Shoir sevgisi

Navoiy yigitlik chogʻlarida bir qizni yaxshi koʻrar ekan. Qizga xat va sheʼrlar yozib, u bilan aloqa qilib yurar ekan. Bir kuni Husayn Boyqaro bu sirdan xabardor boʻlibdi.

U «Navoiy oʻzining bu siridan meni ham ogohlantirar, shu toʻgʻrida men bilan maslahatlashar», deb oʻylab yurar ekan. Navoiy bu haqda Husayn Boyqaroga hech narsa demabdi.

Bir kuni Husayn Boyqaro Navoiyni oʻziga yalintirmoq maqsadida odam yuborib, qizni oʻz qoshiga chaqiribdi. Podshoning maqsadi qizni olish emas, balki shu munosabat bilan Navoiyni oʻziga yalintirish ekan. Husayn Boyqaro qizii koʻrsa, juda goʻzal, odobli, aqlli qiz ekan. Shundan soʻig podsho oʻzining avvalgi niyatidan qaytib, qizga uylanmoqchi boʻlibdi. Qiz unamabdi. Podsho shariat peshvolarini chaqirib, qizni oʻziga nikohlab olibdi. Qiz podsho bilan yaqinlashmabdi. Shunda podsho qizga qarab:

— Bilaman, sen Navoiyni yaxshi koʻrasan. Uni hurmat qilayotibsan. Oʻrtalaringda boʻlgan sirlarni menga ayt! — deb doʻq uribdi.

Qiz podshoning qahridan qoʻrqib, Navoiyga boʻlgan muhabbatini yashiribdi. Qiz: «Oʻz muhabbatim toʻgʻrisida soʻzlasam, podsho Navoiyni oʻldiradi», deb unga hech narsani aytmabdi, yigʻlabdi. Husayn Boyqaro chiqib ketgach, qiz xayolga choʻmibdi, mening Husayn Boyqaro dargohidan qutulishim juda qiyin. Shu gʻam-gʻussa bilan Alisher firogʻida oʻlsam, u keyin albatta unutar va yana bir kimsaga koʻnglini berar, deb Navoiyga sheʼr yozib yuboribdi:

Hajr dogʻi firoqi xasta koʻnglim kuydirur,

Charx ortiq zulmi birlan gul niholim soʻldirur.

Yuz alam birlan balo girdobida ranjurmen.

Voqif, oʻl, yorim meni bu gʻussa-yu gʻam oʻldirur.

Hasratim shulkim, senga aytsam figʻonim boisi,

Men oʻlarman, charxi mehring endi kimni kuydirur.

Bu satrlarni oʻqigach, Navoiy, darrov qoʻliga qogʻoz va qalam olib tubandagi misralarni yozibdi:

Koʻnglim oʻrtansin agar gʻayriga parvo aylasa,

Har koʻngil ham kim sening shavqingni paydo aylasa.

Oʻzgalar husnin tamosho aylasa chiqsin koʻzim,

Oʻzga bir koʻz ham seni husning tamosho aylasa,

Har kishin vaslin tamanno aylasam novmid oʻlay

Har kishi hamki sening vasling tamanno aylasa.

Biroq qiz, gʻamlar, ichki kechinmalar natijasida ogʻir kasal boʻlib qolibdi. Husayn Boyqaro saroydagi tabiblarga qanday boʻlmasin qizni bu ogʻir kasallikdan qutqarish chorasini topishni buyuribdi, qizga hech qanday dori-darmon kor qilmabdi. Qiz ogʻir kasallikdan soʻng vafot etibdi.