Qoʻy bilan boʻri
Bor ekan-da, yoʻq ekan, och ekan-da, toʻq ekan, oʻtgan zamonda bir ona qoʻy bilan bir qari boʻri oʻtgan ekan.
Qoʻyning toʻrtta qoʻzisi bor ekan. Boʻri qoʻzilarning barra goʻshtlarini yeyish orzusida doim payt poylab yurar ekan, ammo hech ilojini qilolmas ekan. Oxiri boʻri oʻylab-oʻylab avval qoʻy bilan doʻst boʻlishga, keyin paytini topib, qoʻzilarni yeyishga ahd qilibdi.
Qoʻynikiga kelib unga shunday debdi:
— E qoʻyjon, eski gina-kuduratlarni tashlaylik, sen bilan bir umrga oshna boʻlgani keldim.
Qoʻy bechora boʻrining gaplari chin boʻlsa kerak, deb oʻylabdi-da, u bilan oshna tutinibdi.
Qoʻy har kuni oʻtlagani keta turib, bolalariga eshikni ichidan zanjirlab olishni tayinlar ekan. Kechgacha oʻtlab, yelinini sutga toʻldirib, uyiga qaytar, eshikni taqillata turib, past ovoz bilan:
— Sanam gardash, manam gardash, bachcha xez, — der ekan. Bu: «Men keldim, eshikni ochinglar», degani ekan.
Onalarining ovozini eshitgan bolalari chopqillab kelib eshikni ochishar, tanalarini uning tanasiga suykab erkalanishar, keyin toʻyib-toʻyib sutidan mazza qilib emar ekanlar. Kunlardan bir kuni boʻri ona qoʻyning oʻtlovdan qaytishini poylabdi. Katta tolning kallagiga chiqib turgan ekan, ona qoʻy uyiga kelib, eshikni taqilatibdi-da, ovozini past kilib, «sanam gardash, manam gardash, bachcha xez», debdi. Boʻri qulogʻini ding qilib tursa ham ona qoʻy aytgan soʻzni anglab ololmabdi. Ikkinchi kun tom orqasidagi changalzorda yotib poylabdi. Bu safar ham ona qoʻyning soʻzini anglab ololmabdi.
Uchinchi kun yaqinroq joyga oʻra kovlabdi-da, unga tushib ustiga shoʻra yopib olibdi. Bir vaqt ona qoʻy oʻtlovdan qornini toʻygʻazib yelinini sutga toʻldirib, bir bogʻ bedani orqalab kelib qolibdi. Boʻri qulogʻini ding qilib tursa, ona qoʻy: «Bolalarim, men keldim. Sanam gardash, manam gardash, bachcha xez», dermish. Qoʻzilar eshikni ochishibdi, ona qoʻy ichkariga kiribdi. Kech boʻlib, tong otibdi. Ona qoʻy har kungidek bolalariga eshikni ichidan zanjirlab olishni tayinlab, oʻtloqqa joʻnabdi. Boʻri kechki payt kelibdi-da: «Bolalarim, men keldim. Sanam gardash, manam gardash, bachcha xez», — debdi. Qoʻzichalar boʻrining doʻrilloq ovozidan onalari emasligini payqab qolib: «Bor yoʻqol, sen bizning enamiz emassan, enamizning ovozi doʻrilloq emas», — deyishibdi.
Boʻri ishining oʻng kelmaganiga achinib, orqasiga qaytibdi. Ertasi kuni boʻri ertalabdan boshlab tomoqlarini yogʻlab, ovozini xuddi qoʻyning ovozi holiga keltiribdi-da, kechroq qornini rosa ochirib, qoʻyning uyiga kelibdi.
Eshikni taqillatib, past ovoz bilan: «Bolalarim, men keldim. Sanam gardash, manam gardash, bachcha xez», — debdi.
Bechora qoʻzilar, enamiz kelibdi deb, eshikni ochishibdi. Oʻz murodiga yetgan boʻri qoʻzilarni bitta qoʻymay yeb, makoniga qaytibdi. Ona qoʻy oʻtloqdan qornini toʻygʻazib, yeliniga sutni toʻldirib, bir bogʻ bedani orqasiga ortib, uyiga kelsaki, uyining eshiklari ochiq-sochiq yotgan emish. Yuragi hovliqib, uyning ichkarisiga kirsa, bolalari yoʻq emish. Birining tuyogʻi bir burchakda, ikkinchisining kallasi ikkinchi burchakda dumalab yotgan emish. Buni koʻrib ona qoʻy zor-zor yigʻlabdi, oʻzini qayerga qoʻyishini bilmay:
— Bu, oshna boʻlay deb kelgan oʻsha boʻrining ishi. Xap sanimi, boplab taʼziringni bermasam toza yurgan ekanman, — debdi.
Keyin uyining ichiga chuqur bir oʻra kovlab, ustini boʻyra bilan yopib qoʻyibdi. Ertasiga oʻtlovda oʻtlab yurib boʻrini koʻrib qolib:
— Ha, oshna hech koʻrinmay ketding, bundoq bir gaplashib oʻtirishga ham kelmaysan. Ertaga kel, men uyda boʻlaman. Oʻtgan-ketganlardan gaplashib oʻtiramiz, — debdi.
Mugʻombir boʻri qoʻyning bu gapini eshitib, «xayriyat, bolalarini yeganimni mendan koʻrmagan ekan, deb koʻnglidan oʻtkazibdi.
— Xoʻp, borsam boray, oshna, men ham seni, ayniqsa qoʻzichoqlarimni juda sogʻingan edim, — debdi.
«Ha, mugʻambir, bora ber, sogʻinganligingni bir koʻrsatib qoʻyay», debdi ichida qoʻy.
Ertasiga kovlagan oʻrasiga rosa oʻrik oʻtindan yoqib choʻgʻ qilibdi-da, boyagiday qilib boʻyrani yopib qoʻyibdi. Bir payt eshikni taqillatib boʻri kelib qolibdi, ona qoʻy uni izzat-ikrom bilan kutib olib, oʻraning ustiga tashlab qoʻyilgan boʻyraga taklif qilibdi. Boʻri boʻyraning ustiga chiqishi bilan, oʻraning ichiga tushib ketibdi. Bir nafasda hamma yogʻi kuyib, jizgʻinagi chiqibdi, nuqul: «Tavba qildim, bir qoʻzingni besh qoʻzi qilib beraman, jon oshna, chiqarib ol», — deb dod dermish. Boʻri rosa yalinib-yolvoribdi. Qoʻy boʻlsa: «Shirindan shakar bolalarimdan ayirding, endi qilmishingga yarasha jazangni tort», — deb tura beribdi.
Boʻri hadeb, «Oshna qutqar», deb dod deya bergandan keyin, rahmdil qoʻyning rahmi kelib, uni oʻradan tortib olibdi.
Boʻri oʻradan chiqqandan keyin shoʻr yerlarga dumalay-dumalay bir necha daqiqadan keyin oʻlibdi. Bechora qoʻy, berahm boʻrining oʻlgani bilan ham baribir bolalarining dardida yongan dardiga malham topolmabdi, ogʻzida oʻt, koʻzida yosh bilan zoʻr-bazoʻr hayot kechira boshlabdi.
