Shayton bilan dehqon

Bir kuni shayton bilan dehqon uchrashib qolibdi, ikkisi bir boyning yerini ijaraga olib dehqonchilik qilmoqchi boʻlishibdi. Yerni haydab, ekishga tayyorlashibdi. Maslahat bilan joʻxori ekishibdi. Joʻxori pishibdi. Ikkisi hosilni bab-baravar boʻlish toʻgʻrisida maslahatlashibdi. Dehqon shaytonga:

— Joʻra, sen xohlagan qismingni ol, — debdi. Shayton moʻljallab qarasa, joʻxorining poyasi koʻp koʻrinibdi. Tepasiga qarasa, onda-sonda joʻxori soʻtasi turgan emish. Shayton “Ustki qismini olsam oz, poyasi koʻp, kel, koʻpini olayin”, deb oʻylabdi.

— Ey, joʻra, boʻlmasa, men pastki qismini oldim, — debdi.

Dehqon:

— Hay, mayli, ustki qismi oz boʻlsa ham bizga qola qolsin, — debdi. Dehqon joʻxorining soʻtasini qayirib-qayirib olibdi, poyasi shaytonga qolibdi. Shayton: “Dehqonni xoʻp aldadim, faqat besh-olti qop joʻxori olib ketdi. Koʻpi menga qoldi”, deb quvonibdi, oʻroq bilan joʻxoripoyani oʻrib olibdi. Dehqon joʻxorini oftobda quritibdi, qopga solib, toʻqmoqlab, donini ajratib olibdi. Keyin joʻxorini bozorga olib boribdi. Shayton ham bir eshakka poyani ortib, bozorga borgan ekan. Dehqon bir qop joʻxorini sakkiz tangaga sotibdi. Shayton esa, bir eshak joʻxoripoyani yetti pulga zoʻrgʻa sotibdi.

— E, dehqon, qanday noinsofsan, meni aldabsan-ku, — debdi. Dehqon aytibdi:

— Sen qiziq gapni gapirasan-a, joʻxori pishgan vaqtda oʻzing tanlab olding-ku. Boʻlmasa, bu yil yana ikkovimiz dehqonchilik qilaylik. Koʻnglingga maʼqul boʻlganini tanlab olaqol, — debdi. Shayton oʻtgan yilning zararini toʻlatib olaman, deb ikkinchi yil ham dehqon bilan birgalikda sabzi ekibdi.

Sabzi pishgandan keyin dehqon bilan shayton maslahat qilishibdi. Dehqon shaytonga:

— Bultur “Men firib yedim” deb janjal qilgan eding. Bu yil ham koʻnglingga yoqqan qismini oʻzing saylab ola qol, — debdi. Shayton sabzi ekilgan yerning toʻrt yogʻini aylanib qarasa, sabzining bargi hamma yoqni bosib yotgan emish. Tagini ochib qarasa, har yerda bittadan sabzi bor emish. Shayton: “Bultur tagini olib, firib yeb edim, bu yil yuqorisini olaqolay” deb oʻylab, dehqonga:

— Ey, joʻra, yerdan yuqorisi meniki, yerdan pasti seniki, — debdi.

Dehqon:

— Endi, xohlagan tomoningni oʻroq olib kelib oʻrib olaver, — debdi. Shayton oʻroq bilan sabzining bargini oʻrib olaveribdi. Dehqon ham bir boshdan yerni kovlab sabzini yigʻib olaveribdi.

Dehqon sabzini bozorga olib boribdi. Shayton ham sabzi bargini bogʻlam-bogʻlam qilib, eshakka ortib bozorga olib boribdi. Dehqon bir qop sabzini besh tanga, olti tangaga sotibdi. Shayton bir eshak sabzi bargini u yoqqa-bu yoqqa olib borib, ikki pulga ham sota olmabdi. Shayton dehqonga:

— Menga bultur ham firib berding, bu yil ham. Men katta zarar koʻrdim. Bularni toʻla! — deb janjal koʻtaribdi. Ikkisi janjallashib, bozordan chiqib ketayotganlarida, yoʻlda bir daraxt ostida ikki xum tilla turgan emish. Dehqon:

— Ikki xum tilla ekan, bir xumini sen ol, bir xumini men olayin, — debdi.

Shayton:

— Ikki yildan beri birga dehqonchilik qilganimizda menga firib berding. Endi bu bir xum tillaga ham sherik boʻlasanmi? —debdi. Dehqon:

— Boʻlmasa nima qilamiz? —deb soʻrabdi:

Shayton:

— Yoshimizni surishtiramiz, qaysi birimizning yoshimiz katta boʻlsa, oʻsha tillani koʻp oladi, — deb javob beribdi. Biroz turib, shayton dehqonga:

— Sen necha yoshga kirding? — deb soʻrabdi. Dehqon:

— Avval sen ayt! Soʻngra men aytaman, — debdi.

Shayton aytibdi:

— Men bir yuz yetmishga kirdim.

Dehqon qoʻliga roʻmolchasini olib hoʻngrab yigʻlabdi. Shayton hayron boʻlib:

— Nega yigʻlayapsan? — debdi. Dehqon oʻpkasini tutolmay turib:

— Mening kichkina oʻgʻlim oʻlmaganda, sen bilan baravar boʻlar ekan, — debdi. Shayton aytibdi:

— Ey, ahmoq, sening kichkina oʻgʻling men bilan baravar boʻlsa, oʻzing bobom bilan baravar ekansan-da, qoʻy-e, bu ishimdan ham firib yedim. Endi ikkovimiz bir-birimizni opichib, ashula aytib ketamiz, qaysi birimizning ashulamiz koʻp boʻlsa, tillani oʻsha oladi.

Dehqon:

— Ha, mayli, aytganing boʻla qolsin, — debdi.

Shayton dehqonning boʻyniga minib, uch kecha-yu uch kunduz ashula aytibdi, oxirida:

— Endi mening ashulam tamom boʻldi, — debdi-da, dehqonning ustidan tushibdi. Dehqon shaytonning kiftiga minib olib, yetti kecha-yu-etti kunduzgacha “tarala-tarala”dan boshqa narsani aytmabdi.

Etti kundan keyin dehqon shaytonga:

— Hali sen “tarala-tarala”sini eshityapsan, “taralasi” qirq kunga boradi. Bundan boshqa ashulam juda koʻp, ularni aytib tamom qilib boʻlmaydi, — debdi. Shayton dehqonni otib tashlab, urishib, bordi-keldini uzib ketibdi. Dehqon ikki xum tillaga ega boʻlib qolibdi.