Qoʻy bilan eshak

Bir eshak mehnat qilaverib qiynalibdi. U: “Xoʻjayindan qochib qutulmasam boʻlmaydi. U meni oʻlgunimcha qiynaydi”, — deb uydan chiqib qochib ketibdi. Eshak yoʻlda ketayotsa, bir qoʻy uchrabdi. Qoʻy:

— Qayerga ketyapsan? — debdi. Eshak:

— Choʻlga, — debdi. Qoʻy:

— Men ham sen bilan ketaman, — debdi. Ular ikkalovi bir boʻlib ketishibdi. Yoʻlda ularga xoʻroz uchrabdi:

— Qayoqqa ketyapsizlar? — debdi. Qoʻy:

— Bizlar choʻlga ketyapmiz. Hozir choʻl koʻm-koʻk oʻt bilan qoplangan.

Ular birga ketishibdi. Yoʻlda sichqon duch kelibdi.

— Qayerga ketayapsizlar? — deb soʻrabdi sichqon qoʻydan. Qoʻy:

— Choʻlga, — debdi. Sichqon:

— Men ham sizlar bilan, — debdi.

Ular yoʻlda maslahatlashibdilar. Qoʻy eshakka debdi:

— Qorning toʻyganda hangramagin, boʻri eshitib qoladi. Kelib bizlarni yeb ketadi. Sen, — debdi xoʻrozga, — qichqirmagin.

— Men ozib ketganman, hangramayman, — debdi eshak.

Ularning qorni toʻyibdi, yaxshi yashabdilar. Eshak hangray boshlabdi, xoʻroz qichqiribdi. Boʻri bularning ovozini eshitibdi. “Bu yerda eshak bor ekan”, deb kelibdi. Qoʻy uzoqdan boʻrini koʻrib eshakka debdi:

— Men senga hangrama, boʻri eshitadi, degan edim-ku!

Eshak oʻrnidan turib:

— Sen qoʻrqma, u kelib mening chotimga yopishadi. Shunda uning boshini mahkam qisib olaman. Sen esa, shoxing bilan uni suzasan. Xoʻroz, sen uning koʻzini choʻqiysan. Ular “maʼqul”, debdilar. Boʻri kelib, eshakning chotiga yopishibdi. Shunda eshak uning boshini siqib olibdi. Qoʻy uni suzib, xoʻroz koʻzlarini choʻqiy boshlabdi. Sichqon yerni kovlayveribdi. Qoʻy boʻrini suzib qovurgʻasini sindiribdi. Ular boʻrini qoʻyib yuboribdilar. Boʻri qochib qolibdi. Yoʻlda unga zagʻizgʻon uchrabdi.

— Qayoqqa chopib ketayapsan? — debdi zagʻizgʻon. Boʻri:

— Men eshak ovozini eshitdim. Uni yeyman deb kelsam, bir narsa, yo u eshak, yo bahaybat maxluq. Uning beshta oyogʻi bor. Men borib uning chotiga yopishdim. U birdan boshimni qisib oldi, qoʻyvormadi. Meni urdilar, qovurgʻamni sindirdilar. Bittasi boʻlsa menga goʻr qaziy boshladi. Bir amallab qochib qutuldim. Agar qochmasam, ular meni oʻldirishi turgan gap edi, — debdi Zagʻizgʻon:

— Yur, meni uning oldiga olib bor, bir koʻray, kim ekan, yelkasini tumshugim bilan bir choʻqib olay, — debdi. Zagʻizgʻon bilan boʻri eshak tomon ketishibdi. Boʻri qoʻrqib beriroqda toʻxtabdi. Eshak zagʻizgʻonni koʻrib “kel”, debdi. Zagʻizgʻon kelib eshak ustiga oʻtiribdi va eshak ketini choʻqiy boshlabdi. Eshak esa uning tumshugʻini qisib olib dumi bilan savalay boshlabdi. Uning patlari, qanotlari toʻkilib tushibdi. Eshak uni qoʻyib yuboribdi. Zagʻizgʻon qochib ketibdi. U “Yo eshak, yo qandaydir maxluq”, debdi. Ikkovi joʻnab qolibdi.

Eshak, qoʻy, xoʻroz va sichqon yaxshi yashabdilar. Yoz ketib, qish kelibdi. Ular oʻz xoʻjayinlarining uylariga qaytibdilar, murod-maqsadlariga yetibdilar.