Sabr tagi — sariq oltin

Oʻtgan zamonlarda Boqijon nomli bir yigit yashagan ekan. Uning ota-onasi oʻlib, ulardan bir tanobcha yer qolgan ekan. Boqijon shu yerda kecha-kunduz ishlab, olgan hosili bilan oʻz roʻzgʻorini tebratar ekan. Uning ekinlari ayni pishar chogʻida boylar, sudxoʻrlar suvni oʻz yerlariga burib olib qoʻyishar, ekinlari suvsizlikdan qovjirab qolar ekan. Kambagʻal yigit borib mirob, oqsoqollardan suv talab qilsa, ular qoʻliga qamchi olib, doʻq qilib haydab yuborar ekan. Shunday azob-uqubatda qorni oshga, usti kiyimga yolchimay zoʻrgʻa hayot kechirar ekan. Biroq Boqijon katta yigitcha boʻlib qolgan, u endi uylanishni, oila qurishni orzu qilib yashar ekan. Boqijon yashagan qishloqda bir kambagʻal dehqonning Guloyim nomli qizi bor ekan. Guloyimning qaddi-qomati kelishgan, qosh-koʻzi qora, oy desa ogʻzi bor, kun desa koʻzi bor, uning oyday husn-jamoli oʻziga munosib bir qiz ekan. Boqijon Guloyimni suvga chiqqanida koʻrib, sevib qolgan ekan. Guloyim ham roʻmolchasini boshiga yelvagay tashlab, Boqijonga bir qiyo boqib, miyigʻida kulib qoʻygan ekan. Boqijon Guloyimga boʻlgan muhabbatini kimga aytishini bilmay, koʻp tashvish tortib yurar ekan. Boqijon ahyon-ahyonda suvga chiqqanida qizni koʻrib, salomlashib, hol-ahvol soʻrashib turar ekan.

Bir kuni Boqijon xolasini oʻz uyiga chaqiribdi. Unga oʻz istagini aytibdi. Xolasi Guloyimning uyiga sovchilikka borishga rozi boʻlibdi.

Bir kuni Boqijonning xolasi Guloyimlarnikiga sovchi boʻlib boribdi. Guloyimning onasi qizining yurish-turishidan xabardor ekan. Hatto guloyim

Boqijonni yoqtirib qolganini onasiga aytgan ekan. Biroq Guloyimning otasi bu ishga qarshilik koʻrsatibdi. Otasi Guloyimga kelgan sovchilarning birini oʻpoq, birini soʻpoq deb, rozi boʻlmay qaytarib yuboribdi. Lekin Boqijonning xolasi sovchilikka boraveribdi, boraveribdi. Nihoyat, Guloyimning ota-onasi rozi boʻlishibdi. Qishloqda oʻziga yarasha kichkinagina toʻy qilishibdi va Boqijon bilan Guloyim birga hayot kechira boshlashibdi.

Oradan bir necha yillar oʻtibdi. Boqijon bilan Guloyim mehnat qilib, oʻz bogʻ-rogʻlarida ishlab, olgan hosillari bilan oʻz roʻzgʻorlarini tebratishar ekan.

Bir kuni Boqijon qattiq qasal boʻlib, yotib qolibdi. Butun uy-roʻzgʻor, yer ishlari — dehqonchilik faqat birgina Guloyim boshiga tushibdi. Bechora Guloyim erta tong-saharda turib to xuftongacha tinmay mehnat qilar ekan. U Boqijonni yaxshilab davolash, roʻzgʻorga qarash, ekinlarni sugʻorish, kir yuvish, hamma yoqni supurish-sidirish kabi ishlarni ham bajarar, hech tinmas ekan. Boqijonning kasaliga hech qanday tabibning dorisi kor qilmabdi. Uning yarasi zoʻrayib, oʻzi choʻpday ozib, hech qimirlamay qolibdi. Guloyim ham bu dard-u gʻam, tashvishdan oriqlab, nima qilishini bilmay, kimdan yordam soʻrashga hayron boʻlib yuraveribdi. Guloyimning ota-onasi nihoyat kambagʻal boʻlgani uchun bularga hech qanday yordam koʻrsata olishmas ekan. Guloyim Boqijonning kasalini tuzatishga koʻp urinibdi, natija chiqmabdi. U boylarning uyiga borib, ularning kirini yuvib, xizmatlarini bajarib, topgan non va oziq-ovqatlari bilan Boqijonni boqib yuraveribdi. Endi qishloqda duv-duv gap tarqalibdi. Boqijonga yomon yara chiqqanmish, odamlarga yuqarmish. Uni bu qishloqdan boshqa joyga, chetga chiqarib yuborish zarur emish. Bu gapni qishloq oqsoqoli, boylar va ellikboshilar tarqatishibdi. Bu gaplar Guloyimning qulogʻiga ham yetibdi. U Boqijonga bildirmay rosa yigʻlabdi.

Kunlardan bir kuni eshikni birov qattiq taqillatibdi. Guloyim chiqib:

— Kimsiz, nima uchun keldingiz? — deb soʻrabdi, Ular esa qishloq oqsoqoli, bir ikkita ogʻzi katta korchalonlar ekan. Ular Guloyimga:

— Senlar shu kundan boshlab qishloqni tashlab chiqib ketishlaring shart. Chunki ering yuqumli kasal bilan ogʻrigan, bir necha yildan beri yotibdi. Bizlarga ham yuqadi. Shuning uchun shu bugundan qolmay qishloqni tashlab ketinglar, boshqa gap yoʻq! Agarda ketmasalaring, oʻzimiz ot-arava olib kelib sizlarni dala-dashtga chiqarib tashlaymiz, — deb doʻq urishibdi. Bechora Guloyim: «Endi bizlarga bu azob ham bormidi», — deb hoʻngrab yigʻlab, Boqijonning yoniga borib nima deyishini bilmay:

— Bugun biz oʻz qishlogʻimizdan, uyimizdan boshqa joyga ketishimiz kerak ekan. Qishloq kattalari kelib tayinlab ketishdi, —debdi. Boqijon yotgan joyida yigʻlab, ne qilarini bilmay, hech qanday iloj topolmay:

— Xoʻsh, bu yerdan qayerga boramiz va qanday yashaymiz? — deb Guloyimdan soʻrabdi. Guloyim:

— Bir ilojini toparmiz, peshonamizga nima yozilgan boʻlsa, shuni koʻraveramiz-da, — debdi. Oʻsha kuni tunda Guloyim Boqijonni yuvintiribdi, soʻngra uni opichlab qishloqdan chiqib ketibdi. U Boqijonni koʻtara-koʻtara oxiri bir dasht-biyobonga kelib, bir daraxt tagida dam olishga oʻtiribdi. U nihoyatda charchagan ekan, uxlab qolibdi. Ertalab turib yuz-qoʻlini yuvib, Boqijonni ham yuvintirib, bitta non bilan nonushta qilishibdi. Ular mana shu daraxt tagini makon etib, chodir tikib olishibdi. Boqijon chodir ichida yotar, Guloyim esa shaharga, atrof-qishloqlarga ish axtarib ketar ekan. Har kimning ishini bajarib, topgan-tutganini Boqijonga keltirar ekan.

Bir kuni Guloyim ish topolmay, yeyarga non-ovqati boʻlmay, nima qilishini bilmay, hayron boʻlib qaytar ekan, yoʻlda unga bir savdogar uchrabdi. U savdogar ayol Guloyimga:

— Sochingizni menga sotmaysizmi? — debdi. Guloyimning sochi yigirma besh jamalak boʻlib, orqa trvoniga tushar ekan. U noiloj besh jamalagini sotishga rozi boʻlibdi. Guloyim uyga pulga non va boshqa oziq-ovqatlar olib, Boqijonning yoniga kelibdi. Boqijon bu voqeadan bexabar qolibdi. Guloyim ham bu sirni yashiribdi.

Bir kuni Boqijon qarasa, Guloyimning sochi bir oz kamayganga oʻxshabdi. Shunda Guloyimdan soʻrabdi. Guloyim esa:

— Oʻzi toʻkilib ketyapti, — debdi. Shunda Boqijon:

— Siz meni deb aziz joningizni qiynab, shu ahvolga keldingiz. Endi men bir tuzalmas baloga yoʻliqdim. Siz yosh umringizni xazon qilmang, ota-onangiz qoshiga boring, men umrim tugaguncha shu joyda yashab, tuzalsam bir kunimni koʻrarman, — desa, Guloyim yigʻlab:

— Siz meni kim deb oʻylaysiz? Men sizni shu ahvolda tashlab ketganimdan koʻra, oʻlganim ming marta yaxshiroq emasmi? Men sizni tuzatmay, hayotimizni tiklamay bu yerdan, qoshingizdan jilmayman, siz bilan umrimning oxirigacha birgaman. Unday gaplarni aytib, oʻzingizni va meni qiynamang. Tanimda jonim bor ekan, sizning xizmatingizga doimo tayyorman, — debdi.

Oradan bir necha oylar oʻtgach, Guloyim ish axtarib ketganida, Boqijon qoshiga bir moʻysafid kelibdi. Boqijon cholga oʻz boshidan kechgan kunlarni soʻzlab beribdi. Nihoyat, mana shu dardga mubtalo boʻlganini, tuzala olmay yotganini, shu kasal tufayli oʻz vatanidan judo boʻlganlarini aytib beribdi. Boqijonning soʻzlariga quloq solgan chol unga shunday debdi:

— Oʻgʻlim koʻp qaygʻurma, mana shu yoʻl bilan borganingda, taxminan bundan uch toʻrt tosh uzoqlikda, bir togʻ bagʻrida katta chinor bor. Chinor tagidan bir chashma suvi qaynab chiqib turibdi. Suvi issiq. Agarda borishga ilojing boʻlsa, tunda borib, oʻsha buloqqa tushib choʻmilib koʻr-chi, zora shifo topsang.

Guloyim kelib qarasa, erining chehrasi ochiq.

— Ha, oʻzi nima gap, bugun xursand koʻrinasiz? — deb soʻrabdi Guloyim. Shunda Boqijon moʻysafid bilan boʻlgan suhbatini aytibdi. Guloyim Boqijonni koʻtarib chashma tomon yoʻl olibdi. Qidira-qidira chashmani topishibdi. Boqijonni chashma suviga choʻmiltiribdi. Ular oʻsha chashmaga yaqinroq joyni makon qilishibdi. Oradan bir-ikki oy oʻtgach, haligi chashma suvidan Boqijon shifo topa boshlabdi, tuzala beribdi. Nihoyat, Boqijon, oyoqqa turadigan, keyin yuradigan, nihoyat, mehnatga yaroqli holga kelibdi. Guloyim ikkisi oʻsha joydan quruq yer tanlab olib, ikkisi mehnat qilib, suv chiqarib uy-joy qurishibdi. Hovlining atrofini bogʻ-rogʻ qilishibdi. U joyda bir qoʻrgʻon paydo boʻlibdi. Hovli, bogʻlariga turli mevalar ekib, gullar oʻtqazishibdi. Boshqa odamlar ham u yerga koʻchib kelib, uy-joy qurib yashay boshlashibdi. U yerning xalqi yigʻilib, bu qoʻrgʻonga «Gulobod» deb nom qoʻyibdi. Boqijon Guloyimning ota-onasini chaqirtiribdi. Ular Boqijon bilan Guloyimning hayotini koʻrib nihoyatda sevinishibdi. Ular bola-chaqali, uvali-juvali boʻlib, oshlarini oshab, yoshlarini yashab, murod-maqsadlariga yetishibdi.