Rustamzod va Sherzod

Bor ekanda yoʻq ekan, och ekanda toʻq ekan. Qadim zamonlarda bir mamlakatda bir kambagʻal bor ekan. U kambagʻalning ikkita oʻgʻli bor ekan. Oʻgʻillaridan birining oti Rustamzod va birining oti Sherzod ekan. Ularning onalari oʻlgan ekan. Bu kambagʻal bobo mardikor ishlab, bu bolalarni oʻqitib, parvarish qilib yurar ekan. Shu mahallada bir ayol boʻlib, bu ayolning eri ham oʻlgan ekan. Shu ayol boboni oʻziga er qilib olibdi. Bir kuni ayol boboga aytibdiki:

— Siz bunday mardikorchilik qilib yurishingizda biz oʻz roʻzgʻorimizni toʻgʻrilab ololmaymiz. Yaxshisi, kechasi koʻchaga chiqib oʻtirsangiz, qaroqchilar oʻtadilar, shularga ergashib borsangiz, bir narsa ajratib beradilar. Mardikorchilikda bir oy ishlagan narsangizni bir kechada topib kelasiz.

Xotinining bu soʻzi boboga maʼqul tushibdi. Bobo kechasi xotini aniqlab bergan yoʻlning bir chekkasiga borib oʻtiribdi. Darhaqiqat, shu yoʻl qaroqchilarning yoʻli ekan. Bobo kechani yarim qilib oʻtirgan edi, qaroqchilar kela boshladilar. Boboni koʻra solib “ovimiz baror oldi”, deb uni oʻrab, talamoqchi boʻldilar. Qarasalar bir janda chopondan boshqa hech narsasi yoʻq ekan. Hol-ahvol soʻradilar. Bobo: “Bir necha yillardan beri sizlar bilan qoʻshilishni orzu qilar edim. Endi maqsadimga yetdim. Xohlanglar qoʻshib olinglar, xohlanglar boshqa bir chora koʻringlar — ixtiyor sizlarda”, dedi. Oʻgʻriboshi birpas oʻylab, oʻgʻrilarga:

— Mayli, olib yuringlar, qayerga tushsak tushgan yerimizga posbon boʻlib turadi, — dedi. Qaroqchilar boboni oʻzlari bilan olib ketdilar.

— Bir necha fursat yoʻl yurib, bir qorongʻi oʻrmon ichiga kirdilar. Qarasalarki, yertoʻlalar, ot yotadigan joylar tayyor turibdi. Boboga: “Ey, ota, shu makonda to biz kelguncha choyni qaynatib, oshlarni muhayyo qilib, bemalol, qoʻrqmasdan oʻtiravering, biz kelgach, sizning dimogʻingizni chogʻ qilamiz”, deb oʻgʻrilar joʻnab ketaverdilar. Haligi bobo choy va oshga oʻt yoqib biroz fursat oʻtgandan keyin, qaroqchilarning ketidan ohista-ohista boraverdi. Qaroqchilar yoʻl yurib bir necha vaqtdan soʻng bir qishloqqa kirdilar. Qishloq chekkasidagi bir joyga otlarini bogʻlab, oʻzlari qishloq ichiga oralab ketdilar. Shu qishloq ichida bir boy kampir bor edi. Kampirning kasbi-kamoloti doimo bahshilik va qoqinchilik qilish edi. Bu kampir koʻp badavlat edi. Qaroqchilar shu kampirning uyiga kirdilar. Mol-dunyolarni qirq qop qilib yukladilar. Bular yuklarni orqalashib turaversinlar, endigi gapni bobodan soʻrang. Bobo ham bularning ketidan poylab shu kampirning uyiga kirgandan soʻng u yoq-bu yoqqa qaradi-yu, haligi kampirning doirasiga koʻzi tushdi. Keyin doirani olib, bir kamgak joyga kirib oldi, doirani toʻxtovsiz chala boshladi. Kampir oʻz choli bilan qattiq uyquda yotgan edi. Bir vaqt chol doiraning ovozidan uygʻonib qarasaki, doira maqomiga kelib “gumbang, gumbang” qilib chalinib turibdi. Chol kampirning parilari kelib doirani chalyapti deb oʻyladi. Kampirni uygʻotib: “Hoy, kampir, sening parilaring meni kechasi uyquda ham tinch qoʻymaydi. Tur, borib qaragin”, dedi. Kampir turib qarasaki, koʻp kishilar uyini gʻorat qilib, mol-mulklarini orqalab turibdilar. Kampir “dod” deb chapak chala boshlagan edi, chol ham “dod-faryod” qila boshladi. Ularning ovoziga qishloq xalqi yigʻilib kelib, oʻgʻrilar qoʻlidagi barcha mollarini tortib olib qoldilar. Oʻgʻrilar sarosima boʻlib, otlarini minib qochib ketaverdilar. Qishloq odamlari yigʻilib qarasalar, haligi bobo doirani hamon chalib yotibdi.

Qishloq xalqidan biri boboni kamgakdan tortib chiqarib: “Sen odamzodmisan yoki parizodmisan?” degach, bobo:

— Men odamzodman, — dedi.

— Odamzod boʻlsang hamma yigʻi-sigʻi qilib, xafa boʻlib turibdi, sen boʻlsang, doimiy shodlik qilib turibsan, nima sababdan doirani toʻxtovsiz chalaverasan? — dedilar. Bobo aytdiki:

— Mening doira chalishimga sabab shuki, qaroqchi-oʻgʻrilar sizlarning mol-dunyolaringizni shipirma-shaqshul qilib koʻtarib ketadigan vaqtida, men shu xayolni oʻylab, sizlarni ogohlantirdim. Endi sizlardan talabim shuki, mening xizmatimga yarasha quruq qoʻymangizlar, bir nima berib, rozi qilib yuborsangizlar.

Cholning bu gapi qishloq xalqiga maʼqul tushdi, ular kampirga aytdilarki, haqiqatan ham bu bobo sizning mollaringizni saqlab qolishda katta xizmat qilgan ekan. Bir nima berib, cholni rozi qiling. Shunda kampir bobodan xursand boʻlib, unga minnatdorchilik izhor qildi. Kampirning bir koʻzachasi bor edi; shu koʻzachani boboga taqdim qildi. Bu koʻzacha tilla va tangalar bilan toʻlatilgan edi.

Bular bu yerda tursinlar. Bobo koʻzachani olganicha, chopib oʻgʻrilar koʻrsatgan joyga kelib, osh va choylarni pishirib, hech nima koʻrmagandek boʻlib turdi. Haligi koʻzachani esa, ichidagi gʻanimatlarini olib, oʻzi ketadigan yoʻlning bir chekkasiga koʻmib, ustiga nishona yasab qoʻydi. Bobo ichida: “Qachon oʻgʻrilardan xafa boʻlib, zerikadigan boʻlsam, albatta shu tillalarni olib ketaman”, deb oʻyladi.

Shu vaqt oʻgʻrilar haligi qishloqdan qaytib, boshqa tomonlarga borib ov ovlab, gʻanimat qidirib yurar edilar. Oxiri bir joyga bordilar, qarasalar baland paxsalar bilan oʻralgan bir boyning chorbogʻi koʻrindi. Qoʻrgʻon atrofidan aylanib qarasalar chorbogʻga kirishning iloji yoʻq. Chorbogʻning bir chekkasida bir baland daraxt koʻrdilar. Shu daraxtning ustida bir qancha qushlar yotibdilar. Qaroqchilardan biri oʻq-yoyini olib, qushlar toʻdasiga qarab oʻq uzdi. Oʻq bir qushga tegib, u daraxtdan yiqilib tushdi. Oʻgʻrilar haligi qushni ushlab, xurjunga solib, boboga poylatib ketgan makonlariga keldilar. Ovlari baror olmagan oʻgʻrilar juda och va charchab kelgan edilar. Oʻgʻrilarning boshligʻi boboga qarab, doʻq urib:

— Sen shumqadam boʻlding. Bizning ishimiz hamma vaqt rivojli boʻlar edi. Qancha-qancha gʻanimatlarga ega boʻlib kelar edik. Qachonki sen bilan birga keldik, ishimiz rivoj topmadi, — dedi.

Oʻgʻrilar chol tayyorlagan ovqatlarni yeb, burchak-burchakda tirishib uxlab qoldilar. Ertasi choshgoh boʻldi, oʻgʻrilar oʻrinlaridan turdilar. Bir vaqt qarasalarki, haligi bobo choylarni qaynatib, oshlarni pishirib turibdi. Yana xursand boʻlishib, ovqatlarini yeyishib, salla-kallalarini oʻrab, shahar ichiga mehmondorchilikka ketishdi. Oʻgʻrilar, odatda, kunduzi hamisha sallakalon boʻlib, shayx boʻlib, xalqning koʻziga mard-boobroʻ boʻlib yurar edilar. Ammo kechasi oʻgʻrilikni kanda qilmas edilar.

Bu kecha ham oʻgʻrilar oʻz makonlariga yigʻilishib keldilar. “Bugun falon qishloqda bir tegirmon bor, shunga bosib boramiz”, dedilar.

Ketish oldida boboga kechagidek, choy qaynatib, osh pishirib turishni buyurdilar. Bobo choy va oshga olov yoqib, asta-sekin oʻgʻrilar orqasidan yoʻlga tushdi. Oʻgʻrilar moʻljal qilgan tegirmonga yetib bordilar. Tegirmonning egasi qulflab ketgan ekan. Oʻgʻrilar tegirmon eshigi turmini buzib ochdilar, tegirmonda bor boʻlgan hamma don va unlarni qirqta otga ortdilar. Shu paytda chol tegirmonga yetib keldi va tegirmonchining bir karnayini topib, bir pana joyni tanlab olib, karnayni chalaverdi. Buning ovoziga qishloq xalqi uygʻonib, tegirmon tomonga oqa boshladi. Ular bir voqea boʻlganidan xabardor boʻlib, qorakaltak koʻtarib kelgan edilar. Xalq oʻgʻrilarni koʻrib qoldi va ular otlarga yuklab turgan don va unlarni olib oʻgʻrilarni kaltaklab, joʻnatib yubordilar. Shunda hamon bobo bir pana joyda karnay chalish bilan ovora edi. Odamlar uni topib: “Hamma oʻz tashvishi bilan-ku, sen bu vaqtda bemaʼni ishlar qilib karnay chalib turibsan”, deb koyidilar. Shunda bobo bechora:

— Hay birodarlar, shu qilgan ishimni taroziga tortib koʻringlar-chi, sizlarning suyaklaringizga toʻgʻri keladimi yoki yoʻqmi? Agar toʻgʻri kelsa, siz yaxshilik alomatini qanday deb tushunasizlar. Agar toʻgʻri kelmasa, nima desalaringiz men tayyor, — dedi.

Xalqlar oʻylab koʻrsa, boboning qilgan ishi haqiqatan ham katta yaxshilik ekan. Shunda odamlar tegirmonchiga:

— Haqiqatan ham bobo sening davlatingni saqlab qolishga sababchi boʻldi. Qudrating yetganicha shu boboyni rozi qilib, bir nima berib yubor! —dedilar. Boboga tegirmonchi bir qancha javohirlarni berib, rozi qildi. Bobo gʻanimatlarni olib, chopganicha oʻgʻrilar makoniga keldi. Oʻgʻrilar boshqa tomonlarga borsalar ham, ovlari baror topmay itdek gʻingshib kelib qoldilar. Bobo bularning kelayotganini kuzatib turgan edi. Oʻgʻrilar bu kecha bir-birlari bilan ahdlashib, “Borsak shu boboning kallasini kesib tashlaymiz, chunki u kelgandan beri ovimiz baror olmaydi. Bilmaymiz, ketimizdan shu bobo borib xabar berar ekanmi?” deb maslahatlashib kelar edilar. Bu gaplarni chol eshitib turgan edi. U vaqtni gʻanimat topib, qochishga chogʻlandi. Chol kecha oʻgʻrilar ovlab kelgan qushni oldi. Keyin yugurib borib, kechagi nishona qilib ketgan gʻanimatlarni oldi. Ularning hammasini jandasiga oʻraganicha chopa-chopa uyiga yetib keldi. Darvozani taqillatdi, kampir chopib chiqib darvozani ochdi. Chol ichkariga kirgach, haligi gʻanimatlarni kampirga berdi. Kampirning sevinchi ichiga sigʻmay qoldi. Chunki kampir umrida bunday boylikni koʻrmagan edi. Chol topib kelgan dunyoni yetti yilgacha xarajat qilib yedilar.

Kunlardan bir kun bobo bozorga bormoqchi boʻldi. Kampirdan bozor xarjini soʻradi. Kampir sandiqni ochsa, sandiqda hech narsa qolmabdi. Lekin shu yetti yil ichida haligi qush, har yili bir martadan, yetti marta tuxum qilibdi. Bu tuxumlar haqiqiy tuxummi yoki toshmi, nimaligini bilmasdan sir tutib, tuxumlarni sandiqda saqlagan edilar. Pulga zor boʻlib, haligi tuxumdan bozorga olib borib sotadigan boʻlib qoldilar. Bobo bir tuxumni olib, qoʻyniga solib, bozorga ketayotgan edi, arkon davlatning darvozasi oldida bir qafas turibdi. U qafas ichiga qarasa, bir tuxum turibdi, u tuxum oʻzining tuxumiga oʻxshaydi. Bobo qoʻynini hadeb qarayverdi. Bu holni podshoh amaldorlari koʻrib, voqeani podshohga yetkazdilar. Podshoh cholni olib kelinglar, deb buyurdi.

— Ey, bobo, nimaga qafasga va qoʻyningga tez-tez qarab turibsan? — dedi podshoh. Shunda bobo:

— Men bozorga bir tuxum olib chiqayotib edim, qafasdagi tuxumga koʻzim tushdi. U tuxum ham mening tuxumimga oʻxshar ekan, deb hayron boʻlib turgan edim, — dedi. Podshoh akobirlaridan biri:

— E, uying kuygur chol! Podshohlikdan bir gavhar yitib edi. Bir necha muddatlardan beri axtarib yurib edik. Shu senda ekan. Sen kim-u gavhar kim! — deb tuhmat qildi. Bobo aytdiki:

— Ey vaziri dono, bilingki, menda bunday tuxum bir dona emas va ikki-uchta ham emas, yetti dona bordir. Agar ishonmasangiz odam qoʻshing, birga borsin, koʻrib keladi, soʻngra ishonarsiz.

Shunda podshoh va amaldorlari bir-birlariga qaradilar. Shundan keyin podshoh amaldorlari chol bilan birga boraverdilar. Bobo hovliga yetmasdan xotiniga qichqirib:

— Hoy xotin, haligi tuxumlarning oltovini ham olib chiq! — dedi. Xotin chiqib qarasa, erini podshoh amaldorlari yetaklab kelyapti. Bular uyga kirib qarasalar, haqiqatan ham cholning gapi rost ekan. Amaldorlar podsholikka borib voqeani bir-bir bayon qildilar.

Podshoh boboni chaqirib qancha uzrlar soʻradi. Keyin boboga bosh-oyoq sarpolar berib, undan bir dona tuxum gavharini soʻradi. Keyin podshoh gavharning bahosi qancha deb soʻradi. Chol:

— Buning bahosini men bilmayman. Oʻz insofingiz bilan qancha bersangiz, roziman, — dedi.

Podshoh maslahatdonlar bilan maslahatlashib, hisoblashib koʻrsalar, gavhar tuxumning bahosiga podshohlikdagi tamomi xazinalar ham barobar kelmas ekan. Podshoh bir suruk tuyaga javohirotlarni yuklab, oldiga qari kishilardan bittasini mindirdi. “Qari kishining tilini qari biladi, qanday boʻlsa ham shu narsalarga chol rozi boʻlsa ajab emas”, dedi.

Podshohning tuyalari asasa-yu dabdaba bilan cholning uyiga kirib keldi. Cholning qoʻrgʻoni javohir ortilgan tuyalarga toʻlib ketdi. Chol bu narsalarga rozilik izhor qilib, olib kelgan cholga koʻp minnatdorchiliklar bildirdi. Chol borib podshohga rozi boʻlganini aytdi. Podshoh bu cholga ham bosh-oyoq sarpolar berdi. Bular ham shu kayfiyatda boʻlsinlar, endigi gapni bobodan eshiting.

Bobo dunyodor boʻlib ketgandan keyin katta-katta savdogarlar bilan tanishib, ular bilan shaharlarga boradigan boʻldi. Bobo savdogarchilikka ketganda oradan bir oy yoki bir yarim oy oʻtgan edi. Boboning kampiri choli yoʻqligida begona kishiga erga tegib olibdi. Oʻgay onaning bu yomon ishiga Rustamzod bilan Sherzod gʻazablanar edilar.

Kunlardan bir kun kampirning bu eri kelib uyning ichiga kirib ketdi. Bolalar maktabga ketgan edilar. Ikkovlari gaplashib oʻtirgan edilar, shu payt ularning oldidan bir qush oʻtib qoldi. Bu bobo oʻgʻrilardan olib kelgan murgʻimusammo edi. Buni koʻrgan kishining nafasi biroz ichiga tushib ketdi, keyin soʻradi: “Haligi koʻringan tovuq kimniki?” Kampir: “Oʻzimizniki,” deb javob berdi: Keyin u:

— Shu murgʻni soʻyib bersang, ikkalamiz yeb olsak, — dedi. Keyin kampir:

— Bu murgʻning egasi menga “Shu ikki aziz farzandlarimizdan ham ortiqroq qushni parvarish qilib tur” degan. Shuning uchun mendan boshqa har narsani talab qilsangiz ham bu qushni soʻramang, — dedi.

— Mening senga muhabbatim baland boʻlsa-yu, men sendan bir qushni soʻrasam, sen menga shu qushni ham ravo koʻrmaysan, unday boʻlsa, endi men ketaman, — deb araz qildi. Kampir uning ketib qolishidan qoʻrqib:

— Ertaga qushni soʻyib bersangiz, ikkovimiz yeymiz, bu qush sizning sadqayi soʻzingiz boʻlsin, — dedi.

Haligi kishi qushni koʻrgan hamono uning xislatlarini bilgan edi. Murgʻning sangdonini kechasi yeb yotib, erta bilan tursa, boshining tagidan bir hamyon tilla chiqar edi. Murgʻning jigʻildonini yegan kishining boshi tagidan bir hamyon kumush chiqar edi. Kampirning javobidan qanoat hosil qilgan bu kishi ertasi bolalar maktabga ketgan vaqtda murgʻni soʻyib tozaladi, qozonga soldilar.

Bolalar maktabdan qorinlari och holda qaytdilar, qarasalar, uyning eshigi ustidan qulflangan. Onamiz bir joyga ketganmikin deb, devorning bir joyidan uyga qarasalar, uyning eshiklari berk, oshxonada esa tutun chiqib turibdi. Qarasalar, qozonda goʻsht qaynayapti. Goʻshtlarni yeyishga oʻgay onadan qoʻrqdilar. Aka-uka maslahatlashib, murgʻning jigʻildoni va sangdonini yedilar. Keyin oʻynagani chiqib ketdilar. Bundan oʻgay ona va eri bexabar qoldilar. Chunki ular qattiq uyquga ketgan edilar. Birmuncha vaqt oʻtgach qorinlari ochib uygʻondilar va darhol ovqatdan xabar oldilar. Qozonga qarasalar koʻp qaynash natijasida goʻshtlar hil-hil boʻlib pishib, aralashib ketgan ekan, uning orasidan jigʻildon bilan sangdonini ham ajratib boʻlmas edi. Haligi kishi noiloj holda aralash goʻshtlarni yeb oldi.

Endigi soʻzni bobodan eshiting.

Bir kuni bobo charchab, oʻylab yotgan edi, mudroq bosib, koʻzini uyqu oldi. Tushida koʻrsa oʻz hovlisida oʻtiribdi. Shu vaqtda bir shaqol kelib, murgʻni tutib oldi. Bobo yugurib kelib murgʻni qutqazish uchun koʻp jahd-u jadal qildi, boʻlmadi. Axiri shaqol murgʻni olib ketdi. Bobo uygʻonib qolib, tush koʻrganini angladi.

Oradan bir yarim oy oʻtgach, bobo sovgʻa-salomlar bilan yurtiga qaytdi. Oʻz choli safardan qaytganini eshitgan kampir boyagi erini uydan haydab yubordi. Bobo uyiga kelgan hamono hammadan oldin murgʻni soʻradi. Kampir murgʻni bolalaringiz urib oʻldirgan, men uning patlarini falon joydan topib oldim, deb bahona qildi. Chol bolalardan qattiq gʻazablandi. Bolalarni oldiga chaqirib olib:

— Agar shu murgʻni siz oʻldirgan boʻlsalaringiz, sizlardan bezorman, agar oʻldirmagan boʻlsalaringiz baxtingiz yor boʻlsin, — deb uydan haydab yubordi. Bu ikki aka-uka uydan bir qozoncha va oʻq-yoylarini olib “hayyo-hu” deb yoʻlga ravona boʻldilar. Yoʻl yursalar ham moʻl yurib, moʻl yursalar ham choʻl yurib borar edilar, oldilaridan bir oʻrmon chiqib qoldi. Shu oʻrmonga chodirlarini tutib, bir necha kun ovlarini ovlab, dovlarini dovlab yurdilar.

Bir kun Rustamzod oʻq-yoyni qoʻliga olib, ov qilish uchun chiqib ketdi. Sherzod uyda qoldi. Havodan ikkita qush kelib, Sherzod yotgan daraxtning tepasiga qoʻnib biri-biriga dediki:

— Ey, dugona, kimki meni otib yesa, qirq kecha-yu qirq kunduz jazirani bosib, qirq kecha-yu qirq kunduz oʻrmonlikda yurib, bir mamlakatga borib podshoh boʻladi.

Qushlarning yana biri boshqasiga:

— Ey, dugona, kimki meni otib yesa, qirq kecha-yu qirq kunduz uxlaydi, qirq kecha-yu qirq kunduz yoʻl bosadi, koʻp azob-uqubatlarni tortib, maqsadiga yetadi, — dedi. Shunda Sherzod darhol oʻq otib ikki qushni ham urib tushirdi. Qushlarning patlarini tozalab, qozonga solib qaynatdi. Goʻsht pishgandan keyin u qushlarning qaysi biri qanday xislatga ega ekanini farq qilolmay, birining goʻshtlarini yedi. Yeb boʻlgan hamono koʻzlariga uyqu kelib, badanlari susayib goʻyo behush odamday yiqilib yotaverdi.

Rustamzod ovdan kelib qarasaki, ukasi behush boʻlib uxlab yotibdi. Qarasa qozonda ovqat tayyor, pishib turibdi. Goʻshtni yeb boʻlgach, Rustamzod beixtiyor yoʻlga tayyorlanib, mast kishilardek yurib ketdi. U qirq kecha-yu qirq kunduz jaziradan yurib, qirq kecha-yu qirq kunduz oʻrmonlikdan yurib borgach, axiri oldida bir shahar paydo boʻldi. Ohista-ohista shu shaharga kirib borsa, shahar podshosi oʻlib, davlat qushi uchib yurgan ekan. Davlat qushi kelib Rus-tamzodning boshiga qoʻndi. Podshoh amaldorlari Rustamzodni bir uyga berkitib, davlat qushini boshqatdan uchirib koʻrdilar, lekin qush xuddi shu uy ustiga borib qoʻndi. Soʻngra xalq nima boʻlsa boʻldi, deb Rustamzodni podshoh qilib koʻtardilar. Rustamzod podshoh boʻlgach, xalqqa katta sayillar qilib berdi. Oʻzi xalqparvarlik qildi, mamlakat osoyishta hayot kechirdi. Bular bu yerda tura tursin, endigi gapni Sherzoddan eshiting.

Sherzod qirq kecha-yu qirq kunduz uxlab, bir kun uygʻonib qarasa, qorinlari tanobdek tortilib, harakati susayib, bir ish qilishga majoli qolmabdi. Oʻrnidan arang qoʻzgʻalib, ov ovlab, bir necha kun oʻzini parvarish qilib, akasi ketgan tomonlarni moʻljallab yoʻlga tushmoqchi boʻldi. Bu aka-uka oralarida bir xislat bor edi. Ular bir-birlarini izlaridan tanir edilar, orada qancha vaqt oʻtgan boʻlsa ham Sherzod Rustamzodning izini topib borar edi. Sherzod koʻp yurdi, yoʻlda qattiq mashaqqatlar chekdi. Baʼzan vahshiy hayvonlarga duch keldi, baʼzan ularni oʻldirdi, baʼzan oʻtkir oʻq bilan ularning koʻzlarini koʻr qildi. Shunday qilib jazira va oʻrmonlardan oʻtib oldi. Axiri akasi podshoh boʻlib turgan shaharga kirib bordi. Shom paytida shahar darvozasini taqillatdi. Darvozabonlar kimligini soʻradilar. Sherzod ularga oʻz ahvolini bayon qildi: uzoq yoʻldan qattiq mashaqqatlar chekib kelayotgan bir musofir ekanini aytdi. Noinsof darvozabonlar “Kim boʻlsa boʻlsin, koʻchada yotaversin”, deb darvozani ochmadilar. Lekin bu shaharga har kechasi ajdarho kelib, tashqarida qolgan jondor boʻlsa, oʻz damiga tortib ketar edi. Ajdarho kunduzi bir gʻorga kirib yotar edi. Sherzod tavakkal qilib yotaverdi. Yarim kecha boʻlganda uzoqdan kuchli shamol kelib qoldi. Sherzod qarasa, uzoqdan koʻzlari yongan ajdarho kelayotir. Sherzod oʻtkir oʻq bilan ajdarhoning bir koʻzini koʻr qildi. Ajdarho zoʻr shitob bilan tashlangan edi, uning sogʻ qolgan koʻziga ham oʻq urib koʻr qildi. Ikki koʻzi koʻr boʻlgan ajdarhoning badanlarini shamshir bilan tilib tashladi. Qon koʻp ketavergach, ajdarho quvvatsizlanib, toʻlqinlanmay qoʻydi. Shunda Sherzod ajdarho terisidan bir tasma tilib, beliga bogʻlab oldi. Keyin borib darvozani taqillatdi. Chunki juda charchab, chanqab qolgan edi. Darvozabonlar yomon niyat qildilar. Darvozani ochib Sherzodni qilich bilan chopib oʻldirmoqchi boʻldilar. Uni bir chuqurga koʻmib, ajdarhoni biz oʻldirdik deb, podshohdan inʼomlar olmoqchi boʻldilar. Eshik ochilgach, bu yomon niyatdan bexabar boʻlgan Sherzod asta-sekin kirib kelayotgan edi, darvozabonlar uning har yogʻidan yopishib, yarador qildilar, keyin bir namatga oʻrab, kulollar tuproq olgan tepaning chuqur joyiga koʻmdilar. Darvozabonlar podshohga “Ajdarhoni oʻldirdik”, deb maqtanib inʼom-ehsonlarni oldilar va podshohlikka amaldor boʻldilar.

Shu shaharda bir kulol bor edi. Ajdarho paydo boʻlgan kunlaridan boshlab, shahar chekkasidagi tepadan tuproq ololmas edi. Ajdar oʻldirilganini eshitib xursand boʻldi. Oʻgʻliga shunday dedi:

— Ey, oʻgʻlim, ajdarho oʻlibdi. Endi tepalikka borib picha tuproq keltiraylik, oʻz kasbimizni davom ettiraylik. Shundan keyin ota-bola tuproq olgani tepaga bordilar. U yerda yumshoq tuproqni koʻrib ketmon bilan bir urgan edilar, ketmon toʻp etib bir narsaga tegdi. Otasi:

— Ey, oʻgʻlim, xudo berdi-ku! Qoch-qoch boʻlib turgan vaqtda qochgan kishilar qimmatli narsalarini koʻmib ketgan boʻlsalar kerak. Ketmonni sekinroq ur, mabodo sinadigan narsa boʻlmasin, — dedi. Sekin-sekin ochib qarashsa, bir namatga oʻrogʻliq narsa. Ular dunyo topgan tentakdek koʻtarishib uyga olib bordilar. Uyda ochib qarasalar qaddi-qomati kelishgan bir alpdek yigit. Oʻzi juda pahlavon va zabardast koʻrinar edi. Lekin badanlarining hammasi chavaqlangan boʻlib, ramaqijon boʻlib yotar edi. Kulol:

— E, oʻgʻlim, dunyo topdik deb, bir gala gʻurbat orttirdik. Bu ishning oqibati qayerga yetar ekan, — dedi.

Yana joyiga eltib qoʻyishni xayol ham qildilar. Keyin shunday navqiron yigitning bevaqt vafot etishiga achindilar. Nima boʻlsa boʻlsin, bunga shifo qilib jonini saqlab qolishimiz kerak, deb maslahatlashdilar. Kulol bir tabib qoshiga bordi, tabibga shunday dedi: “Mening xotinimning badanlarini pichoq kesibdi, shunga nima dori qilurmiz?” Tabib jarohatlariga mos dorilardan berdi. Kulol ularni keltirib Sherzodning jarohatlariga qoʻydi. Keyin unga obdob ichirib turdi. Kulol axiri Sherzodni tuzatdi. Sherzod sogʻayib, kulolni oʻz otasidek va uning kampirini oʻz onasidek his qilib yuraverdi. Shularning oʻgʻillari qatori xizmatlarini qildi.

Bir kun podshoh amaldorlaridan ikkitasi oʻta turib Sherzodga koʻzi tushib qoldi. Ular bir-birlariga shivirlashib:

— Hu ajdarhoni qiymalab oʻldirgan pahlavon bola shu emasmi? — dedi. Darhaqiqat, qarasalar, yigitning boshlari va badanlari bogʻliq ekan. Xuddi oʻzlari qilich bilan chopgan odamga oʻxshaydi. Ular Sherzodga siyosat qilib biz qidirib yurgan gunohkor sen ekansan, deb otlariga mindirib, olib ketdilar. Bechora kulol oʻz farzandiga achingandek, xotini va bolasi bilan achinib qoldi.

Amaldorlar hech kimdan soʻramay, Sherzodni zindonga solib qoʻydilar. Shu shaharga yangi podshoh tayinlangandan beri hamma shaharlardan muborakbod uchun kelib-ketdilar. Lekin bir uzoq shaharning podshosi hali kelmagan edi. Bu podshoh eshitsa, podshoh yangi boʻlibdi, yurtga oralagan ajdarho oʻlibdi, bu mamlakatda omon-omonlik boʻlib ketibdi. Endi men ham borib, bir muborakbod qilib kelay, deb navkarlari bilan yoʻlga chiqdi.

Rustamzod podshoh ularning kelishini eshitib, oʻz amaldorlari bilan peshvoz chiqdi. Podshoh kelishi bilan Rustamzod otidan tushib, quchoqlashib koʻrishdi. Bir-birlari bilan koʻrishib boʻlganlaridan keyin mehmonlarni hurmat va tavozelar bilan oʻrdaga taklif qildi. Ular oʻrdaga kirib yaxshi ziyofatlarni yedilar. Ziyofatdan soʻng suhbatlashdilar. Keyin mehmon podshoh qaytishga ijozat soʻradi. Rustamzod ijozat bergach, mehmon podshoh aytdiki:

— Ey, birodar, siz bilan bizning oʻrtamizda bir daryoyi azim bordir. Shu daryodan oʻtar paytda bir kishini suvga tashlab oʻtamiz. Endi biz qaytishimizda ham bir kishini tashlab oʻtishimiz kerak. Shunday qil-masak, daryo toʻlqinlanib hammamizni gʻarq qilishdan qaytmaydi. Shuning uchun bironta gunohkoringiz boʻlsa, menga bersangiz, men daryoga tashlab oʻtar edim, — degach, Rustamzod “Zindondagi qattiq va ogʻir gunohkorlardan birini chiqarib bering”, dedi. Amaldorlar vaqtni gʻanimat bilib, Sherzodni chiqarib berdilar.

Podshoh yoʻlda keta turib Sherzodning pahlavonlarnikidek qaddi-qomatiga hayron boʻlib undan gap soʻray boshladi: Sherzod “Nima boʻlsa boʻlsin”, deb hech gapirmadi. Javob ololmagan podshoh bu qaysarligidan zindonga tushgan ekan, deb oʻyladi. Daryoga borguncha kech boʻlib qoldi. Podshoh oʻz odamlari bilan uyquga ketdi. Ular Sherzodni bir daraxtga zanjirband qilib qoʻygan edilar.

Shu uzoq kechada Sherzod xudoga nola qilib sigʻindi. Erta bilan qarasalar hammalari daryoning narigi betida turibdilar. Podshoh va uning hamrohlari bu sir-asrorni koʻrib hayron qoldilar. Qarasalar Sherzod ham bir chekkada oʻtiribdi. Uning qoʻl-oyoqlaridagi kishanlari ham yoʻq. Podshoh bu holni bilib: “Bu yigitda bir xislat bor ekan, boʻlmasa bunday xunxoʻr daryodan biz betashvish oʻta olmas edik”, dedi va oʻrnidan turib, Sherzodning huzuriga keldi.

— Ey, birodarim, mendan xatolik oʻtgan boʻlsa kechiring, sizda yaxshi xislatlar boʻlmasa, bunchalik sir voqe boʻlmas edi, — dedi.

Podshoh Sherzodni oʻz shahriga olib borib lashkarboshi qilib qoʻydi. Sherzod lashkarboshi boʻlgandan soʻng bir yil ham oʻtib ketdi.

Bu podshohning bir singlisi bor edi. Uni Malikayi Nusrat der edilar. Malika koʻp sohibjamol va xushsurat edi; u suv ichsa tomogʻidan va sabzi yesa biqinidan koʻrinar edi. Agar qorongʻi uyga kirsa, uning jamoli uyni munavvar qilar edi. Podshoh: “Shu podshohlikka qarashli bir dahada sher bor, u vaqt-vaqti bilan chiqib, odamlarga koʻp ofatlar yetkazadi. Shu sherni kim oʻldirsa, singlim oʻshaniki boʻladi”, deb qoʻygan edi. Bu ahdga kirishgan odam yoʻq edi. Bu soʻzni Sherzod eshitib qoldi. U bir temirchi joʻrasiga “Menga bir temir engil-bosh qilib ber”, dedi. Sherzod oʻz niyatini temirchi joʻrasiga aytib, sher bilan kurashgani chiqib ketdi. Lekin sirni temirchi joʻrasidan boshqa hech kimga bildirmadi. Shu yoʻlda uchragan vahshiy hayvonlarning baʼzilarini oʻldirar va baʼzilarini band qilar edi. Bir necha kun shu holda yurib, oxiri sherning makoniga yaqinlashdi. Qarasa, bir daraxtning tagida bir qora narsa yotibdi; haybatining zoʻrligidan jami hayvonlar tovush chiqarmay qochar edilar. Sherzod oʻzini dadil tutib, sherning roʻparasiga bordi va unga qattiq tikildi. Sher odam hidini bilib koʻzini ochib qarasa, toʻgʻrisida bir odam turibdi. Sher ham oʻrnidan turib Sherzodga tikildi. Ikkovlari yonma-yon aylandilar. Bularni bu holda koʻrgan parranda-yu darrandalar odamzodga rahmlari kelib, uning atrofidan aylanar edilar. Bir necha fursat tikilma jang qildilar, oxiri sherning koʻzi qamashdi, bor kuchini oyoqlariga toʻplab, oʻzini Sherzodning ustiga qarata otdi. Sherzod ham epchillik bilan bir sakrab, daraxt shoxini ushlab oldi. Sher dushmanni tagimga oldim deb gumon qilib, koʻkragi bilan yerni ezaverdi. Sherzod vaqtni gʻanimat bilib, qoʻlidagi temir gurzisini sherning boshiga moʻljal qilgani holda, kuchli zarb bilan sher ustiga tashlandi. Sher bir zoʻr berib silkingan edi, Sherzod besh-oʻn gaz yerga otilib ketdi. Sher yana uning ustiga tashlanishga oʻzini chogʻlab koʻrdi, lekin miyasining qatigʻi chiqib, holsizlangani uchun majoli kelmadi. Sherzod oʻrnidan turib, sherning boshiga yana bir gurzi urdi, shamshirini chiqarib, sherning terisidan tasma olib, yoʻlga ravona boʻldi.

Temirchi joʻrasi shu daha boshigacha Sherzodni kuzatib kelib, uning omon qolishini kutib duo qilib turar edi. Sherzodning omon kelayotganini koʻrib, quchoqlab koʻrishib ketdi. Keyin podshohlikka xabar bergani ot choptirib ketdi. Podshohga borib haqiqatni bayon qildi. Podshoh lashkarlari bilan dahaga bordi. Ular yoʻlda Sherzodni uchratdilar, borgan sari yoʻlda vahshiy hayvonlarning oʻliklarini uchratib bordilar. Dahaga yetganlarida sherning oʻlib yotgan jasadini koʻrib, uning qahramonligiga tillarini tishlab, tahsin va ofarinlar qilar edilar. Dahadan qaytgandan keyin podshoh tamom olamga shunday mazmunda noma yozdi:

“Bilinglar va ogoh boʻlinglar! Sherzod nomli bir pahlavon chiqib, falon dahadagi hamma vahshiy hayvonlarni va sherni oʻldirdi.

Shuning uchun singlim Malikayi Nusratni falon kunda toʻy qilib, unga nikohlab berurman. Toʻyga kelaveringlar”, deb chaqirtirdi.

Odamlar toʻyga aytilgan kunga yigʻilishib keldilar. Podshoh qirq kecha-yu qirq kunduz toʻy berdi. Toʻy qiyomga kelganda pahlavon Sherzodga singlisi Malikayi Nusratni nikohlab berdi.

Kunlardan bir kun Sherzod, podshoh va akobirlari bazm qilib oʻtirgan edilar, shunda Sherzod bir oh urib yubordi. Podshoh soʻradi:

— Ey, doʻstim Sherzod, nimaga oh urasan? Yeyardan kamchiliging bormi? Ichardan kamchiliging bormi? Yoki xotindan bir jabr-u sitam oʻtdimi? Nima uchun oh urasan? — dedi. Sherzod yana bir oh urgan edi, goʻyo ogʻzidan olov uchqunlari chiqib ketgandek boʻldi, aytdiki:

— Ey, podshohi olam va sultoni bokaram. Siz meni bir bandi bachcha deb oʻylamang. Mening ham Rustamzod degan ogʻam bor edi. Shu jondan azizroq ogʻamdan ajralganimga koʻp yil boʻldi, lekin har kecha-yu kunduz ogʻam mening yodimdan chiqmaydi. Sizdan oʻtinib soʻrar edimki, menga ruxsat bersangiz, qolgan umrimni gʻayrat qilib mehribon akamni qidirib topishga sarf qilsam, — deb soʻzini tugatdi. Podshohga bu gap qattiq taʼsir qildi. Yoʻlga tayyorlanib, ketishga ijozat berdi. Buni eshitgan xotini Malikayi Nusrat:

— Shunday jondan aziz yorim ketsa-yu, men qolsam, yaxshi boʻlmas. Erim qayerda boʻlsa, men ham shu yerda boʻlaman, — deb akasidan ruxsat oldi. Bularga podshoh bir qancha kishilarni ham qoʻshib yubordi.

Yoʻlda haligi kishilar malikaning husn-jamolini koʻrib oshiqi beqaror boʻldilar.

Ular bir-birlari bilan maslahatlashib, daryo yoqasiga borib tushdilar. Sherzod hamma vaqt ov ovlashni yaxshi koʻrar edi. Qarasa, daryo yoqalarida bir qancha daraxtlar bor. Qushlar uchishib, bulbullar sayrashar edilar. Sherzod qoʻliga oʻq-yoyni olib, xizmatkorlariga aytdiki:

— Sizlar shu yerda turing, men sayohat qilib, qushlardan otib kelay.

Xizmatkorlar bir joyga toʻplanib maslahatlashdilar. Ular daryo yoqasidagi bir sabza joyga gilamlar toʻshadilar, kundol koʻrpachalarni daryo tomonga soldilar. Shu daryo tomonga Sherzodni oʻtqizib, payt poylab uni gilam aralash daryoga tashlamoqchi boʻldilar. “Keyin xotin bizga qoladi”, deb oʻyladilar.

Sherzod kelgandan keyin uni izzat va hurmat bilan gilamning daryo tomoniga oʻtqizdilar. Sherzod oʻtirgan hamono bir chekkasidan koʻtarishib, gilamga oʻrab daryoga tashlab yubordilar.

Bechora Sherzod daryoga tushib ketaversin, endi soʻzni Malikayi Nusratdan eshiting. Xizmatkorlar xotinni bir sandiqqa solib, daryodan oʻtkazib edilar. Daryo qirgʻogʻiga chiqqanlarida, u tomonda Rustamzod tomosha qilib yurar edi. Rustamzod koʻrdiki, koʻp odamlar bir sandiqni bir otga yuklab keladilar. Rustamzod bularning oldiga kelib:

— Bu sandiqda nima bor? — dedi. Xizmatkorlarning biri “boʻxcha bor”, biri “dunyo bor”, yana biri “mening xotinim bor” dedi. Har qaysisidan har xil javobni eshitib podshoh kuldi, keyin qoʻshinlariga buyruq berdi:

— Tutinglar, bu oʻgʻrilarni, mening baxtimga yaxshi sayd topildi. Bundan ortiq sayd boʻlmas, — dedi. Xiyonatkorlar tutib bogʻlangach, podshoh qoʻshinlari bilan kelib sandiqni ochib koʻrdi. Koʻrsalar bir pari surat malikaki, bir qoshiq suv bilan yutib yuborsa boʻlur.

Rustamzodning koʻngli vayron boʻlib, aytdiki:

— Hay darigʻ! Dunyoda hech kishi bunday ayriliqda yurgan emas. Men ogʻamdan ayrilib, koʻngillarim vayron boʻlib yuribman. Bu bechorani ham oʻz sevganidan ayirgan boʻlsalar kerak. Buning egasi chiqar. Bunga biz koʻngil bersak, noinsoflik qilgan boʻlurmiz, — dedi va malikani oʻrdaga qoʻyib yubordi. Xiyonatchilarni esa zindonga solib qoʻydi. Bular tura tursinlar, endigi gapni Sherzoddan soʻrang.

Sherzod gilamga oʻralganicha jarga quladi, undan daryo ichiga tushdi, keyin daryoyi xunxoʻr toʻlqinlariga aralashib oqib ketdi. Shu joyda bir baliqchi bor edi. Qarab koʻrsa, toʻlqinlar orasidan bir ajoyib narsa goho koʻrinib, goho suv ichiga gʻarq boʻlib kelayotir. Bu holni koʻrgan baliqchi oʻgʻli bilan daryoga qarab yugurdi. Oʻgʻlini belidan bogʻlab daryoga tashladi. Baliqchi bola suza-suza Sherzodga yetib, uni tutib oldi. Arqonni tortib qarasalarki, bir pahlavon yigit gilamga oʻralgan. Sherzodni daryodan olib chiqib hushiga keltirdilar va undan hol-ahvol soʻradilar.

Sherzod soʻzni qisqa qilib shunday dedi:

— Ey, otajon, men bir gunohkori azim edim, gunohimga asosan daryoga tashladilar. Siz mening oʻlmay qolishimga sababchi boʻldingiz. Meni uyga olib boring, men sizning oʻgʻlingiz boʻlay. Nima xizmat buyursangiz jon-u dilim bilan qabul qilaman.

Baliqchi chol uni uyiga olib ketdi. Sherzod ovga chiqib, daryo atrofida yurar edi. Baliqchi chol baliqchi oʻgʻlim ikkita boʻldi, deb mehnatdan qutulib, shaharlarga tushib, tomosha qilib yurar edi.

Baliqchi chol bir kun shaharda yursa, podshohlikdan qoʻyilgan jarchilar: “Kimki mening ogʻamning daragini eshitgan boʻlsa, kelib aytsa, shunday kishiga bosh-oyoq sarpo beraman, dunyolikdan saraproz qilurman. Agar ukamni koʻrgan boʻlsa, undan ziyodaroq qilurman. Agar kimki oʻzini olib kelsa, bir mamlakatni uning bekligiga beraman!” — der edilar.

Bu xabarni eshitgan baliqchi bobo kechqurun boʻlib, hammalari ovqatlanib turganlarida:

— Ey, oʻgʻillarim, shu bugun bir gap eshitdim, koʻp ajoyib gap, — deb qoʻydi. Buni eshitgan Sherzod bobodan: “Nima gap?” deb soʻradi.

Bobo: “Ey, oʻgʻlim, ovqatlanib boʻlgandan soʻng aytaman”, dedi. Sherzodning ichi gʻuvillab yana: “Nima gap?” deb soʻragan edi, bobo tilga kelib, podshoh jarchilarining eʼlonini birma-bir aytib berdi. Axiri bobo: ”Ey, oʻgʻlim, qani biz ham shunday podshohning ukasini koʻrgan boʻlsak yoki ovozasini eshitgan boʻlsak. Qolgan umrimizni dunyoda osoyishtalik bilan oʻtkazgan boʻlar edik”, deb kallasini chayqab qoʻydi. Bu gapni eshitgan Sherzodning yegan ovqatlari tomogʻiga tiqilib, nafasi ichiga tushib, shaytonlagan odamday boʻlib qoldi. Birozdan soʻng oʻzini tutib olib, koʻzlari yoshlik va dili gʻashlik holatda, hasrat-u nadomatlar bilan:

— Ey, otajon, biz ogʻamiz bilan ovchilikda yuraversak, siz bilan kampirni boqolmay qolarmidik? — deb boboning koʻnglini koʻtardi.

Bobo ham Sherzodga qarab:

— Ey, oʻgʻlim, xafa boʻlmay ovqatingni yeyaver, shu arzimagan gap uchun koʻzga yosh olishning hojati yoʻq, — deb qoʻydi. Bobo ham sezgir odam edi, u Sherzodning dilidagi orzularini sezdi.

Ovqat yeb boʻlgandan soʻng hammalari yotdilar, ammo Sherzod boboning yoniga kelib: “Ey, ota, bu gapingiz menga yoqib ketdi. Ertaga podshohlikka borib aytingki: “Mening bir qizim bor, qoʻli shol, oyogʻi shol, koʻzi koʻr, goʻyoki bir tulum shaklida. Lekin gapirishga tili bor. Shu qizim sizning ukangizning qayerda ekanini bilar emish. Agar shuni olib kelsak, sizga anigʻini aytadi”, deb kelavering. U yogʻini oʻzim aytaman. Dunyolikdan beniyoz boʻlasiz”, dedi.

Ertasi bobo borib podshohlikning darvozasini taqillatdi. Darvozabonlar darvozani ochib:

— Nima xizmatingiz bor! —deb soʻradilar.

— Podshoh bilan roʻpara boʻlib gapiraman, — dedi bobo.

Boboni ichkariga olib kirdilar. U podshoh bilan salomlashib boʻlgandan keyin, haligi gapni gapirdi. Shu gapni aytib boʻlgach, oʻzi uyga qaytaverdi. Cholning orqasidan podshohlikdan yuborilgan xizmatkorlar qizni olib ketgani kelib qoldilar. Shunda Sherzod podshoh xizmatkorlariga qarab:

— Bu bir qiz bola boʻlsa, sizlar nomahram boʻlsanglar, bu sira toʻgʻri kelmaydi. Buni olib borish uchun podshohlikdan bir zambil tayyorlab kelinglar, unda joypoʻshlar ham boʻlsin. Shu joypoʻshlarga oʻrab zambil ichida olib borsanglar yaxshi boʻladi. Bundan boshqa iloji yoʻq, — dedi.

Xizmatkorlar podshohlikka borib zambil va joypoʻshlarni muhayyo qilib keltirdilar. Shundan keyin Sherzod zambilni ichkariga olib kirdi va uning ustiga oʻzi choʻzilib yotdi. Boboga aytdi:

— Meni joypoʻshlar bilan yaxshilab oʻrang, hech bir joyim ochiq qolmasin! —dedi. Bobo Sherzod aytganidek qilib oʻrab, xizmatkorlarni chaqirdi. Ular zambilni koʻtarib podshohlikka joʻnab ketdilar.

Podshohlikka borgach, podshoh, akobirlari va jami xizmatkorlar qiziqib yigʻilishdilar. Zambilni oʻrtaga qoʻydilar. Zambil ichidan ovoz chiqdi:

— Assalomu alaykum! Ey, ahli jamoalar! Men tilga kelib, sizga oʻxshagan podshoh va sizlarga oʻxshagan navkarlar haqida yaxshi-yomon gapirsam, xafa boʻlmasanglar.

Hamma xalq: ”Mayli, gapiring” deyishdi. Soʻngra Sherzod tilga kelib:

— Bor ekan, yoʻq ekan, bir shaharda bir kambagʻal bor ekan. Bu kambagʻalning Rustamzod va Sherzod nomli ikki oʻgʻli bor ekan. Ularning onalari oʻgay ekan. Ularni otasiga oq fotiha berdirib, uydan haydatibdi…

Keyin Sherzod oʻz boshidan oʻtkazgan voqealarini birma-bir hikoya qila boshladi: aka-uka koʻp yoʻl yurib axiri oʻrmonga borganlari, Sherzod qushlarning gapini eshitib, otib pishirib yegani, oʻzining beixtiyor uxlagani, akasi Rustamzod izidan qidirib ketgani, bir kun oqshom paytida shu shahar darvozasi oldiga kelgani, ajdar bilan olishgani, darvozabonlar Sherzodni yarador qilib, bir namatga oʻrab koʻmib, ajdarni oʻldirdim deb, podshohdan inʼom olganlari va Sherzod kulolnikida tarbiya topib tuzalgani, podshohda amaldor boʻlgan darvozabonlar buni ushlab siyosat qilib, zindonga solganlarini gapirib berayotgan edi, gap shu yerga yetganda darvozabonlar oʻrinlaridan turib chiqib ketmoqchi boʻldilar. Sherzod “Yaxshi-yomon gaplarga chidam berib oʻtirsalar, gapiraman”, deb oldindan pisanda qilganini eslatdi va hikoya tamom boʻlguncha hech kimni chiqarib yubormaslikni podshohdan talab qildi. Podshoh eshikka qorovullarni qoʻyib, hech kimni chiqazmaslikka buyruq qildi. Shundan keyin Sherzod gap boshlab: “Agar gapimga ishonmasangiz falon joydagi kulol boboni chaqirtirib keling”, dedi. Darrov odamlar borib haligi kulol otani keltirdilar. Kulol qoʻrqqanidan gaplari ogʻzidan tushib, quruq surobi kirib keldi. Chol kirganda gapirishga ham majoli kelmadi. Shunda podshoh kulol otaning yoniga oʻtirib, u yoq-bu yoqdan gapirib, koʻnglini koʻtarib, gap soʻradi:

— Ey, otajon, ajdarho oʻlgandan soʻng siz nima sir koʻrdingiz? — dedi. Bobo birpas turib, qoʻrquvlari koʻnglidan ketib, yuragining qattiq urishi toʻxtab, tuproqqa borib bir pahlavon yigitning namat orasiga oʻrab koʻmib tashlanganini koʻrib qolgani, uning butun badani yaralangani, tabibdan dori olib kelib tuzatib, oʻgʻil qilib olgani, podshoh amaldorlarining gunohkor deb Sherzodni olib kelganlarini gapirib berdi. Podshoh kulol otani izzat va obroʻlar bilan bir chekkaga oʻtqazdi.

Keyin zambil ichidan yana ovoz keldi. Endi Sherzod muborakbodga kelgan mehmon podshoh bilan boʻlgan voqealarni hikoya qildi. Bunda daryoga tashlanish uchun zindondan chiqib mehmon podshoh bilan ketgani va daryodan oʻtish voqealarini, mehmon podshoh Sherzodning xislatlariga qoyil qolib, oʻldirmay, oʻz mamlakatiga olib ketgani, unda lashkarboshi boʻlib xizmat qilgani, dahadagi sherni oʻldirib, podshohning singlisini olgani, bir kungi bazmda ogʻasini eslab oh urgani, podshohdan ruxsat olib akasini qidirishga yoʻllangani, unga oʻz yori Malikayi Nusratning ergashgani, yoʻlda xizmatkorlar bilan boʻlgan voqea, suvda oqib ketganlarini birma-bir hikoya qildi. Hikoyaning soʻnggida Sherzod baliqchi ota suvdan qutqarib olganini izhor qildi. Baliqchi otadan podshoh gap soʻraganda, u oʻz hikoyasini bayon qilib, axiri: “Oʻsha topilgan yigit shu zambilda turib gapirgan odamning oʻzidir” deyishi bilan Sherzod oʻrnidan silkinib turdi. Shundan soʻng aka-uka ikkovlari quchoqlashib koʻrishganlaricha, goʻyo mast kishilardek bir necha vaqt behush boʻlib turdilar. Keyin hol-ahvol soʻrashib, topishganlari uchun juda xursand boʻlib oʻtirdilar. Rustamzod dushmanlarni qattiq jazoladi. Kulol bilan baliqchiga inʼom-ehsonlar berdi. Ular bilan ota-bola tutinib, xayrlashib, kuzatib qoʻydi.

Oʻrda ichidagi Malikayi Nusratga “Eringiz Sherzod topildi”, deb xabar berdilar. Malika sevinch va quvonch bilan oʻz yorining oldiga yugurib kelib koʻrishdi.

Rustamzod podshoh ukasining topilishiga va xotini bilan topishganiga atab el-yurt uchun katta hashamatli sayil qilib, toʻy-tomoshalar qilib berdi.

Ular yetdi murodga, biz ham yetaylik murodga, shu hikoyani oʻqigan va eshitganlar ham yetsinlar murodga, lekin dushmanlar qolsin uyatga.