoy sichqonboyga qoʻlini uzatibdi. Sichqonboy qoʻngʻizoyning qoʻlini sugʻurib olibdi. Sichqonboy qoʻngʻizoyga qarab:

— Qoʻngʻizoyim qaytayin,

Oyogʻingni ber, tortayin, —

deganda, qoʻngʻizoy oyogʻini sichqonboyga uzatibdi. Sichqonboy qoʻngʻizoyning oyogʻidan tortib chiqaraman, deb oyogʻini ham sugʻurib olibdi. Sichqonboy qoʻngʻizoyga qarab:

— Qoʻngʻizoyim qaytayin,

Qulogʻingni ber, tortayin, —

debdi. U qoʻngʻizoyning qulogʻidan tortgan ekan, qoʻngʻizoyning boshi qulogʻi bilan yulinib ketibdi. Shundan keyin qoʻngʻizoy otning izidan boʻlgan katta hovuzning ichida oʻlib qolibdi. Bozorchilardan birov bozordan hech narsa ololmasdan yoʻlda oʻylanib kelayotgan ekan, bir qorin moy yoʻlning ustida yotgan emish. Bozorchi quvonib: “Buni menga Xudo berdi”, — deb eshakdan tushib, qorindagi moyni olibdi. Moyni xurjuniga solgan ekan, eshagi yurib ketibdi. “Ish-ish” degan ekan, keti ham “ish-ish” debdi. “Bu qorindagi moyda bir nima bormi?” desa, keti ham: “Bu qorindagi moyda bir nima bormi?” debdi. Keyin bozorchi qorindagi moyni yoʻlga otib tashlab, oʻzi ketaveribdi. Qorindagi moyni bir tuya mingan boshqa bozorchi yoʻlda koʻribdi. Tuyani choʻktirib, qorindagi moyni tuyaga ortibdi. U tuyaning ustiga minib, “choʻx-choʻx” desa, keti ham: “choʻx-choʻx”, debdi. «Ey, kimsan?” deb orqasiga qarabdi. Keti ham: «Ey, kimsan?” debdi. «Ey, bu moyning bir nimasi bor ekan”, deb qorindagi moyni tashlab ketibdi. Sichqonboy yoʻlda moyni izlab oldidan chiqib qolibdi. Sichqonboy qorindagi moyni xotinimning oʻlganiga xayr-xudoyi boʻlsin, deb tarqatib yubordi.